Việc sắp xếp lại mạng lưới trường học đang tạo ra những cơ sở giáo dục có quy mô lớn hơn trước. Khi nhiều trường được tổ chức lại thành một đơn vị, số lượng học sinh, giáo viên, lớp học và cơ sở phục vụ dạy học cũng tăng theo.
Sự thay đổi này có thể mang lại thuận lợi trong sử dụng đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực. Tuy nhiên, một trường có quy mô lớn cũng đồng nghĩa với yêu cầu quản lý phức tạp hơn. Nếu cách điều hành vẫn giữ như khi trường còn quy mô nhỏ, khoảng cách giữa cấp quản lý với lớp học có thể ngày càng lớn.
Từ giảm đầu mối đến thay đổi cách quản trị
Với trường có số lượng lớp và học sinh lớn, việc tập trung mọi quyết định về một đầu mối dễ khiến công việc bị dồn lên ban giám hiệu. Trong khi đó, nhiều vấn đề phát sinh lại cần được giải quyết ngay tại lớp học hoặc ở cấp gần học sinh nhất.
Do đó, cùng với việc sáp nhập, nhà trường cần tính đến việc phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm. Những vấn đề có thể xử lý tại tổ chuyên môn, khối lớp hoặc cơ sở trực thuộc nên được trao quyền phù hợp, thay vì phải qua nhiều tầng mới có quyết định.
Phân quyền cũng giúp người quản lý ở từng vị trí chủ động hơn trong việc nắm tình hình giáo viên, học sinh và hoạt động dạy học. Khi trách nhiệm được gắn với từng đầu mối cụ thể, nhà trường sẽ dễ xác định người xử lý khi có vấn đề phát sinh.
Điều này đặc biệt quan trọng trong những trường có nhiều cơ sở hoặc địa điểm dạy học. Một bộ máy tập trung không đồng nghĩa với việc mọi công việc đều phải được giải quyết tập trung.
Quy mô lớn nhưng không để học sinh bị bỏ xa
Khi số lượng học sinh tăng lên hàng nghìn, việc quản lý cũng cần chuyển từ cách theo dõi chung sang khả năng nhận diện những trường hợp cần hỗ trợ.
Chuyên cần, kết quả học tập, sự thay đổi trong quá trình rèn luyện hay những dấu hiệu bất thường có thể trở thành những dữ liệu quan trọng giúp nhà trường phát hiện sớm vấn đề. Công nghệ và hệ thống dữ liệu có thể hỗ trợ quá trình này, nhưng không thể thay thế sự theo sát của giáo viên.
Một con số có thể cho thấy kết quả học tập của học sinh giảm, nhưng chỉ giáo viên và những người trực tiếp làm việc với em mới có thể hiểu rõ nguyên nhân và lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp.
Vì vậy, trong một trường lớn vẫn cần những nhóm lớp, tổ chuyên môn và đơn vị quản lý đủ gần để giáo viên có thể trao đổi thường xuyên, còn học sinh không bị hòa lẫn trong một tập thể quá đông.
Không để bộ máy lớn làm tăng việc hành chính
Sáp nhập cũng đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ giáo viên. Khi trường có quy mô lớn hơn, nếu các thủ tục, báo cáo và cuộc họp tăng theo thì thời gian dành cho chuyên môn có thể bị thu hẹp.
Trong khi đó, chất lượng giáo dục được quyết định phần lớn từ những hoạt động diễn ra hàng ngày trong lớp học. Giáo viên cần thời gian chuẩn bị bài, trao đổi chuyên môn, theo dõi sự tiến bộ của học sinh và phối hợp với phụ huynh.
Vì vậy, quản trị trường học sau sáp nhập cần hướng tới giảm những khâu trung gian không cần thiết, tăng ứng dụng công nghệ trong quản lý và dành nhiều thời gian hơn cho chuyên môn.
Các tổ, nhóm chuyên môn cũng cần thực sự trở thành nơi giáo viên cùng trao đổi về việc dạy học, nhận diện học sinh gặp khó khăn và tìm giải pháp hỗ trợ, thay vì chỉ thực hiện các yêu cầu hành chính.
Đo hiệu quả từ những thay đổi trong lớp học
Hiệu quả của việc sắp xếp trường học không nên chỉ được nhìn qua số lượng đầu mối giảm hay quy mô bộ máy được mở rộng. Quan trọng hơn là những thay đổi đó có giúp hoạt động giáo dục tốt hơn hay không.
Giáo viên có được hỗ trợ kịp thời hơn? Học sinh gặp khó khăn có được phát hiện sớm hơn? Phụ huynh có thuận lợi khi trao đổi với nhà trường? Các vấn đề về học tập, chuyên môn và an toàn học đường có được xử lý nhanh hơn?
Đây mới là những yếu tố phản ánh rõ hơn hiệu quả của mô hình quản trị mới.
Sáp nhập có thể tạo ra một trường học lớn hơn về quy mô, nhưng không nhất thiết phải tạo ra khoảng cách lớn hơn giữa nhà trường với lớp học. Khi quyền hạn được phân định rõ, dữ liệu được sử dụng hiệu quả và giáo viên có đủ điều kiện tập trung vào chuyên môn, trường lớn vẫn có thể duy trì sự gần gũi với người học.
Sau cùng, mục tiêu của việc sắp xếp mạng lưới trường học không chỉ là tạo ra những đơn vị có quy mô lớn hơn, mà phải hướng tới sử dụng tốt hơn nguồn lực để phục vụ học sinh. Bài toán quản trị vì thế cần được nhìn từ chính lớp học, nơi mọi thay đổi của nhà trường cuối cùng đều phải được thể hiện bằng chất lượng dạy và học.
