Cảnh báo từ những vụ việc
Ngày 28/9/2026, Bộ Công an cho biết đã khởi tố Phạm Tiến Mạnh, còn gọi là Thật Mạnh, Nguyễn Văn Dũng, tức Dũng trọc Hà Đông, cùng 15 người khác về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông. Theo cơ quan điều tra, Mạnh và người liên quan lập kênh YouTube Đời TV, sản xuất phim ngắn khai thác hình tượng giang hồ, sử dụng dao, súng giải quyết mâu thuẫn nhằm thu hút lượt xem và kiếm tiền từ nền tảng.
Trước đó, thông tin công bố ngày 22/8/2026 trên Báo Điện tử Chính phủ cho biết Công an Hà Nội đã khởi tố, bắt tạm giam Phạm Tuấn cùng những người liên quan. Theo cơ quan công an, nhóm này sử dụng kênh Phạm Tuấn ENTERTAINMENT để đăng tải video dàn dựng có nội dung cổ xúy bạo lực. Đáng chú ý, một video sử dụng hình ảnh cổng trường học, dựng cảnh học sinh đánh nhau và cưỡng đoạt tài sản, ảnh hưởng đến uy tín nhà trường.
Những vụ việc đang được xử lý đặt ra vấn đề rộng hơn trách nhiệm của từng cá nhân: Chúng ta muốn người trẻ nhìn thấy, ngưỡng mộ và học theo điều gì trên mạng? Việc khởi tố để điều tra không đồng nghĩa với phán quyết có tội, nhưng các thông tin được công bố là cơ sở để nhìn lại trách nhiệm sản xuất, phát hành và tiếp nhận nội dung.
Nguy cơ lệch chuẩn từ cách kể chuyện
Không thể đánh đồng mọi bộ phim có nhân vật giang hồ hoặc cảnh bạo lực với sản phẩm độc hại. Nghệ thuật có quyền phản ánh mặt tối của đời sống, phê phán tội phạm và cảnh báo hậu quả. Điều cần xem xét là cách kể chuyện: Tác phẩm giúp người xem nhận diện cái sai, hay khiến hành vi áp đặt, trả thù, coi thường pháp luật trở nên đáng ngưỡng mộ?
Nguy cơ đầu tiên là sự bình thường hóa bạo lực. Khi mâu thuẫn liên tục được giải quyết bằng đe dọa, đánh đập và trả thù, người xem có thể tiếp nhận một thông điệp sai lệch: Muốn được tôn trọng phải khiến người khác sợ. Với người trẻ đang học cách ứng xử, điều đáng lo không chỉ là bắt chước một động tác trên phim, mà còn là chấp nhận lối suy nghĩ lấy sức mạnh thay cho đối thoại.
Nguy cơ thứ hai là nhầm lẫn giữa sự nổi tiếng và giá trị. Nếu nhân vật ngang ngược luôn được thể hiện như người có quyền lực, tiền bạc và nhiều người phục tùng, thì lao động bền bỉ, học tập nghiêm túc hay cư xử tử tế dễ bị lu mờ trong câu chuyện ấy. Số người theo dõi không thể là bằng chứng về nhân cách; khả năng thu hút chú ý cũng không mặc nhiên tạo nên một tấm gương.
Một lệch lạc khác nằm ở cách diễn giải tình bạn và lòng trung thành. Khi việc bao che sai phạm, kéo người đi trả thù được khoác tên gọi “nghĩa khí”, ranh giới giữa giúp bạn và tiếp tay cho hành vi gây hại bị làm mờ. Cần giúp người trẻ hiểu rằng bảo vệ bạn còn là can ngăn, tìm hỗ trợ và cùng sửa sai, không phải bất chấp đúng sai để chứng tỏ mình thuộc về một nhóm.
Cũng cần nhìn từ phía nạn nhân. Một cảnh hành hung được dựng như màn phô diễn sức mạnh có thể che khuất nỗi đau, sự sợ hãi và tổn thất của người bị hại. Khi chỉ chú ý ai thắng, ai mạnh, người xem dễ bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: Ai đang phải gánh hậu quả? Phê phán nội dung cổ xúy bạo lực vì thế còn là bảo vệ sự đồng cảm và phẩm giá con người.
Tuy nhiên, không thể từ việc một người xem phim bạo lực mà suy ra họ sẽ phạm tội; cũng không thể quy mọi vụ bạo lực học đường cho mạng xã hội. Muốn kết luận quan hệ nhân quả trong một vụ việc cần có chứng cứ. Nhận diện nguy cơ phải đi cùng cách nhìn đầy đủ về gia đình, môi trường học tập, quan hệ bạn bè và khả năng tiếp cận hỗ trợ.
Trách nhiệm không chỉ thuộc người xem
Từ mục đích kiếm tiền qua lượt xem được cơ quan điều tra nêu trong vụ Đời TV, có thể thấy việc phòng ngừa cần tính đến cả động cơ kinh tế. Nếu nội dung gây hại vẫn được hưởng lợi từ sự chú ý, chỉ nhắc người dùng “đừng xem” là chưa đủ. Nhà sáng tạo phải chịu trách nhiệm về sản phẩm; doanh nghiệp quảng cáo cần kiểm soát nơi thương hiệu xuất hiện và tránh tài trợ cho nội dung cổ xúy hành vi nguy hiểm.
Các nền tảng cần tăng hiệu quả tiếp nhận báo cáo, xử lý nội dung vi phạm, áp dụng biện pháp phù hợp với độ tuổi và rà soát cơ chế kiếm tiền. Việc hạn chế phân phối hay gỡ bỏ phải có tiêu chí rõ ràng, xét đến ngữ cảnh và có cơ chế khiếu nại. Bảo vệ người dùng không có nghĩa là xóa bỏ mọi tác phẩm đề cập đến tội phạm hoặc mọi ý kiến gây tranh luận.
Báo chí và những người có ảnh hưởng cũng cần tránh biến việc phê phán thành quảng bá. Đăng lại quá nhiều cảnh bạo lực, khai thác biệt danh giật gân hoặc kể đời tư theo hướng huyền thoại hóa có thể làm lệch trọng tâm cảnh báo. Thông tin cần giúp công chúng hiểu hành vi, hậu quả và trách nhiệm, đồng thời tôn trọng người bị hại và những người không liên quan.
Để điều tốt đẹp có sức thu hút
Định hướng trên mạng xã hội cần đi xa hơn yêu cầu loại bỏ cái xấu. Cần tạo ra những nội dung khiến công chúng, đặc biệt là người trẻ, muốn học một điều hữu ích và sẵn sàng làm một việc có ích. Những giá trị nên được làm rõ qua câu chuyện cụ thể là tôn trọng pháp luật, lao động chân chính, ứng xử nhân ái và trách nhiệm với cộng đồng.
Nhân vật đáng chú ý không nhất thiết phải nổi tiếng. Một người thợ kiên trì học nghề, một học sinh giúp bạn theo kịp bài học, một nhóm thanh niên cải thiện khu dân cư đều có thể trở thành chất liệu tốt. Điều cần kể là họ đã gặp khó khăn gì, lựa chọn ra sao và tạo được thay đổi nào. Cách kể chân thực giúp người xem nhận ra việc tốt ở gần mình và mình cũng có thể bắt đầu.
Việc lan tỏa những giá trị tích cực trên mạng xã hội cần được duy trì thường xuyên, với nội dung gần gũi và cách thể hiện hấp dẫn. Mỗi câu chuyện được chia sẻ phải dựa trên thông tin đã kiểm chứng, giúp người xem hiểu ý nghĩa của hành động đẹp và nhận ra những việc mình có thể làm. Hiệu quả truyền thông cần được đánh giá qua khả năng khơi gợi sự đồng cảm, nâng cao ý thức trách nhiệm và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng. Qua đó, những thông điệp về sống tử tế, lao động chân chính và tinh thần sẻ chia mới có thể trở thành lựa chọn, hành động cụ thể trong đời sống.
Một cách triển khai cụ thể là để các trang của Đoàn, Hội, trường học và cơ quan báo chí phối hợp duy trì nội dung hằng tuần: Giới thiệu một kỹ năng hữu ích, kể một câu chuyện có thật và công bố một hoạt động cộng đồng có đầu mối rõ ràng. Video về đọc sách có thể gắn với câu lạc bộ; câu chuyện bảo vệ môi trường có thể dẫn tới buổi làm sạch khu phố. Thông tin cần rõ thời gian, cách tham gia và điều kiện an toàn.
Người trẻ nên được tham gia chọn đề tài, đặt câu hỏi và sản xuất nội dung. Phim ngắn, phóng sự, hoạt hình hay đối thoại trực tiếp đều có thể hấp dẫn nếu có câu chuyện tốt và cách thể hiện phù hợp. Hướng đến điều tích cực không có nghĩa là né tránh bất công hoặc chỉ nói những điều dễ nghe; cần khuyến khích phản biện có căn cứ và tìm giải pháp cho vấn đề thật.
Hiệu quả cũng phải được nhìn ngoài các con số tương tác: Có bao nhiêu người tham gia hoạt động, kỹ năng nào được thực hành, công việc cộng đồng nào được duy trì? Việc giới thiệu hoạt động thiện nguyện cần minh bạch và tôn trọng sự đồng ý, quyền riêng tư của người được giúp đỡ. Không thể lấy danh nghĩa lan tỏa điều tốt để dàn dựng câu chuyện hoặc biến hoàn cảnh khó khăn thành công cụ câu view.
Đồng hành từ gia đình đến cộng đồng
Gia đình cần quan tâm trẻ đang xem gì, vì sao thích một nhân vật, thay vì chỉ kiểm soát thời gian dùng điện thoại. Những câu hỏi như “Nếu là người bị hại, con sẽ cảm thấy thế nào?” hoặc “Có cách nào giải quyết mà không làm ai tổn thương?” có thể mở ra cuộc trò chuyện. Người lớn cũng cần làm gương trong cách bình luận, chia sẻ và xử lý bất đồng.
Nhà trường nên đưa kỹ năng đọc hiểu truyền thông, kiểm chứng thông tin và giải quyết xung đột vào những tình huống gần gũi. Học sinh cần biết tìm ai khi bị đe dọa, cách báo tin an toàn và vì sao không nên phát tán clip làm nhục bạn. Các tổ chức cộng đồng cần tạo thêm không gian thể thao, văn hóa, học nghề và tình nguyện để người trẻ có cơ hội được ghi nhận bằng năng lực, sự hợp tác và đóng góp.
Ngăn chặn nội dung cổ xúy bạo lực là cần thiết, nhưng một môi trường mạng lành mạnh không thể chỉ được đo bằng số video đã gỡ bỏ. Điều quan trọng hơn là sau mỗi lần tiếp cận thông tin, người dùng có thêm hiểu biết, biết tôn trọng người khác và có cơ hội hành động có ích. Đó mới là định hướng lâu dài cho xã hội nói chung và thế hệ trẻ nói riêng.
