Theo đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, dự thảo Luật hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống giáo dục đại học hiện đại, công bằng và linh hoạt. Dự thảo tập trung vào nhiều cải cách quan trọng như kiện toàn cơ cấu, nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy liên thông giữa các trình độ đào tạo, phát triển mô hình giáo dục số, đồng thời thu hút nhân lực chất lượng cao.
Chính sách hỗ trợ người học được đưa ra nhằm đảm bảo công bằng, hiệu quả và phù hợp chuẩn quốc tế. Trong đó, Nhà nước vẫn đóng vai trò kiến tạo, bảo đảm nguồn lực, trong khi các cơ sở giáo dục được duy trì quyền tự chủ đi kèm trách nhiệm giải trình và quản trị minh bạch.
Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, mỗi năm, chỉ tiêu tuyển sinh tiến sĩ trên cả nước khoảng 5.000-7.000, nhưng thực tế số lượng nghiên cứu sinh tuyển được lại không quá 50% chỉ tiêu đặt ra.
Hiện tại, học viên đủ điều kiện nếu muốn theo chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ vẫn phải nộp học phí theo mức quy định của mỗi trường. Theo quy định của Chính phủ, mức trần học phí với bậc tiến sĩ bằng 2,5 lần trần học phí đại học. Nếu vậy với các trường chưa tự chủ, thì nghiên cứu sinh sẽ phải nộp mức học phí cao nhất ở bậc tiến sĩ là 3,8 đến gần 7,8 triệu đồng một tháng. Đây là mức học phí khiến nhiều người muốn theo học trình độ tiến sĩ sẽ phải xem xét kĩ lưỡng để cân đối tài chính.
GS. Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh, chất lượng đào tạo tiến sĩ không chỉ phụ thuộc vào chương trình và đề tài nghiên cứu, mà còn nhờ vào sự hỗ trợ về thời gian và tài chính để người học yên tâm. Chính sách học bổng toàn phần sẽ giúp nghiên cứu sinh tập trung học tập và nghiên cứu, đồng thời thu hút học viên trong và ngoài nước.
Từ trước đến nay, vấn đề "chảy máu chất xám" vẫn luôn được cả ngành giáo dục quan tâm, khi nhiều học sinh, sinh viên giỏi ra nước ngoài học tập đã chọn ở lại mà không trở về làm việc trong nước. Phần lớn nguyên nhân là do họ nhận được học bổng từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường, đồng thời, nhiều chế độ đãi ngộ tốt khi làm việc trong các công ty nước ngoài đã giúp họ cải thiện cuộc sống sau đào tạo.
PGS.TS Trương Hồ Hải chia sẻ: Nếu nghiên cứu sinh tự chi tiền đi học thì không phải ai cũng có điều kiện, dù nhiều người rất mong muốn có học vị cao. Học phí, các khoản khác trong khi học, rồi thì thời gian không làm việc được, phải đi học...Đề xuất Nhà nước tài trợ học bổng toàn phần cho chương trình đào tạo tiến sĩ sẽ giúp nhiều người tham gia, tạo thêm nguồn nhân lực chất lượng cao cho quá trình xây dựng, phát triển đất nước bền vững.
Với tư cách là người tham gia giảng dạy nhiều nghiên cứu sinh, PGS.TS Vũ Công Hảo bày tỏ: "Tôi đã chứng kiến nhiều nghiên cứu sinh đang học phải bỏ dở giữa chừng vì liên quan đến kinh phí. Đề xuất tài trợ học bổng toàn phần cho chương trình đào tạo tiến sĩ của Bộ Giáo dục và Đào tạo được chấp thuận, tôi tin rằng, số lượng nghiên cứu sinh sẽ tăng lên..."
Đề xuất hỗ trợ học bổng toàn phần là một bước tiến mới trong chương trình đào tạo tiến sĩ. Đây là chính sách rất cần thiết để góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành nghề. Bởi lẽ, ở thời điểm hiện tại chỉ một số ngành đặc thù mới được miễn học phí, nếu gánh nặng học phí được giải quyết sẽ trở thành một bước đột phá để thu hút nhiều nhân tài ở lại trong nước.
Một điểm mới khác nổi bật trong dự thảo là sẽ triển khai các chương trình đào tạo tích hợp, ví dụ như bác sĩ nội trú có thể kết hợp với thạc sĩ hoặc tiến sĩ, giúp sinh viên hoàn thành các cấp bằng tương ứng khi đạt chuẩn đầu ra.
Những đề xuất được đưa ra trong dự thảo lần này đang hướng đến tăng thêm quyền lợi cho người học, đảm bảo những điều kiện tốt nhất khi theo học chương trình giáo dục trong nước. Đây cũng là tiền để để củng cố thêm nguồn nhân lực, nhân tài cho đất nước trong thời gian sắp tới.
