Không chỉ dừng ở việc “siết” kiểm tra, Hà Nội đang chuyển mạnh sang một cách tiếp cận mới trong quản lý an toàn thực phẩm khi công khai để người dân cùng giám sát. Tại hội nghị do UBND thành phố Hà Nội tổ chức ngày 15/4, yêu cầu đặt ra không còn là kiểm tra theo đợt mà là xây dựng một hệ thống minh bạch, nơi mọi thông tin liên quan đến thực phẩm đều có thể được truy xuất và đối chiếu.
Theo chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND TP Vũ Thu Hà, nhóm đối tượng cần được “trao quyền” nhiều hơn chính là phụ huynh, những người trực tiếp quan tâm đến chất lượng bữa ăn học đường. Thay vì chỉ nghe báo cáo từ nhà trường, phụ huynh sẽ được tiếp cận đầy đủ thực đơn, khẩu phần, đơn vị cung cấp và thậm chí là nguồn gốc nguyên liệu. Việc công khai này không mang tính hình thức mà phải đủ chi tiết để có thể kiểm tra chéo, tránh tình trạng “ghi một đằng, làm một nẻo”.
Thực tế cho thấy, những lo ngại về suất ăn học đường, thực phẩm bẩn hay nguồn cung thiếu kiểm soát vẫn âm ỉ trong xã hội. Chính vì vậy, thành phố đang thúc đẩy một hệ sinh thái quản lý khép kín, từ khâu giết mổ, phân phối đến tiêu dùng. Các mô hình chợ đầu mối đạt chuẩn, khu giết mổ tập trung hay bếp ăn tập thể an toàn được xem là nền tảng, nhưng điểm khác biệt nằm ở việc toàn bộ dữ liệu sẽ được số hóa và kết nối liên thông.
Một trong những bước đi đáng chú ý là kế hoạch lắp đặt hệ thống camera tích hợp trí tuệ nhân tạo tại các “điểm nóng” về thực phẩm. Không chỉ ghi hình, hệ thống này có thể nhận diện hành vi vi phạm như chế biến không đảm bảo vệ sinh, sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc… Đây được kỳ vọng sẽ thay đổi cách thức kiểm tra vốn phụ thuộc nhiều vào yếu tố con người, vốn dễ bị gián đoạn hoặc thiếu nhất quán.
Song song, việc áp dụng mã QR tại các quầy hàng và thực phẩm chế biến sẵn sẽ giúp người tiêu dùng chủ động tra cứu thông tin. Khi quét mã, người mua có thể biết được sản phẩm đến từ đâu, qua những khâu kiểm định nào. Nếu phát hiện bất thường, người dân có thể phản ánh trực tiếp qua Tổng đài 1022 – kênh tương tác đang được nâng cấp để tiếp nhận và xử lý thông tin nhanh hơn.
Không thể không nhắc đến kế hoạch xây dựng Trung tâm kiểm nghiệm thực phẩm đạt chuẩn quốc tế tại khu vực Hà Đông. Đây sẽ là “mắt xích” quan trọng giúp nâng cao năng lực kiểm tra chất lượng, đặc biệt trong bối cảnh nguồn thực phẩm ngày càng đa dạng và phức tạp. Khi trung tâm này đi vào hoạt động, việc phát hiện sớm các nguy cơ mất an toàn sẽ trở nên chủ động hơn, thay vì chỉ xử lý khi sự cố xảy ra.
Tuy nhiên, bài toán không chỉ nằm ở công nghệ hay mô hình, mà còn ở trách nhiệm thực thi. Thành phố yêu cầu các cơ sở kinh doanh thực phẩm phải tự nâng cấp hệ thống giám sát, minh bạch hồ sơ và sẵn sàng chia sẻ dữ liệu khi cần. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không còn đứng ngoài cuộc, mà trở thành một phần của hệ thống kiểm soát chung.
Ở góc độ dài hạn, cách làm này cho thấy Hà Nội đang hướng tới một mô hình quản lý hiện đại: Dữ liệu hóa, minh bạch hóa và xã hội hóa giám sát. Khi phụ huynh có thể “soi” từng bữa ăn của con, khi người dân có thể kiểm chứng từng sản phẩm mình mua, áp lực sẽ buộc các đơn vị cung cấp phải thay đổi theo hướng chuẩn mực hơn.
Minh bạch trong trường hợp này, không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là công cụ để khôi phục niềm tin – thứ đang trở nên quan trọng không kém chính chất lượng của mỗi bữa ăn.
