Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế tư nhân vẫn vẹn nguyên giá trị thời sự

Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị đánh dấu bước đột phá, hiện thực hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế tư nhân, coi đây là “động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa. Đảng chủ trương xóa bỏ định kiến, tạo điều kiện thuận lợi, khuyến khích doanh nhân tư nhân phát triển, sáng tạo, đóng góp lớn vào GDP và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Kinh tế tư nhân - lực lượng cần thiết xây dựng kinh tế Nhà nước

Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế tư nhân là một hệ thống quan điểm mang tính thực tiễn cao, thể hiện sự linh hoạt và tầm nhìn xa trông rộng của Người trong việc xây dựng và phát triển đất nước. Ngay từ những ngày đầu lập quốc, Người đã xác định kinh tế tư nhân là một thành phần không thể thiếu trong nền kinh tế quốc dân.

Vận dụng sáng tạo lý luận kinh tế của chủ nghĩa Mác-Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa những quan điểm cơ bản về xây dựng kinh tế xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Năm 1953, trong bài viết về Thành phần kinh tế và Chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ đăng ở Chuyên mục “Thường thức chính trị” trên báo Cứu quốc, dưới bút danh Đ.X, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra cơ cấu các thành phần kinh tế ở nước ta. Trong đó, kinh tế tư nhân được Người đánh giá là một lực lượng quan trọng, cần thiết cho công cuộc xây dựng kinh tế nước nhà.

Người cho biết: “Hiện nay, kinh tế nước ta có những thành phần như sau:

- Kinh tế địa chủ phong kiến bóc lột địa tô.

- Kinh tế quốc doanh, có tính chất chủ nghĩa xã hội (CNXH). Vì tài sản các xí nghiệp ấy là của chung của Nhân dân, của Nhà nước, chứ không phải của riêng…

- Các hợp tác xã tiêu thụ và hợp tác xã cung cấp, có tính chất nửa CNXH. Nhân dân góp nhau để mua những thứ mình cần dùng, hoặc để bán những thứ mình sản xuất không phải kinh qua các người con buôn, không bị họ bóc lột...

- Kinh tế cá nhân của nông dân và của thủ công nghệ, họ thường tự túc, ít có gì bán và cũng ít khi mua gì. Đó là một thứ kinh tế lạc hậu.

- Kinh tế tư bản của tư nhân. Họ bóc lột công nhân, nhưng đồng thời họ cũng góp phần vào xây dựng kinh tế.

- Kinh tế tư bản quốc gia là Nhà nước hùn vốn với tư nhân để kinh doanh và do Nhà nước lãnh đạo. Trong loại này, tư bản của tư nhân là chủ nghĩa tư bản (CNTB). Tư bản của Nhà nước là CNXH”. 

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ là sự kết hợp giữa các thành phần kinh tế dựa trên các nguyên tắc: “Công tư đều lợi. Kinh tế quốc doanh là công. Nó là nền tảng và sức lãnh đạo của nền kinh tế dân chủ mới… Tư là những nhà tư bản dân tộc và kinh tế cá nhân của nông dân và thợ thủ công nghệ. Đó cũng là lực lượng cần thiết cho cuộc xây dựng kinh tế nước nhà. Cho nên Chính phủ cần giúp họ phát triển…”.

“Chủ thợ đều có lợi. Nhà tư bản thì không khỏi bóc lột. Nhưng Chính phủ ngăn cấm họ bóc lột công nhân quá tay. Chính phủ phải bảo vệ quyền lợi của công nhân. Đồng thời, vì lợi ích lâu dài, anh chị em thợ cũng để cho chủ được số lợi hợp lý, không yêu cầu quá mức…”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, việc duy trì nhiều thành phần kinh tế là một tất yếu lịch sử. Người không chủ trương xóa bỏ ngay lập tức kinh tế tư nhân mà ngược lại, khẳng định vai trò của kinh tế tư nhân. Người ủng hộ những nhà tư sản dân tộc yêu nước, khuyến khích họ bỏ vốn đầu tư sản xuất, kinh doanh để “ích quốc lợi dân”. Bác nhìn nhận kinh tế tư nhân qua các góc độ nhân văn như tạo điều kiện cho người dân có công ăn việc làm, giảm bớt gánh nặng cho Nhà nước; khai thác nguồn vốn, kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý của các cá nhân để tăng cường lực lượng sản xuất cho quốc gia. Trong giai đoạn chiến tranh, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi các nhà điền chủ và tư sản đóng góp tài lực, vật lực cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Trong chính sách “Công tư danh lợi”, Người nhấn mạnh việc kết hợp hài hòa giữa lợi ích của nhà nước (Công) và lợi ích của cá nhân (Tư). Dù khuyến khích phát triển, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh vai trò điều tiết của Nhà nước để đảm bảo nền kinh tế đi đúng quỹ đạo, dùng luật pháp để hướng dẫn kinh tế tư nhân hoạt động lành mạnh, tránh đầu cơ tích trữ hay lũng đoạn thị trường.

Kế thừa, phát triển và vận dụng linh hoạt, sáng tạo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về kinh tế tư nhân

Tiến sỹ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong phân tích: Hiện nay, Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị đã bảo đảm đầy đủ quyền sở hữu tài sản, quyền tự do kinh doanh, quyền cạnh tranh bình đẳng, được tự do kinh doanh các ngành nghề pháp luật không cấm; tạo dựng, củng cố niềm tin giữa Nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân. Nghị quyết cũng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nhiệp và doanh nhân; bảo đảm kinh tế tư nhân cạnh tranh bình đẳng với các thành phần kinh tế khác.

Tiến sỹ Phong tâm đắc với chủ trương học tập tư tưởng của Bác về kinh tế tư nhân: “Tư tưởng của Bác về phát triển kinh tế tư nhân đã xuyên suốt từ ngày thành lập nước cho đến giai đoạn hiện nay. Từng thời kỳ thì vai trò của kinh tế tư nhân thể hiện từng mức độ khác nhau. Tuy nhiên đến thời điểm hiện tại, kinh tế tư nhân trở thành động lực mạnh mẽ để phát triển nền kinh tế của đất nước. Điều đó thể hiện thông qua tinh thần chỉ đạo tại Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị”.

Trong quá trình đổi mới và phát triển đất nước, Đảng ta đã kế thừa, phát triển và vận dụng linh hoạt, sáng tạo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần, đặc biệt là sự phát triển của kinh tế tư nhân.

Để kinh tế tư nhân phát triển đúng hướng, Đảng và Nhà nước không chỉ ban hành nhiều chủ trương, chính sách cụ thể, mà còn chú trọng cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư-kinh doanh và khơi thông các nguồn lực trong dân cũng như từ khu vực doanh nghiệp. Hàng loạt luật quan trọng như: Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đã được sửa đổi, bổ sung nhằm tiệm cận với thông lệ quốc tế, tạo hành lang pháp lý minh bạch, thông thoáng cho doanh nghiệp phát triển.

Trong các chiến lược quốc gia như tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, công nghiệp hóa-hiện đại hóa, doanh nghiệp tư nhân luôn được xác định là lực lượng trung tâm, giữ vai trò then chốt trong quá trình đổi mới và phát triển. Đặc biệt, Chính phủ thường xuyên tổ chức các cuộc đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp tư nhân, chủ động lắng nghe ý kiến, kiến nghị từ thực tiễn để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc từ chính sách đến thực thi, góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh công bằng, hiệu quả và bền vững.

Nhờ đó, sau gần 40 năm đổi mới khu vực kinh tế tư nhân đã phát triển mạnh mẽ, ngày càng gia tăng về số lượng, mở rộng về quy mô, đa dạng về loại hình tổ chức và lan tỏa sâu rộng trong nhiều lĩnh vực kinh doanh. Khu vực kinh tế tư nhân hiện có khoảng hơn 940 nghìn doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách Nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm.

Kinh tế tư nhân không chỉ giúp mở rộng sản xuất, thương mại, dịch vụ mà còn góp phần quan trọng trong việc nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và gia tăng năng lực cạnh tranh quốc gia. Sự vươn lên mạnh mẽ của nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam không chỉ làm chủ thị trường nội địa mà còn khẳng định thương hiệu và vươn ra thị trường khu vực, thế giới.

Trước đó, ngày 2/4/2025, bài viết “Phát triển kinh tế tư nhân - Đòn bẩy cho một Việt Nam thịnh vượng” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đánh dấu một bước ngoặt trong nhận thức về vai trò quan trọng của kinh tế tư nhân, đồng thời mang tầm nhìn chiến lược đối với định hướng phát triển đất nước. Đây không chỉ là một tuyên bố chính trị mạnh mẽ, mà còn là một lời hiệu triệu nhằm phát huy tối đa sức mạnh của kinh tế tư nhân, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Tiếp đó, ngày 11/5/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lại có bài viết "Động lực mới cho phát triển kinh tế", mà như Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng đã viết: Không chỉ là sự cụ thể hóa Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, bài viết còn đi xa hơn cả Nghị quyết này khi kết nối ba chiều tư duy chiến lược: vận dụng tinh thần chủ nghĩa Mác-Lênin cho lý luận về phát triển kinh tế tư nhân; lý giải sâu sắc vì sao phát triển tư nhân là con đường phù hợp để xây dựng chủ nghĩa xã hội và đưa ra hệ thống giải pháp cải cách thể chế đầy đột phá dựa trên thực tiễn thành công của Trung Quốc, Nga và chính Việt Nam. Không chỉ củng cố tính chính danh cho kinh tế tư nhân trong tư tưởng Mác-Lênin, mà còn đưa ra những định hướng cải cách có sức lay động nền tảng. Quan trọng hơn, đó là tư duy hành động kiến tạo, nơi thể chế, thị trường và Nhân dân cùng hội tụ để tạo nên một động lực phát triển mới.

Với quyết tâm chính trị cao, thể chế ngày càng hoàn thiện và sự hỗ trợ thiết thực từ Nhà nước, kinh tế tư nhân Việt Nam hoàn toàn có cơ hội vươn lên mạnh mẽ, đóng góp ngày càng lớn cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hướng tới mục tiêu trở thành lực lượng tiên phong trong hành trình thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hùng cường, như điều mà Chủ tịch Hồ Chí Minh từng kỳ vọng trong Di chúc thiêng liêng của Người.