Khi đất nước kỷ niệm 80 năm độc lập (2/9/1945 - 2/9/2025), ông bồi hồi nhớ lại chặng đường đã qua - một hành trình vươn lên của cá nhân, nhưng cũng là một phần của câu chuyện lớn mang tên Việt Nam.
Từ làng Chăm nghèo đến giảng đường đại học
Sinh ra ở một ngôi làng nhỏ ven đồng cát Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, thời thơ ấu của Phú Văn Hẳn gắn liền với những ngày theo mẹ ra ruộng, theo bà đi lễ Katê, và với những đêm nằm nghe cha kể chuyện cổ Chăm bằng giọng trầm ấm bên bếp lửa.
“Những năm 80, quê tôi còn nghèo lắm. Cái ăn còn chật vật, nói gì đến chuyện học hành. Nhưng nhờ chính sách cử tuyển, tôi có cơ hội được đến trường, rồi lên đại học, rồi làm khoa học. Đó là điều mà thế hệ cha ông tôi có mơ cũng không dám nghĩ đến”, ông xúc động kể.
Học xong, ông không ra nước ngoài lập nghiệp, không tìm đến những nơi danh vọng. Ông ở lại, lặng lẽ làm nghề nghiên cứu văn hóa dân tộc - một công việc không ồn ào, nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và lòng đam mê lớn.
“Tôi tự hào là người Chăm - và càng tự hào là người Việt Nam”
Câu nói ấy được ông nhắc lại nhiều lần trong suốt cuộc trò chuyện. Không phải như một khẩu hiệu, mà như một lẽ sống.
“Người Chăm chúng tôi là một phần không thể thiếu trong bản đồ văn hóa Việt Nam. Và nhờ độc lập dân tộc, nhờ chính sách đoàn kết dân tộc của Đảng và Nhà nước, cộng đồng Chăm đã có chỗ đứng, có tiếng nói, có cơ hội phát triển,” ông nói.
Ông kể, ngày xưa, người Chăm ít người biết chữ, càng ít người học cao. Giờ đây, thanh niên Chăm không chỉ học đại học, mà còn đi du học, làm thạc sĩ, tiến sĩ, làm bác sĩ, kỹ sư, nghệ sĩ…
“Tôi nghĩ, tự hào dân tộc không có nghĩa là tách biệt, mà là góp phần làm cho đất nước này đa dạng và mạnh mẽ hơn. Là người Chăm, tôi gìn giữ văn hóa của mình. Là người Việt Nam, tôi sống và cống hiến cho đất nước này,” ông nói.
Bảo tồn bản sắc - không phải để hoài cổ, mà để bước cùng thời đại
Là người gắn bó nhiều năm với công tác nghiên cứu văn hóa Chăm, Tiến sĩ Phú Văn Hẳn đã có hàng chục bài viết, công trình về ngôn ngữ, nghi lễ, lễ hội, phong tục… của người Chăm. Ông cho rằng, giữ gìn văn hóa không phải là ôm lấy quá khứ, mà là hiểu để biết mình là ai, để bước đi tự tin giữa thế giới rộng lớn.
“Người trẻ Chăm bây giờ đã khác xưa. Các em nói tiếng Việt chuẩn, học công nghệ, làm startup, nhiều em học ở nước ngoài. Nhưng điều làm tôi vui là các em vẫn tự hào nói mình là người Chăm. Vẫn về quê, vẫn mặc trang phục truyền thống, vẫn nhớ lễ Katê của làng”, ông chia sẻ.
Ông tin, đó là thành quả của một chặng đường 80 năm mà đất nước đã đi qua - nơi mà mọi dân tộc đều được tôn trọng, được hỗ trợ, được sống đúng với giá trị của mình.
Còn nhiều việc phải làm - nhưng chúng ta có quyền hy vọng
Khi được hỏi, điều gì khiến ông xúc động nhất trong dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh, ông lặng đi một lúc rồi nói:
“Là việc tôi có thể ngồi đây, trò chuyện với bạn - một người Kinh - bằng tiếng Việt, về văn hóa Chăm, về đất nước Việt Nam. Chỉ điều đó thôi đã cho thấy, chúng ta đang sống trong một đất nước mà mọi khác biệt đều có thể trở thành sức mạnh chung.”
Dù vậy, ông cũng trăn trở: Vẫn còn nhiều bản làng vùng cao chưa có điện ổn định. Vẫn có học sinh dân tộc bỏ học vì nhà nghèo. Vẫn có những giá trị văn hóa bị mai một, thất truyền. Nhưng ông tin, với quyết tâm và sự thấu hiểu, đất nước sẽ làm tốt hơn nữa.
“Tôi đã đi gần hết cuộc đời mình trong 80 năm độc lập của Tổ quốc. Tôi thấy mình may mắn và mang ơn. Và tôi muốn góp phần nhỏ bé để thế hệ sau có thể sống tốt hơn, tự hào hơn”.
Một câu chuyện nhỏ trong hành trình lớn
Chia tay ông Hẳn, chúng tôi nhớ mãi câu nói nhẹ nhàng mà ông dành tặng:
“Chúng ta là người Chăm, người Kinh, người Thái, người Mông… Nhưng khi đứng dưới bóng cờ đỏ sao vàng, khi nghe Quốc ca vang lên, chúng ta là một - đó là điều thiêng liêng nhất”.
Trong hành trình 80 năm độc lập của dân tộc Việt Nam, có hàng triệu câu chuyện đời như thế - thầm lặng, bền bỉ, nhưng sâu sắc và đáng trân trọng. Như hành trình của Tiến sĩ Phú Văn Hẳn - một người Chăm, một trí thức, một nhà khoa học, nhà nghiên cứu về văn hoá dân tộc, trong đó đặc biệt là một nhà nghiên cứu về văn hoá dân tộc Chăm, một công dân Việt Nam - đang sống trọn với niềm tự hào dân tộc bằng chính lao động và cống hiến của mình.
