Khoa học tự nhiên ngày càng ít người chọn
Xu hướng học sinh lựa chọn các môn khoa học xã hội thay vì khoa học tự nhiên trong kỳ thi tốt nghiệp THPT đang thể hiện ngày càng rõ nét, không chỉ qua số liệu đăng ký dự thi mà còn qua thực tế tại nhiều trường phổ thông.
Theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024 có hơn 1,07 triệu thí sinh đăng ký, trong đó khoảng 63% chọn bài thi khoa học xã hội, trong khi chỉ khoảng 37% chọn khoa học tự nhiên. So với năm 2019 – thời điểm tỷ lệ chọn khoa học xã hội mới ở mức khoảng 52% – con số này đã tăng đáng kể.
Ở kỳ thi năm 2025, sự chênh lệch tiếp tục thể hiện rõ. Trong khoảng 1,16 triệu thí sinh, số đăng ký thi các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học thấp hơn đáng kể so với các môn Lịch sử, Địa lý hay Giáo dục công dân.
Thực tế tại các trường học cũng cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt. Tại một trường THPT ở Bắc Ninh, khảo sát cho thấy chỉ khoảng 4% học sinh lựa chọn tổ hợp khoa học tự nhiên. Tại TP.HCM, trong một khối 12 có 10 lớp, chỉ khoảng 3 lớp theo định hướng tự nhiên, còn lại nghiêng về khoa học xã hội.
Áp lực điểm số chi phối lựa chọn
Theo các giáo viên, việc học sinh nghiêng về các môn khoa học xã hội trước hết xuất phát từ bài toán điểm số.
Trong bối cảnh kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa để xét tốt nghiệp, vừa là căn cứ tuyển sinh đại học, nhiều học sinh lựa chọn môn thi theo hướng tối ưu hóa cơ hội. Phổ điểm những năm gần đây cho thấy các môn khoa học xã hội thường có mức điểm trung bình cao hơn hoặc dễ đạt ngưỡng điểm “an toàn”.
Trong khi đó, các môn khoa học tự nhiên như Vật lý, Hóa học, Sinh học có độ phân hóa cao, yêu cầu tư duy logic và khả năng vận dụng kiến thức, khiến việc đạt điểm cao trở nên khó khăn hơn.
Khó bù đắp nếu hổng kiến thức nền
Một nguyên nhân quan trọng khác đến từ đặc thù của các môn khoa học tự nhiên.
Không giống các môn xã hội có thể tăng tốc trong giai đoạn ôn thi, các môn tự nhiên đòi hỏi quá trình tích lũy kiến thức liên tục và có tính hệ thống cao. Chỉ cần hổng kiến thức từ lớp 10 hoặc lớp 11, học sinh rất khó lấy lại nền tảng trong thời gian ngắn trước kỳ thi.
Điều này khiến không ít học sinh dù từng học khá các môn tự nhiên vẫn chuyển hướng sang tổ hợp xã hội khi bước vào giai đoạn ôn thi cuối cấp.
Gốc rễ từ định hướng sớm và cấu trúc thi cử
Theo TS Đặng Văn Sơn, giảng viên Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, xu hướng giảm lựa chọn các môn khoa học tự nhiên không xuất hiện đột ngột ở bậc THPT mà bắt nguồn từ sớm hơn, đặc biệt ở cấp THCS.
Trong nhiều năm, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 chủ yếu xoay quanh ba môn Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ, khiến học sinh và phụ huynh hình thành tâm lý “thi gì học nấy”. Từ đó, các môn khoa học tự nhiên không được đầu tư tương xứng ngay từ đầu.
Việc Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cho phép lựa chọn tổ hợp môn từ sớm, trong bối cảnh nền tảng chưa vững, càng làm rõ xu hướng này. Nhiều học sinh lựa chọn các tổ hợp xã hội như một phương án an toàn để hạn chế rủi ro điểm số.
Theo Đặng Văn Sơn, đây là dấu hiệu cần được nhìn nhận nghiêm túc, đòi hỏi rà soát lại toàn bộ chuỗi vận hành của hệ thống giáo dục – từ định hướng chọn môn, áp lực thi cử, đến tổ chức dạy và học ở các cấp.
Nguy cơ mất cân đối nguồn nhân lực
Xu hướng học sinh nghiêng mạnh về các môn khoa học xã hội không chỉ dừng lại ở câu chuyện thi cử, mà còn liên quan đến bài toán dài hạn về nguồn nhân lực.
Trong bối cảnh khoa học – công nghệ giữ vai trò then chốt, việc giảm quan tâm tới các môn khoa học tự nhiên có thể dẫn tới mất cân đối trong cơ cấu ngành nghề, ảnh hưởng đến chiến lược phát triển nhân lực chất lượng cao.
Nếu không có điều chỉnh kịp thời, xu hướng này có thể tiếp diễn, tạo ra những hệ lụy vượt ra ngoài phạm vi nhà trường.
