Bỏ phố về rừng
Y Xim sinh năm 1992 tại buôn Jun, huyện Lắk, Đắk Lắk. Từng học tại Học viện Hành chính Quốc gia TP.HCM và làm việc tại UBND xã, anh được xem là tấm gương “thành đạt” của buôn làng. Thế nhưng sau vài năm công tác, Y Xim nhận ra mình không tìm thấy niềm vui trong những trang giấy, cuộc họp hay báo cáo hành chính. Tuy nhiên, anh lại luôn đau đáu một câu hỏi: “Ngày nào cũng đều đặn như một cái máy. Tôi tự hỏi, mình đang sống cho điều gì?”.
Cuối năm 2018, Y Xim đưa ra quyết định khiến cả nhà sửng sốt: Xin nghỉ việc để quay về quê làm du lịch. Gia đình phản đối, họ hàng cho rằng anh “dại dột”. Nhưng với Y Xim, đó là con đường duy nhất để anh sống đúng với bản ngã – gắn với rừng, với voi và văn hóa M’nông.
Tuổi thơ anh trôi qua bên tiếng cồng chiêng và bước chân của những chú voi nhà. Khi lớn lên, anh đau lòng chứng kiến cảnh voi bị bắt kéo gỗ, chở khách, còn buôn làng thì ngày càng vắng thanh niên. Ý nghĩ về một mô hình du lịch cộng đồng, nơi người và voi cùng được tôn trọng, bắt đầu nhen nhóm.
Hành trình khởi nghiệp từ con số 0
Trước khi trở về, Y Xim rong ruổi khắp nơi từ Lào Cai, Lâm Đồng đến Campuchia để học cách làm du lịch nông nghiệp và du lịch cộng đồng. Anh quan sát cách người dân kết hợp văn hóa bản địa với trải nghiệm của du khách mà vẫn bảo tồn thiên nhiên.
Cuối năm 2020, anh khởi động mô hình du lịch tại buôn Jun: Một ngôi nhà dài truyền thống được cải tạo thành homestay, nơi du khách có thể ngủ trên sàn gỗ, ăn cơm lam, bắt cá suối, cùng người bản địa nấu bữa cơm chiều.
Khi ấy, voi chưa được đưa vào mô hình, anh chia sẻ: “Tôi không muốn biến chúng thành công cụ kiếm tiền. Mọi hoạt động phải thật sự tôn trọng tự nhiên”.
Năm 2023, Đắk Lắk đón hơn 1,16 triệu lượt khách, doanh thu đạt gần 1.000 tỷ đồng. Trong quý I năm nay, con số ấy tiếp tục tăng mạnh. Địa phương đặt mục tiêu đạt 1,5 triệu lượt khách và 1.250 tỷ đồng doanh thu trong năm 2025.
Giữa dòng chảy phát triển ấy, mô hình du lịch sinh thái của Y Xim trở thành hình mẫu về phát triển bền vững dung hòa giữa kinh tế, văn hóa và môi trường.
Đến năm 2024, với sự hỗ trợ của Tổ chức Động vật châu Á (AAF) và Ban Quản lý di tích văn hóa môi trường hồ Lắk, dự án du lịch sinh thái bên voi mới chính thức hình thành. Du khách được đi bộ cùng voi vào rừng, tìm hiểu tập tính, chứ không cưỡi hoặc xem voi biểu diễn.
Buổi tối, họ ngồi bên bếp lửa, nghe già làng kể sử thi, thưởng thức rượu cần và âm thanh cồng chiêng trầm hùng. Sự chân thật, chậm rãi và giàu cảm xúc ấy khiến du khách ở lại lâu hơn, và quay trở lại nhiều hơn.
Khi truyền hình “chạm” đến buôn làng
Tháng 5/2024, chương trình truyền hình thực tế “Gia đình Haha” ghi hình tại Đắk Lắk, mang hình ảnh của Y Xim và “những người bạn voi” đến khán giả cả nước. Câu chuyện của anh từ chàng trai bỏ phố về rừng để giữ voi, giữ buôn làng đã khiến nhiều người xúc động.
Chỉ ít ngày sau khi phát sóng, buôn Jun đón hàng loạt đoàn khách. Nhiều thanh niên trong buôn học cách đón tiếp, hướng dẫn, giới thiệu văn hóa M’nông. Bố mẹ Y Xim những người từng lo con trai bỏ phí bằng cấp nay tự hào khoe: “Nó đang làm điều tốt cho buôn làng”.
Từ hơn 500 con voi nhà trong thập niên 1980, Đắk Lắk nay chỉ còn khoảng 36 cá thể. Chính quyền đang triển khai chính sách hỗ trợ tài chính cho voi mang thai và sinh sản, nhằm bảo tồn loài vật được xem là biểu tượng của đại ngàn.
Y Xim cho rằng: “Muốn giữ voi, trước hết phải để người dân thấy voi có giá trị khi được bảo vệ. Du lịch cộng đồng là cách tạo sinh kế bền vững, để cả người và voi cùng sống tốt.” Mô hình của anh không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa, mà còn tạo việc làm, giữ chân người trẻ ở lại buôn làng.
“Giữ voi là giữ rừng, giữ rừng là giữ văn hóa. Nếu buôn làng còn tiếng cồng chiêng, còn tiếng voi, thì Tây Nguyên vẫn còn linh hồn của nó,” – Y Xim nói, mắt hướng về cánh rừng xanh ngắt bên kia hồ Lắk./.
