Hội thảo nhằm trao đổi, đối thoại về những giá trị lý luận và thực tiễn trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Rosa Luxemburg về dân chủ, góp phần thúc đẩy nghiên cứu học thuật, tăng cường hợp tác quốc tế và phát triển lý luận về dân chủ trong bối cảnh thế giới đương đại.
Tham dự phiên khai mạc Hội thảo được tổ chức sáng 10/8 tại Hà Nội có GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; PGS.TS Nguyễn Tài Đông, Viện trưởng Viện Triết học, Trưởng Ban Tổ chức Hội thảo; GS. TS. Phạm Văn Đức, Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam; PGS.TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền.
Ngoài ra, còn có đại diện Quỹ Rosa Luxemburg khu vực Đông Nam Á; các học giả đến từ Trung Quốc, Slovakia, Romania, Anh, Hàn Quốc và các nhà khoa học thuộc các Học viện, Viện nghiên cứu, trường Đại học trong cả nước.
Khai mạc Hội thảo, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh: Hội thảo là hoạt động khoa học có ý nghĩa được tổ chức trong khuôn khổ hợp tác giữa Viện Triết học và Quỹ Rosa Luxemburg - Văn phòng khu vực Đông Nam Á tại Hà Nội, đồng thời là dấu mốc tiếp tục khẳng định hiệu quả hợp tác học thuật quốc tế giữa hai bên trong nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn.
Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, trong hệ thống di sản tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tư tưởng của Người về dân chủ có giá trị rất đặc biệt. Thứ nhất, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ là xuất phát điểm, đồng thời là sợi chỉ đỏ xuyên suốt hệ thống di sản tư tưởng của Người.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ cũng thể hiện rõ lý tưởng và mục đích hoạt động cách mạng của Người là vì nhân dân Việt Nam và vì các dân tộc bị áp bức, bị bóc lột trên thế giới.
Thứ hai, tư tưởng đó đã phản ánh chân thực và chính xác nỗi niềm, tâm tư, nguyện vọng, khát vọng của nhân dân Việt Nam về dân chủ, về quyền là chủ và làm chủ của người dân.
Cách diễn đạt về dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng rất đặc biệt, đó là vừa đủ nội hàm khái niệm, vừa dễ hiểu và gần gũi với đời sống của người dân. Cho nên, tư tưởng của Người về dân chủ đã thẩm thấu được dễ dàng và nhanh chóng vào nhận thức và hành động của mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội.
Và đặc biệt, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ cùng với sự hiện thực hóa tư tưởng đó của Người trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, nhất là khi Người ở các cương vị cao nhất của Đảng và Nhà nước ta, đã để lại cho toàn Đảng, toàn quân và toàn dân tộc Việt Nam những bài học và những chỉ dẫn mang giá trị thời đại về thực hành dân chủ và xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa…
GS.TS. Lê Văn Lợi khẳng định, việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong kỷ nguyên mới trước hết phải trên cơ sở kiên định quan điểm “Dân là gốc”; bảo đảm và phát huy quyền “làm chủ” của nhân dân; không ngừng hoàn thiện các điều kiện, thiết chế và phương thức để quyền làm chủ ấy được thực hiện ngày càng đầy đủ, thực chất và hiệu quả trong thực tiễn.
Trong điều kiện chuyển đổi số và phát triển trí tuệ nhân tạo, điều quan trọng và cấp thiết là tiếp tục đổi mới phương thức thực hành dân chủ và phương thức quản trị quốc gia, bảo đảm công nghệ thực sự trở thành công cụ mở rộng khả năng tham gia, phản hồi và giám sát của nhân dân, phục vụ con người và phục vụ nhân dân,...
Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, tại Hội thảo "Hồ Chí Minh và Rosa Luxemburg về dân chủ: Giá trị lý luận và thực tiễn", các nhà khoa học tập trung làm rõ các vấn đề trọng tâm như: Ở tầm lý luận, cần tiếp tục làm rõ nội dung, giá trị và tính phổ quát, bền vững của tư tưởng dân chủ được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Rosa Luxemburg đề xuất.
Ở tầm thực tiễn quốc gia, cần chuyển hóa những giá trị tư tưởng ấy thành định hướng và giải pháp cho công cuộc xây dựng, phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, cũng như xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Ở tầm thời đại, cần nhận diện và luận giải những vấn đề mới mà dân chủ đang phải đối mặt trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số; phát huy dân chủ đi đôi với giữ vững ổn định chính trị, tăng cường đồng thuận xã hội và góp phần vào giải quyết vấn đề dân chủ đang gặp những khủng hoảng trong thế giới đương đại.
Tại Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Tài Đông, Viện trưởng Viện Triết học, Trưởng Ban Tổ chức Hội thảo đã trình bày Báo cáo đề dẫn cho rằng, việc đặt tư tưởng Hồ Chí Minh và Rosa Luxemburg về dân chủ trong cùng một khung khổ nghiên cứu là một hướng tiếp cận còn mới mẻ. Hai nhà tư tưởng trưởng thành trong những hoàn cảnh lịch sử, văn hóa và nhiệm vụ cách mạng rất khác nhau, song đều tiếp nhận và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác, coi dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là con đường, đồng thời đề cao vai trò chủ thể và sức sáng tạo của quần chúng nhân dân.
Theo PGS.TS. Nguyễn Tài Đông, nghiên cứu hai tư tưởng không có ý so hơn kém, cũng không muốn gán ghép khiên cưỡng, mà chỉ mong hai tư tưởng soi rọi lẫn nhau. Những điểm tương đồng cho thấy cái phổ quát trong khát vọng dân chủ của nhân loại; những điểm khác biệt lại làm nổi bật cái riêng mà mỗi hoàn cảnh lịch sử đã hun đúc nên.
Từ cách tiếp cận đó, Ban Tổ chức Hội thảo đề xuất bốn nhóm vấn đề để các học giả tập trung trao đổi. Trước hết là phương pháp đối thoại, nhằm xác định cách tiếp cận phù hợp khi nghiên cứu hai hệ tư tưởng ra đời từ hai hoàn cảnh khác nhau.
Tiếp đó là giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và con đường hiện thực hóa các quan điểm về quyền làm chủ của nhân dân thành những cơ chế, thiết chế cụ thể.
Đối với di sản của Rosa Luxemburg, Hội thảo đặt vấn đề nghiên cứu và nhìn nhận lại với tính khoa học, vừa làm rõ những giá trị gợi mở về vai trò chủ thể của quần chúng và cảnh báo nguy cơ quan liêu hóa, vừa nhận diện những giới hạn trong tư tưởng của Bà.
Đặc biệt, hướng tới dân chủ trong kỷ nguyên số - lĩnh vực mà cả Hồ Chí Minh và Rosa Luxemburg chưa từng trực tiếp đối diện lại là nơi tư tưởng của hai người có thể soi sáng cho chúng ta nhiều nhất.
PGS.TS. Nguyễn Tài Đông cho rằng, Hội thảo không đặt mục tiêu đưa ra lời giải cuối cùng cho một vấn đề rộng lớn như dân chủ, mà hướng tới việc đặt ra những câu hỏi đúng, gợi mở những hướng tiếp cận mới và kết tinh thành những kiến nghị thiết thực phục vụ công tác hoạch định chính sách.
Sau phiên khai mạc sáng 10/8, Hội thảo tiếp tục diễn ra trong sáng nay 11/8 với bốn phiên toàn thể và một diễn đàn đối thoại chuyên gia, tập trung làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong tư tưởng dân chủ của Hồ Chí Minh và Rosa Luxemburg; đồng thời trao đổi về khả năng vận dụng những giá trị đó trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, quản trị xã hội, phát triển văn hóa, thúc đẩy tiến bộ xã hội, mở rộng hợp tác quốc tế và ứng phó với những yêu cầu mới của chuyển đổi số.
Ban Tổ chức Hội thảo cho biết, Hội thảo đã nhận được hơn 50 tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học và học giả đến từ Việt Nam, Cộng hòa Liên bang Đức, Slovakia, Romania, Vương quốc Anh, Trung Quốc và Hàn Quốc.
Với tinh thần trách nhiệm cao, trao đổi thẳng thắn, dân chủ và xây dựng, Hội thảo đã đạt được những kết quả thiết thực, góp phần làm sâu sắc hơn nhận thức về giá trị của dân chủ trong lịch sử tư tưởng nhân loại và mở rộng mạng lưới hợp tác nghiên cứu giữa các cơ sở nghiên cứu của Việt Nam với các đối tác quốc tế.
Việc tổ chức Hội thảo cũng cho thấy hiệu quả hợp tác giữa Viện Triết học và Quỹ Rosa Luxemburg trong suốt một thập niên qua. Đây sẽ là nền tảng để hai bên tiếp tục triển khai các chương trình nghiên cứu chung, trao đổi học giả, công bố khoa học và các hoạt động đối thoại học thuật trong thời gian tới.
