Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy ban Văn hóa và Xã hội Quốc hội trao đổi về chủ trương mở rộng xét tuyển, tiến tới bỏ thi vào lớp 10 là mục tiêu rất đáng được ủng hộ.
Theo bà Việt Nga, không nên hiểu đơn giản là bỏ kỳ thi để giảm áp lực bởi còn liên quan về học tập, chất lượng đánh giá, năng lực trường lớp công lập và niềm tin xã hội vào sự công bằng của hệ thống tuyển sinh.
Bà Nga nói: Chủ trương này không trái quy định hiện hành nếu được thiết kế đúng. Với quy định phương thức xét tuyển căn cứ vào kết quả học tập, rèn luyện các năm của bậc THCS và chủ tịch UBND cấp tỉnh phê duyệt kế hoạch tuyển sinh THPT. Bà Việt Nga cho rằng, TP. Hồ Chí Minh hoàn toàn có thẩm quyền lựa chọn xét tuyển khi kế hoạch tuyển sinh được công bố công khai, minh bạch và đảm bảo công bằng, phù hợp với thực tế.
Đại biểu Việt Nga phân tích: Việc bỏ thi này phù hợp hơn với tinh thần đổi mới giáo dục phổ thông là đánh giá cả quá trình thay vì chỉ qua một kỳ thi. Điều này đòi hỏi việc đánh giá kết quả rèn luyện, học tập, năng lực học sinh phải được ghi nhận một cách nghiêm túc.
Việc xét tuyển sẽ thúc đẩy địa phương nhìn lại toàn bộ mạng lưới giáo dục sau THCS. Khi không còn kỳ thi lớp 10 như "van sàng lọc", buộc phải mở rộng trường THPT, nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, thường xuyên, quan tâm hơn phân luồng sau THCS. Đây chính là gốc rễ của vấn đề.
Vị đại biểu Quốc hội đánh giá: Việc tiến tới bỏ thi lớp 10 không dễ dàng. Nên nếu không đủ trường lớp công lập mà bỏ thi ngay sẽ không mất đi mà còn gia tăng áp lực. Thậm chí có thể chuyển từ áp lực thi cử sang áp lực "chạy" học bạ, "chạy" trường, nơi cư trú hoặc các tiêu chí khác. Độ tin cậy của học bạ phải được đặt ra một cách nghiêm túc bởi đó là căn cứ chính nếu bỏ kỳ thi để xét tuyển. Nguy cơ lạm phát điểm, nới tay trong đánh giá hoặc bệnh thành tích, chênh lệch chuẩn đánh giá giữa các trường cũng cần tính đến.
Nếu không có cơ chế chuẩn hóa, thanh tra, kiểm tra, dữ liệu hóa quá trình đánh giá đó, việc xét tuyển rất có thể tạo ra sự nghi ngờ về tính công bằng. Nguy cơ khác có thể xảy ra là sự bất bình đẳng giữa các khu vực.
Tiến sỹ Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng, cần nhìn nhận đúng bản chất của việc thi tuyển vào lớp 10 trong bối cảnh hiện nay. Theo ông, xu hướng giảm áp lực thi cử là cần thiết, song việc có tổ chức thi hay không phụ thuộc chủ yếu vào khả năng đáp ứng của hệ thống trường công lập.
Tiến sỹ Huỳnh Công Minh, nguyên giám đốc Sở Giáo dục & Đào tạo TP. Hồ Chí Minh cho rằng, bản chất của kỳ thi lớp 10 là để xếp lớp chứ không phải đánh giá năng lực học sinh. Theo ông, học sinh đã hoàn thành chương trình THCS thì đương nhiên có quyền học tiếp lên THPT.
Tiến sỹ Minh phân tích: Nếu muốn tiến tới bỏ kỳ thi lớp 10 thì các địa phương cần xây dựng “hệ sinh thái giáo dục” phù hợp, từ cơ sở vật chất, hướng nghiệp đến thay đổi nhận thức của giáo viên, phụ huynh và học sinh. Theo ông, việc đánh giá học sinh không nên chỉ phụ thuộc vào một kỳ thi mà cần nhìn vào cả quá trình học tập và rèn luyện.
Tiến sỹ phân tích, về nguyên tắc, khi học sinh hoàn thành một bậc học thì phải có quyền được học tiếp lên bậc học cao hơn. Quan điểm này đã được nhiều tổ chức quốc tế thừa nhận từ lâu. Nếu cung đáp ứng đủ cầu thì không cần thi. Nhưng nếu số chỗ học trường công không đáp ứng được nhu cầu thì bắt buộc phải có thi tuyển để đảm bảo công bằng. Tuy nhiên thi tuyển không chỉ có tiêu chí điểm số mà còn có thể kết hợp các tiêu chí ưu tiên khác.
Theo Tiến sỹ Khuyến, về lâu dài, mục tiêu cần hướng tới là giảm áp lực thi cử, tiến tới không cần thi tuyển lớp 10 nếu hệ thống trường công đủ khả năng tiếp nhận học sinh.
“Nếu hệ thống trường công đáp ứng đủ nhu cầu thì học sinh hoàn thành THCS có quyền được học tiếp mà không phải chịu áp lực sàng lọc quá lớn”, ông nói. Ông dẫn ví dụ tại TP. HCM, nơi tỷ lệ học sinh vào công lập đã cao hơn nhiều so với Hà Nội nên địa phương này mới tính đến lộ trình giảm dần thi tuyển lớp 10.
Nhiều chuyên gia cho rằng, nếu phổ thông đại trà được đầu tư đồng đều thì phần lớn học sinh có thể học theo khu vực tuyển sinh mà không cần cạnh tranh quá căng thẳng. Còn với các trường chuyên, trường năng khiếu hoặc trường được đầu tư mũi nhọn thì vẫn cần tổ chức thi tuyển.
