Từ Đắk Lắk, Tập đoàn Tài 001 đang từng bước triển khai chiến lược song hành: tiếp tục chuẩn hóa chuỗi phục vụ xuất khẩu, đồng thời phát triển hệ thống phân phối trong nước theo hướng minh bạch, truy xuất nguồn gốc và tiến tới định danh từng quả sầu riêng.
Từ yêu cầu xuất khẩu đến bài toán phát triển bền vững
Đắk Lắk là một trong những vùng sản xuất sầu riêng quan trọng của cả nước. Những năm gần đây, việc mở rộng thị trường xuất khẩu đã tạo thêm cơ hội nâng cao giá trị cho trái sầu riêng, góp phần cải thiện thu nhập của nhiều hộ sản xuất.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, an toàn thực phẩm, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc.
Thực tế cho thấy, để một lô sầu riêng có thể đi từ vườn đến thị trường xuất khẩu phải trải qua nhiều công đoạn. Sản phẩm không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về chất lượng mà còn phải gắn với vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói và hệ thống hồ sơ có khả năng truy xuất.
Trong bối cảnh đó, chủ trương tiếp tục cải cách, phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói được kỳ vọng sẽ tạo thêm thuận lợi cho người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong quá trình tổ chức vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu.
Theo Tập đoàn Tài 001, đơn giản hóa thủ tục là cần thiết, nhưng yêu cầu về chất lượng và tính minh bạch của chuỗi sản xuất không vì thế mà được xem nhẹ. Ngược lại, khi thủ tục hành chính ngày càng thuận lợi thì trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi trong việc duy trì điều kiện vùng trồng, cơ sở đóng gói và quản lý nguồn gốc sản phẩm càng cần được chú trọng.
Không thể chỉ trông chờ vào xuất khẩu
Một trong những vấn đề được Tập đoàn Tài 001 đặc biệt quan tâm là xây dựng thêm đầu ra cho trái sầu riêng.
Theo doanh nghiệp, xuất khẩu vẫn là thị trường quan trọng và cần tiếp tục đầu tư. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu chịu tác động của nhiều yếu tố, từ yêu cầu kỹ thuật, kiểm dịch, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc đến tiến độ kiểm tra, thông quan và những thay đổi từ thị trường nhập khẩu.
Nếu sản xuất và tiêu thụ phụ thuộc quá lớn vào một thị trường, mỗi biến động ở khâu xuất khẩu đều có thể nhanh chóng tác động trở lại doanh nghiệp thu mua, các điểm liên kết và cuối cùng là người nông dân. Vì vậy, bên cạnh tiếp tục xây dựng vùng nguyên liệu và hoàn thiện chuỗi phục vụ xuất khẩu, Tập đoàn Tài 001 xác định thị trường nội địa là một thị trường chiến lược trong định hướng phát triển lâu dài.
Đây không chỉ là phương án để giải quyết sản lượng trong những thời điểm xuất khẩu gặp khó khăn. Với quy mô dân số lớn và nhu cầu ngày càng cao đối với nông sản có chất lượng, nguồn gốc rõ ràng, thị trường trong nước có tiềm năng trở thành một trụ cột quan trọng của ngành hàng sầu riêng.
Theo định hướng này, Tập đoàn Tài 001 đang trong quá trình triển khai chuỗi siêu thị mini tại thị trường trong nước, từng bước hình thành thêm một kênh phân phối trực tiếp, kết nối vùng nguyên liệu với người tiêu dùng.
Thị trường nội địa cũng cần truy xuất nguồn gốc
Điểm đáng chú ý trong định hướng phát triển hệ thống phân phối nội địa của Tập đoàn Tài 001 là yêu cầu về tính minh bạch. Trong thời gian dài, khi nói đến mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói hay truy xuất nguồn gốc, người ta thường nghĩ ngay đến yêu cầu phục vụ xuất khẩu.
Tuy nhiên, theo Tập đoàn Tài 001, nếu muốn xây dựng một ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững thì truy xuất nguồn gốc không nên chỉ dành cho sản phẩm xuất khẩu.
Người tiêu dùng trong nước cũng cần được cung cấp thông tin rõ ràng về sản phẩm mình lựa chọn. Từ quan điểm đó, doanh nghiệp định hướng sầu riêng đưa vào hệ thống phân phối của Tập đoàn Tài 001 sẽ từng bước được dán tem truy xuất nguồn gốc và tiến tới định danh từng quả sầu riêng.
Thông qua mã truy xuất gắn với sản phẩm, hệ thống hướng đến khả năng kết nối những thông tin cần thiết trong chuỗi, từ vùng nguyên liệu, quá trình thu mua, phân loại, đóng gói đến điểm phân phối.
Mục tiêu cuối cùng là tạo nên một chuỗi mà khi cần thiết, sản phẩm có thể được truy vết ngược trở lại nguồn gốc, thay vì người tiêu dùng chỉ biết tên giống, giá bán hoặc nơi bán.
Định danh từng quả để nâng trách nhiệm của cả chuỗi
Theo Tập đoàn Tài 001, định danh sản phẩm không đơn thuần là việc dán thêm một chiếc tem lên trái sầu riêng.
Phía sau chiếc tem phải là một hệ thống dữ liệu và quy trình quản lý đủ để xác định sản phẩm đến từ đâu và được đưa qua những công đoạn nào trước khi đến tay người tiêu dùng.
Khi từng quả sầu riêng được nhận diện trong hệ thống, khả năng kiểm soát chất lượng và xử lý phản hồi của khách hàng cũng được nâng lên. Nếu phát sinh vấn đề, doanh nghiệp có thêm cơ sở để truy tìm nguồn gốc và xác định công đoạn liên quan.
Ở chiều ngược lại, những vùng trồng và người sản xuất thực hiện tốt quy trình cũng có cơ hội được nhận diện rõ hơn trong chuỗi giá trị.
Đây cũng là cách để từng bước chuyển tư duy từ “bán một trái sầu riêng” sang “bán một sản phẩm có nguồn gốc và thông tin minh bạch”.
Theo doanh nghiệp, giá trị của truy xuất nguồn gốc chỉ thực sự được phát huy khi dữ liệu phía sau mã truy xuất là chính xác, có khả năng kiểm chứng và được cập nhật trong suốt quá trình sản phẩm lưu thông.
Chuỗi siêu thị mini không chỉ là những điểm bán hàng
Với định hướng trên, hệ thống siêu thị mini mà Tập đoàn Tài 001 đang triển khai được xác định không đơn thuần là việc mở thêm các cửa hàng bán sầu riêng.
Doanh nghiệp hướng tới xây dựng một hệ thống phân phối có khả năng kết nối từ vùng trồng – thu mua – phân loại – đóng gói – truy xuất – vận chuyển – điểm bán – người tiêu dùng. Khi chuỗi được hình thành, các điểm bán vừa đóng vai trò tiêu thụ sản phẩm, vừa là điểm cuối của hệ thống truy xuất.
Điều này có ý nghĩa trong việc rút ngắn khoảng cách giữa vùng sản xuất và người tiêu dùng. Người mua không chỉ tiếp cận sản phẩm mà còn từng bước tiếp cận được thông tin phía sau sản phẩm.
Đồng thời, một hệ thống phân phối nội địa đủ mạnh cũng giúp doanh nghiệp có thêm khả năng chủ động điều tiết đầu ra trong những thời điểm thị trường xuất khẩu biến động.
Theo Tập đoàn Tài 001, thị trường nội địa không phải nơi dành cho những sản phẩm không xuất khẩu được. Đây phải là một thị trường được đầu tư nghiêm túc với những tiêu chuẩn phù hợp về chất lượng, nguồn gốc và trách nhiệm đối với người tiêu dùng. Đây cũng là nguyên tắc doanh nghiệp muốn đặt ra ngay từ quá trình xây dựng hệ thống.
“Người tiêu dùng Việt Nam có quyền biết trái sầu riêng mình mua đến từ đâu”. Ông Trần Văn Tưởng, Giám đốc Điều hành Tập đoàn Tài 001, cho rằng để ngành hàng sầu riêng phát triển lâu dài, bên cạnh việc chinh phục thị trường quốc tế, các doanh nghiệp Việt Nam cần dành sự quan tâm tương xứng cho thị trường trong nước.
Ông Tưởng chia sẻ: “Chúng tôi xác định thị trường nội địa không phải là thị trường thứ yếu và càng không phải là nơi giải quyết sản phẩm khi xuất khẩu gặp khó khăn. Đây là một thị trường rất quan trọng và cần được đầu tư một cách nghiêm túc. Người tiêu dùng Việt Nam cũng có quyền biết trái sầu riêng mình mua đến từ đâu.”
Theo ông Tưởng, định hướng của Tập đoàn Tài 001 là đưa tư duy minh bạch và truy xuất nguồn gốc đang áp dụng trong chuỗi xuất khẩu vào hệ thống phân phối trong nước.
“Chúng tôi hướng tới sầu riêng khi đưa vào hệ thống của Tập đoàn Tài 001 sẽ từng bước được dán tem truy xuất, tiến tới định danh từng quả. Khi người tiêu dùng quét mã, điều quan trọng không phải là nhìn thấy một chiếc tem đẹp, mà phải có thông tin thực sự phía sau chiếc tem đó. Làm được như vậy vừa góp phần bảo vệ người tiêu dùng, vừa bảo vệ người sản xuất và những doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc.”
Từ vùng trồng đến bàn ăn của người tiêu dùng
Đối với một ngành hàng có giá trị kinh tế cao như sầu riêng, mở rộng diện tích hay gia tăng sản lượng mới chỉ là một phần của bài toán. Giá trị bền vững còn phụ thuộc vào khả năng tổ chức chuỗi, kiểm soát chất lượng, xây dựng thương hiệu và đặc biệt là khả năng kết nối sản phẩm với nhiều thị trường khác nhau.
Trong định hướng của Tập đoàn Tài 001, xuất khẩu và nội địa không phải hai hướng đi đối lập. Thị trường xuất khẩu tạo cơ hội đưa sầu riêng Việt Nam tiếp cận những thị trường lớn và nâng cao giá trị hàng hóa. Trong khi đó, thị trường nội địa tạo thêm nền tảng tiêu thụ, giúp đa dạng hóa đầu ra và xây dựng mối quan hệ trực tiếp hơn giữa vùng sản xuất với người tiêu dùng Việt Nam.
Điểm chung của cả hai thị trường phải là chất lượng và sự minh bạch. Nếu sản phẩm xuất khẩu cần truy xuất nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu thì sản phẩm phục vụ người tiêu dùng trong nước cũng cần từng bước hướng tới những tiêu chuẩn tương tự về khả năng nhận diện và truy vết.
Đó cũng là lý do Tập đoàn Tài 001 lựa chọn phát triển đồng thời vùng nguyên liệu, hệ thống truy xuất và chuỗi phân phối nội địa. Từ những vùng sầu riêng của Đắk Lắk và Tây Nguyên, doanh nghiệp kỳ vọng từng bước hình thành một chuỗi giá trị mà ở đó mỗi trái sầu riêng không chỉ mang giá trị của nông sản, mà còn mang theo thông tin về nguồn gốc và trách nhiệm của những chủ thể tham gia chuỗi trước khi đến tay người tiêu dùng.
