TP. HCM đang hoàn thiện đề án kiểm soát khí thải giao thông theo hướng triển khai từng bước, thay vì áp dụng đồng loạt. Trọng tâm ban đầu là hình thành vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu vực trung tâm và Thủ Thiêm, trước khi mở rộng ra Vành đai 2.
Theo phương án đang được lấy ý kiến, LEZ đầu tiên có diện tích khoảng 16,6 km², bao gồm khu vực lõi trung tâm và Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Phạm vi này được giới hạn bởi nhiều tuyến đường và trục giao thông lớn như Nguyễn Hữu Cảnh, Võ Thị Sáu, Cách Mạng Tháng Tám, Võ Văn Kiệt, Mai Chí Thọ, Trần Não và cầu Sài Gòn.
Khu vực dự kiến áp dụng có hơn 176.000 người sinh sống, trong khi mạng lưới giao thông công cộng đã được phủ tới khoảng 96%. Thành phố cho rằng đây là điều kiện thuận lợi để thử nghiệm các chính sách hạn chế phương tiện phát thải cao.
Nếu giai đoạn đầu được đánh giá hiệu quả, LEZ có thể được mở rộng ra khu vực Vành đai 2 từ năm 2029. Phương án này nhằm tạo khoảng thời gian để thành phố đánh giá tác động, hoàn thiện hạ tầng và giúp người dân, doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị.
Một trong những nội dung có tác động lớn là kiểm định khí thải đối với mô tô, xe gắn máy. Theo lộ trình, TP. HCM cùng Hà Nội bắt đầu kiểm định khí thải nhóm phương tiện này từ ngày 1/7/2027. Tiêu chuẩn áp dụng sẽ được phân theo năm sản xuất, với xe cũ chịu các mức kiểm soát khác nhau.
Từ năm 2028, xe mô tô, xe gắn máy lưu thông tại TP. HCM phải đáp ứng tối thiểu mức khí thải 2. Đây cũng là căn cứ để cơ quan chức năng phân loại phương tiện khi triển khai LEZ, thay vì áp dụng một quy định giống nhau cho toàn bộ xe đang lưu thông.
Theo dự thảo, nhóm phương tiện vận tải công cộng và phương tiện kinh doanh sẽ nằm trong diện chuyển đổi sớm. Xe buýt và xe ba bánh thu gom rác được định hướng sử dụng điện hoặc năng lượng xanh khi hoạt động trong LEZ từ năm 2027. Sang năm 2028, xe máy công nghệ chở khách và phương tiện giao hàng dự kiến bắt đầu chuyển đổi.
Taxi được đề xuất đáp ứng tiêu chuẩn khí thải mức 5 từ năm 2028 và tiến tới sử dụng hoàn toàn điện hoặc năng lượng xanh từ năm 2030. Đối với ôtô cá nhân, tiêu chuẩn khí thải mức 4 dự kiến áp dụng từ năm 2028, sau đó nâng lên mức 5 vào năm 2030. Xe máy cá nhân sẽ được đưa vào lộ trình kiểm soát từ năm 2029 và hướng tới chuyển đổi sang phương tiện điện hoặc năng lượng xanh vào năm 2035.
Xe tải cũng được phân loại theo tải trọng và mức phát thải. Một số nhóm xe có thể được giới hạn thời gian hoạt động trong LEZ trong giai đoạn đầu, trước khi tiêu chuẩn được nâng cao hơn.
TP.HCM xác định việc kiểm soát khí thải không thể chỉ dựa vào hạn chế phương tiện. Thành phố dự kiến đồng thời mở rộng giao thông công cộng, phát triển hệ thống trạm sạc và xây dựng các chính sách hỗ trợ người dân, doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện. Hệ thống camera nhận diện biển số cũng được tính đến để phục vụ giám sát và kiểm soát phương tiện ra vào khu vực phát thải thấp.
Theo số liệu được đưa ra trong quá trình xây dựng đề án, giao thông đường bộ chiếm khoảng 88% lượng bụi mịn phát sinh từ hoạt động giao thông tại TP.HCM. Trong khi đó, thành phố đang quản lý hơn 11 triệu xe máy và trên một triệu ôtô, khiến quá trình chuyển đổi được dự báo sẽ có phạm vi tác động rất lớn.
Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2035 cơ bản hoàn tất chuyển đổi phương tiện trong các vùng LEZ. Về dài hạn, TP.HCM hướng tới việc chuyển đổi giao thông sang sử dụng điện và năng lượng xanh trên toàn địa bàn vào năm 2040.
Việc hình thành LEZ vì vậy không chỉ nhằm hạn chế xe phát thải cao tại một số khu vực, mà còn được xem là bước khởi đầu cho lộ trình thay đổi phương thức di chuyển và kiểm soát ô nhiễm giao thông của TP.HCM.
