Tháng 7/2026, sau khi tốt nghiệp tại trường Học viện Ngân hàng, Đỗ Hải Yến (quê Hưng Yên) nhận được hai lời mời làm việc. Một đến từ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Hà Nội với mức lương khoảng 15 triệu đồng/tháng, một đến từ doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp Nguyễn Đức Cảnh (Hưng Yên) với mức thu nhập thấp hơn khoảng 1 triệu đồng.
Sau nhiều lần cân nhắc, Hải Yến quyết định trở về quê.
"Ở Hưng Yên, tôi không phải thuê nhà, thời gian di chuyển ngắn hơn, chi phí sinh hoạt thấp hơn và môi trường làm việc cũng rất chuyên nghiệp. Tính tổng thể, đây là sự lựa chọn phù hợp hơn", Hải Yến chia sẻ.
Câu chuyện của Hải Yến cũng đã phản ánh một xu hướng đang dần rõ nét trên thị trường lao động. Nếu trước đây, phần lớn sinh viên sẽ lựa chọn ở lại các đô thị lớn để tìm kiếm cơ hội phát triển, thì hiện nay, nhiều người trẻ đã chủ động trở về địa phương. Điều đáng chú ý là động lực của sự dịch chuyển này không chỉ xuất phát từ yếu tố gia đình hay chi phí sinh hoạt, mà còn gắn chặt với sự thay đổi trong bản đồ đầu tư và phát triển kinh tế của Việt Nam.
Khi bản đồ việc làm đang thay đổi
Theo Cục Thống kê, năm 2025 Việt Nam có khoảng 53,5 triệu người trong lực lượng lao động, tăng gần 590 nghìn người so với năm trước; số người có việc làm đạt khoảng 52,4 triệu người. Đáng chú ý, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ đạt khoảng 29,2%, tiếp tục tăng so với năm 2024, cho thấy chất lượng nguồn nhân lực đang từng bước được cải thiện.
Nguồn cung lao động có trình độ đại học, cao đẳng ngày càng lớn đồng nghĩa với việc thị trường việc làm không còn chỉ xoay quanh Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Trong khi đó, các trung tâm công nghiệp mới tại Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Đồng Nai, Long An hay Hưng Yên liên tục mở rộng quy mô sản xuất, tạo thêm hàng chục nghìn vị trí việc làm có yêu cầu trình độ chuyên môn.
Sự thay đổi này đang tạo ra một "bản đồ việc làm" mới, trong đó các địa phương ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ nguồn nhân lực chất lượng cao.
Làn sóng FDI dịch chuyển về các địa phương
Một trong những nguyên nhân quan trọng thúc đẩy xu hướng cử nhân trở về quê là sự gia tăng mạnh mẽ của dòng vốn FDI ngoài hai đô thị lớn.
Theo số liệu của cơ quan quản lý đầu tư nước ngoài, trong năm 2025 và nửa đầu năm 2026, nhiều địa phương tiếp tục nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về thu hút vốn FDI. Bắc Ninh, Hải Phòng, Đồng Nai, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Hưng Yên, … đều ghi nhận lượng vốn đăng ký mới và mở rộng ở mức cao nhờ lợi thế về hạ tầng, quỹ đất công nghiệp và hệ sinh thái sản xuất.
Tại Bắc Ninh, hàng loạt tập đoàn công nghệ lớn như Samsung, Amkor, Canon và Goertek đã hình thành các trung tâm sản xuất quy mô lớn. Hải Phòng trở thành cứ điểm của LG cùng nhiều doanh nghiệp điện tử và logistics. Thái Nguyên thu hút các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng điện tử, trong khi Đồng Nai tiếp tục là điểm đến của nhiều dự án sản xuất công nghiệp và công nghệ cao.
Điều quan trọng là các dự án FDI ngày nay không chỉ tuyển dụng lao động phổ thông mà còn có nhu cầu rất lớn đối với kỹ sư, cử nhân công nghệ thông tin, điện – điện tử, tự động hóa, logistics, ngoại ngữ, quản trị kinh doanh, tài chính và quản lý chuỗi cung ứng.
Nói cách khác, cùng với dòng vốn đầu tư, cơ hội nghề nghiệp chất lượng cao cũng đang dịch chuyển về các địa phương.
Người trẻ tính toán lại bài toán lập nghiệp
Không chỉ có thêm cơ hội việc làm, các bạn trẻ hiện nay cũng đang thay đổi cách nhìn mới về thành công. Nếu trước đây, làm việc tại Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh được xem là thước đo của sự nghiệp, thì hiện nay nhiều cử nhân lựa chọn tối ưu hóa chất lượng cuộc sống thay vì chỉ theo đuổi mức lương danh nghĩa.
Với mức lương khởi điểm khoảng 12–15 triệu đồng/tháng, một lao động trẻ tại Hà Nội phải dành phần đáng kể thu nhập cho tiền thuê nhà, điện nước, đi lại và sinh hoạt. Sau khi trừ các khoản chi phí, khả năng tích lũy không nhiều.
Trong khi đó, nếu làm việc tại Bắc Ninh, Hải Phòng, Thái Nguyên hay một số địa phương khác, mức lương có thể tương đương hoặc chỉ thấp hơn không đáng kể, nhưng chi phí sinh hoạt thấp hơn, thời gian di chuyển ngắn hơn và nhiều người có điều kiện sống cùng gia đình.
Khoảng chênh lệch này đã khiến nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp cân nhắc lại lựa chọn của mình.
Các địa phương đang bước vào cuộc cạnh tranh nhân lực
Sự dịch chuyển của người trẻ cũng đã phản ánh nỗ lực của các địa phương trong việc xây dựng môi trường phát triển nhân lực.
Nhiều tỉnh, thành phố đã ban hành nhiều chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao thông qua hỗ trợ tuyển dụng, đào tạo, nghiên cứu khoa học, cải thiện môi trường làm việc và đầu tư mạnh cho chuyển đổi số, cải cách hành chính.
Đồng thời, sự phát triển của các khu công nghiệp, khu kinh tế và trung tâm đổi mới sáng tạo cũng tạo thêm nhiều cơ hội phát triển nghề nghiệp ngay tại địa phương.
Đây là bước chuyển quan trọng so với giai đoạn trước, khi nhiều địa phương chỉ đóng vai trò cung ứng lao động cho các đô thị lớn.
Tái phân bổ nguồn nhân lực chất lượng cao
Hiện nay, khi các cực tăng trưởng kinh tế mới hình thành, xu hướng dịch chuyển ngược đang tạo điều kiện để phân bổ lại nguồn nhân lực theo hướng cân bằng hơn.
Đây cũng là cơ hội để các địa phương nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Còn ở chiều ngược lại, việc phân bổ lại lao động cũng góp phần giảm áp lực về hạ tầng giao thông, nhà ở và dịch vụ công tại các đô thị lớn.
Muốn giữ chân người trẻ, cần nhiều hơn là việc làm
Tuy nhiên, việc tạo ra việc làm mới chỉ là điều kiện cần.
Để giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao, các địa phương cần tiếp tục đầu tư vào chất lượng môi trường sống, giáo dục, y tế, văn hóa, nhà ở cho người lao động, đồng thời xây dựng cơ chế đánh giá, bổ nhiệm và đãi ngộ dựa trên năng lực.
Về phía doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI, cần tăng cường liên kết với các cơ sở giáo dục đại học, xây dựng chương trình thực tập, đào tạo theo đơn đặt hàng và tạo ra một lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng cho sinh viên mới tốt nghiệp.
Khi doanh nghiệp, chính quyền và cơ sở đào tạo cùng tham gia phát triển nguồn nhân lực, quá trình dịch chuyển lao động sẽ trở thành một động lực cho sự phát triển bền vững thay vì chỉ là sự dịch chuyển mang tính tự phát.
Biến xu hướng thành động lực phát triển
Mặc dù chưa có thống kê quốc gia về tỷ lệ sinh viên trở về quê sau tốt nghiệp, nhưng thực tiễn tuyển dụng của doanh nghiệp và sự thay đổi trong phân bố đầu tư cho chúng ta thấy một xu hướng rõ rệt: cơ hội nghề nghiệp đang ngày càng mở rộng tại các địa phương.
Làn sóng FDI dịch chuyển về các tỉnh không chỉ mang theo nguồn vốn, công nghệ và năng lực quản trị hiện đại mà còn tạo ra những nhu cầu lớn đối với lực lượng lao động có trình độ. Khi việc làm chất lượng cao xuất hiện ngay tại quê hương, lựa chọn trở về của người trẻ không còn là giải pháp tình thế mà trở thành một quyết định nghề nghiệp hợp lý.
Nếu được hỗ trợ bằng các chính sách phát triển nhân lực, nhà ở, hạ tầng xã hội và môi trường đổi mới sáng tạo, xu hướng này sẽ góp phần hình thành mạng lưới tăng trưởng đa cực, giảm chênh lệch giữa các vùng và khai thác hiệu quả hơn nguồn nhân lực chất lượng cao của quốc gia.
Dòng dịch chuyển ngược của người trẻ vì thế không chỉ là câu chuyện lựa chọn nơi làm việc. Đó còn là tín hiệu cho thấy quá trình phát triển của Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới, nơi mà cơ hội không còn tập trung ở vài đô thị lớn mà đang được lan tỏa đến nhiều địa phương trên cả nước./.
