Vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”. Ở nước ta hiện nay, cán bộ cấp xã là cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp tổ chức thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và giải quyết những vấn đề thiết thực của đời sống xã hội ở cơ sở, có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm sự vận hành hiệu quả của bộ máy chính quyền địa phương.
Theo Nghị định số 33/2023/NĐ-CP ngày 30/07/2023 của Chính phủ quy định về cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã gồm các chức danh: Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy; Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân; Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân;... Trong bối cảnh chuyển đổi sang mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã càng trở nên nổi bật và mang tính quyết định đối với chất lượng quản trị ở cơ sở.
Thứ nhất, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã giữ vai trò trung tâm trong quản lý nhà nước và tổ chức thực thi chính sách ở cơ sở. Đây là lực lượng trực tiếp thực hiện công tác quản lý hành chính trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội như hộ tịch, hộ khẩu, đất đai, xây dựng cơ sở hạ tầng, môi trường, an ninh trật tự, giáo dục, y tế, văn hóa – xã hội và các chính sách an sinh. Đồng thời, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã còn có vai trò chuyển hóa các chủ trương, nghị quyết, chương trình phát triển từ cấp trên thành các kế hoạch và hoạt động cụ thể phù hợp với điều kiện thực tế của địa bàn.
Thứ hai, Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Là cấp chính quyền gần dân nhất, họ trực tiếp nắm bắt tình hình cơ sở, giải quyết các vấn đề phát sinh trong cộng đồng, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và tổ chức các hoạt động quốc phòng – an ninh. Đồng thời, đội ngũ này còn tham gia triển khai các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, vận động nhân dân tham gia các phong trào và chương trình xây dựng nông thôn mới, qua đó góp phần nâng cao đời sống của người dân.
Thứ ba, Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã là cầu nối giữa chính quyền với nhân dân, góp phần phát huy dân chủ ở cơ sở và củng cố niềm tin xã hội. Họ trực tiếp tuyên truyền, phổ biến chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước; đồng thời tiếp nhận, phản ánh kiến nghị của người dân và tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo. Qua đó, mối quan hệ giữa Đảng, chính quyền với nhân dân được tăng cường, góp phần tạo sự đồng thuận trong xã hội.
Thực trạng chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã tại xã Hát Môn, thành phố Hà Nội hiện nay
Xã Hát Môn là một xã ngoại thành phía tây Thủ đô Hà Nội, Việt Nam. Trước đây, Hát Môn thuộc huyện cũ Phúc Thọ. Ngày 16/6/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15, sắp xếp diện tích tự nhiên và dân số của các xã Hát Môn, Hiệp Thuận, Liên Hiệp, Ngọc Tảo, Tam Thuấn và Thanh Đa thành xã mới với tên gọi xã Hát Môn. Toàn xã Hát Môn hiện có 462 cán bộ, công chức cấp xã, trong đó: 252 cán bộ chủ chốt, 210 công chức. Như vậy, mỗi xã có trung bình trên 21 cán bộ chủ chốt, đạt chuẩn về số lượng theo Nghị định số 33/2023/NĐ-CP.
Trên cơ sở khung tiêu chí đánh giá chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã đã được xác định, tác giả đã tiến hành khảo sát và phân tích thực trạng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã tại xã Hát Môn, thành phố Hà Nội trên các phương diện chủ yếu như cơ cấu và trình độ, phẩm chất chính trị - đạo đức, năng lực chuyên môn và hiệu quả thực thi công vụ.
Về cơ cấu và trình độ của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã: Kết quả khảo sát cho thấy đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã tại xã Hát Môn cơ bản có trình độ chuyên môn và lý luận chính trị phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ. Trong 19 cán bộ được khảo sát, nam chiếm 84,2%, nữ 15,8%; nhóm tuổi 41-50 và trên 50 tuổi đều chiếm 47,4%, cho thấy đội ngũ có nhiều kinh nghiệm thực tiễn. Về trình độ, 78,9% có bằng đại học và 21,1% cao đẳng; 89,5% đạt trình độ trung cấp lý luận chính trị. Tuy nhiên, cơ cấu độ tuổi còn thiếu cán bộ trẻ, một số lĩnh vực đào tạo còn hạn chế như quản lý nhà nước (42,1% chưa qua đào tạo), tin học (78,9% chưa có chứng chỉ) và ngoại ngữ chủ yếu ở mức cơ bản, đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng quản lý hiện đại.
Về phẩm chất chính trị, đạo đức và lối sống của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã: Kết quả khảo sát cho thấy phương diện này được đánh giá khá tích cực, thể hiện qua nhiều tiêu chí đạt điểm trung bình cao như tinh thần trách nhiệm (4,25), chấp hành quy định của Đảng và pháp luật (4,15) và tác phong làm việc khoa học, minh bạch (3,97). Điều này cho thấy đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở xã Hát Môn nhìn chung có bản lĩnh chính trị vững vàng và ý thức kỷ luật tốt. Tuy nhiên, một số tiêu chí đạt điểm thấp hơn như thái độ phục vụ nhân dân (2,98), tinh thần tự phê bình và nhận trách nhiệm (3,13) và sự gương mẫu trong công tác (3,10), cho thấy vẫn còn những hạn chế nhất định về phong cách phục vụ và tính nêu gương trong thực thi công vụ.
Về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng thực thi công vụ: Kết quả khảo sát cho thấy đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở xã Hát Môn cơ bản đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chuyên môn và hành chính. Một số tiêu chí đạt mức khá như khả năng lập kế hoạch, tổ chức công việc (3,72), kỹ năng soạn thảo văn bản hành chính (3,62) và nắm vững kiến thức pháp luật (3,54). Tuy nhiên, một số kỹ năng còn hạn chế, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin (2,98) và xử lý hồ sơ, thủ tục hành chính theo quy trình (3,02), cho thấy nhu cầu tiếp tục nâng cao năng lực trong bối cảnh cải cách hành chính và chuyển đổi số.
Về năng lực lãnh đạo, quản lý và điều hành công việc: Kết quả khảo sát cho thấy đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở xã Hát Môn có những điểm mạnh nhất định trong kỹ năng lãnh đạo và điều hành hoạt động ở cơ sở. Tiêu chí “kỹ năng lãnh đạo, tạo động lực và phát huy năng lực làm việc của cán bộ, công chức” đạt điểm trung bình 3,89; tiêu chí “khả năng xử lý tình huống và giải quyết các vấn đề phát sinh tại địa phương” đạt 3,83. Điều này cho thấy đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã có kinh nghiệm thực tiễn và khả năng điều hành công việc trong quá trình quản lý địa phương. Tuy nhiên, một số nội dung vẫn còn hạn chế, đặc biệt là tầm nhìn chiến lược, khả năng đổi mới sáng tạo và khả năng phối hợp công tác giữa các bộ phận trong hệ thống chính trị ở cơ sở. Đây là những yêu cầu ngày càng quan trọng trong bối cảnh quản trị địa phương hiện nay đang đặt ra yêu cầu cao hơn về tính chủ động, linh hoạt và hiệu quả trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Về hiệu quả thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã: Kết quả khảo sát cho thấy hiệu quả công tác của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở xã Hát Môn nhìn chung đạt mức trung bình đến khá. Một số tiêu chí được đánh giá tương đối tốt như “khả năng xử lý kịp thời, linh hoạt các tình huống phát sinh” đạt 3,83; “chủ động đề xuất giải pháp và sáng kiến nhằm nâng cao hiệu quả công tác” đạt 3,48; “kết quả công tác góp phần vào phát triển kinh tế – xã hội của địa phương” đạt 3,22.
Những kết quả này phản ánh đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã có sự nỗ lực trong thực hiện nhiệm vụ và bước đầu đóng góp vào sự phát triển của địa phương. Tuy nhiên, một số tiêu chí vẫn đạt điểm trung bình thấp hơn, như “khả năng tổ chức và triển khai công việc một cách khoa học, hiệu quả” chỉ đạt 2,8; “mức độ hài lòng của nhân dân và cấp trên đối với công việc được thực hiện” đạt 3,18. Điều đó cho thấy hiệu quả công tác của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã tuy đã có những kết quả tích cực nhưng vẫn chưa thật sự đồng đều, đặc biệt trong việc tổ chức công việc khoa học, nâng cao chất lượng phục vụ và đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của người dân.
Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã tại xã Hát Môn, thành phố Hà Nội
Trên cơ sở những kết quả đạt được cũng như những hạn chế đã phân tích trong thực trạng chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã tại xã Hát Môn, để đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở trong bối cảnh đổi mới tổ chức chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu quả và từng bước hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần triển khai đồng bộ một số giải pháp chủ yếu sau:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương về vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã.
Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã là lực lượng nòng cốt trong tổ chức và vận hành hệ thống chính trị ở cơ sở, trực tiếp triển khai các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân. Vì vậy, việc xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ này cần được xác định là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác cán bộ của địa phương. Cấp ủy đảng và chính quyền cần quan tâm
hơn đến công tác lãnh đạo, chỉ đạo trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã; đồng thời nâng cao nhận thức của toàn hệ thống chính trị về vai trò, vị trí của đội ngũ này trong quá trình quản lý và phát triển địa phương. Trên cơ sở đó, cần cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về công tác cán bộ thành những kế hoạch và giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt và tinh thần trách nhiệm cao trong thực thi nhiệm vụ.
Thứ hai, nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã.
Công tác quy hoạch cán bộ cần được thực hiện khoa học, bảo đảm tính kế thừa và gắn với yêu cầu phát triển của địa phương trong từng giai đoạn. Trong quá trình này, cần chú trọng phát hiện, bồi dưỡng cán bộ trẻ có năng lực để tạo nguồn cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp xã trong tương lai. Đồng thời, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện nhiệm vụ và ứng dụng công nghệ thông tin. Việc bố trí, sử dụng cán bộ cần phù hợp với trình độ, năng lực và kinh nghiệm thực tiễn của từng cá nhân, qua đó phát huy hiệu quả đội ngũ cán bộ chủ chốt trong thực thi nhiệm vụ tại địa phương.
Thứ ba, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá và hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã.
Công tác kiểm tra, giám sát cần được thực hiện thường xuyên nhằm kịp thời phát hiện, khắc phục hạn chế và nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ. Việc đánh giá cán bộ phải khách quan, dựa trên kết quả công việc và mức độ hài lòng của người dân. Trên cơ sở đó, cần khen thưởng kịp thời những cá nhân hoàn thành tốt nhiệm vụ, đồng thời chấn chỉnh các trường hợp còn hạn chế. Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để tạo động lực và nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.
Nhìn chung, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt tại xã Hát Môn nói riêng và cấp xã nói chung cần được thực hiện thông qua sự kết hợp đồng bộ giữa các giải pháp về nhận thức, quy hoạch và đào tạo cán bộ, cũng như cơ chế kiểm tra, giám sát và chính sách tạo động lực. Đây là những điều kiện quan trọng nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương và phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu của nhân dân./.
