Với những học sinh đặt mục tiêu vào trường chuyên, quá trình chuẩn bị thường bắt đầu từ sớm. Các em dành nhiều thời gian học chuyên sâu một môn, tham gia các lớp bồi dưỡng và xây dựng lộ trình ôn tập riêng. Bởi vậy, thông tin Bộ GD&ĐT dự kiến tổ chức lớp chuyên theo ba khối lĩnh vực thay vì tuyển sinh riêng theo từng môn đang khiến nhiều gia đình phải tính toán lại kế hoạch.
Điều phụ huynh lo ngại không đơn thuần là thay đổi cấu trúc đề thi, mà còn là nguy cơ những năm tháng đầu tư cho môn học sở trường không được phản ánh đầy đủ trong kết quả tuyển sinh. Một học sinh có năng lực nổi bật về Vật lý, Hóa học hay Sinh học có thể phải đáp ứng thêm yêu cầu ở các môn khác thuộc cùng khối. Tương tự, học sinh giỏi Lịch sử hoặc Địa lý cũng có thể gặp bất lợi nếu bài thi đòi hỏi kiến thức và kỹ năng trên phạm vi rộng hơn.
Dự thảo quy chế mới đề xuất ba khối chuyên gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Cách tổ chức này hướng tới đánh giá năng lực học sinh theo nhóm lĩnh vực, thay vì tập trung vào một môn chuyên biệt như phương thức tuyển sinh hiện nay.
Một trong những điểm khiến phụ huynh đặt câu hỏi là cách kết hợp bài thi tổ hợp với bài thi Toán hoặc Ngữ văn nâng cao có tính hệ số. Nếu học sinh phải phân bổ thời gian ôn tập cho nhiều môn, các em có thể khó duy trì lợi thế ở môn đã theo đuổi trong thời gian dài. Trong khi đó, việc bổ sung kiến thức ở những môn chưa được đầu tư nhiều không thể thực hiện trong thời gian ngắn, nhất là khi học sinh đã bước vào giai đoạn cuối cấp THCS.
Từ những băn khoăn này, một số phụ huynh đề nghị có lộ trình chuyển tiếp từ 2-3 năm hoặc chỉ áp dụng quy định mới với học sinh bắt đầu vào lớp 6. Theo họ, việc thay đổi phương thức tuyển sinh cần tính đến thời gian chuẩn bị thực tế của từng khóa học sinh, tránh để các em phải điều chỉnh định hướng khi đã gần đến kỳ thi.
Nỗi lo này cũng được đặt ra từ phía các trường chuyên. TS. Vũ Văn Tiến, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Đại học Sư phạm Hà Nội, cho biết nhà trường hiện chưa xây dựng phương án tuyển sinh cho năm học tới và đang chờ hướng dẫn từ Bộ GD&ĐT.
Theo ông Tiến, tuyển sinh chuyên cần tính đến quá trình bồi dưỡng lâu dài của học sinh. Nếu thay đổi phương thức đột ngột, người học, phụ huynh và nhà trường đều có thể gặp khó khăn khi điều chỉnh kế hoạch. Ông đề xuất tiếp tục tuyển sinh theo từng môn để lựa chọn học sinh có năng lực chuyên biệt. Sau khi vào lớp 10, các em có thể trải nghiệm những tổ hợp học tập trong học kỳ I, rồi lựa chọn hướng chuyên sâu từ học kỳ II dựa trên kết quả và khả năng thực tế.
Trước những ý kiến trái chiều, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, cho biết phương án tổ chức ba khối chuyên không đồng nghĩa với việc xóa bỏ đào tạo chuyên sâu theo môn học. Theo định hướng của Bộ GD&ĐT, học sinh sẽ có giai đoạn trải nghiệm các lĩnh vực trước khi lựa chọn môn học chuyên sâu.
Cụ thể, trong học kỳ I lớp 10, học sinh học các chuyên đề định hướng và tiếp cận những lĩnh vực khác nhau. Từ học kỳ II, các em mới lựa chọn môn chuyên sâu để theo học ổn định trong thời gian còn lại của cấp THPT.
Về lo ngại học sinh phải học dàn trải, đại diện Bộ cho biết bài thi đọc hiểu dự kiến được xây dựng trên chuẩn kiến thức THCS, tập trung đánh giá tư duy logic, khả năng lập luận và giải quyết vấn đề. Bài thi không nhằm kiểm tra lượng kiến thức nâng cao mà học sinh tích lũy qua quá trình luyện thi chuyên.
Bộ cũng cho rằng các trường có thể nhận diện học sinh có năng lực nổi trội thông qua kết quả học tập, chuyên đề và dự án trong quá trình học lớp 10. Trên cơ sở đó, nhà trường tổ chức bồi dưỡng phù hợp với thế mạnh của từng em.
Một điểm được Bộ đề cập nhằm bảo đảm quyền lợi cho học sinh là những em đã trúng tuyển trước thời điểm quy định mới có hiệu lực vẫn được tiếp tục học theo chương trình cũ đến hết cấp.
Về thời gian triển khai, năm học 2027-2028 hiện mới là mốc dự kiến, chưa phải thời điểm áp dụng bắt buộc. Ông Thái Văn Tài cho biết Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục lấy ý kiến, đánh giá tác động và cân nhắc điều chỉnh lộ trình hoặc bổ sung quy định chuyển tiếp nếu cần thiết.
Bộ cũng dự kiến công bố cấu trúc, định dạng đề thi minh họa để học sinh và nhà trường có căn cứ chuẩn bị. Tuy nhiên, khi dự thảo chưa được hoàn thiện, những vấn đề phụ huynh quan tâm như cách tính điểm, khả năng đánh giá năng lực riêng của từng môn và thời gian chuyển đổi vẫn cần được làm rõ.
Với những học sinh đang ôn thi chuyên, điều họ cần lúc này không chỉ là biết mô hình mới sẽ tổ chức ra sao, mà còn là một lộ trình đủ rõ ràng để không phải thay đổi kế hoạch học tập vào phút chót.
