Việc phối hợp cùng Quân khu 7 di chuyển thành công 13.563 mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ ra Thủ đô Hà Nội để xét nghiệm ADN không đơn thuần là một chiến dịch vận tải quân sự quy mô lớn. Nó là biểu tượng rực sáng của ý chí quốc gia, là hành động thiết thực nhất để thực hiện lời hứa sắt son của Đảng, Nhà nước và Quân đội: Không một ai bị lãng quên, không một sự hy sinh nào bị chìm khuất vào bóng tối của vô danh.
Chiến tranh đã lùi xa nhiều thập kỷ, đất nước đã liền một dải, những hố bom xưa đã phủ xanh màu lúa chín. Thế nhưng, trong hàng triệu ngôi nhà Việt Nam, nỗi đau vẫn hiện hữu nơi những bàn thờ chỉ có di ảnh mà không có thông tin phần mộ, hoặc những tấm bia mộ tại các nghĩa trang liệt sĩ chỉ khắc vỏn vẹn một dòng chữ nhói lòng: "Liệt sĩ chưa biết tên". Nỗi đau ấy là món nợ ân tình lớn nhất của non sông. Chúng ta đã nỗ lực tìm kiếm, quy tập suốt nhiều năm qua, nhưng khi thời gian càng lùi xa, sự tàn phá của thiên nhiên, khí hậu nhiệt đới khắc nghiệt càng làm cho hy vọng nhận diện danh tính các anh qua di vật hay đặc điểm sinh học thông thường trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Trong cuộc chạy đua nghiệt ngã với thời gian ấy, khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ giải trình tự gen (ADN), trở thành chiếc chìa khóa vạn năng cuối cùng. Việc tập trung đưa 13.563 mẫu sinh phẩm từ Quân khu 7, một trong những chiến trường ác liệt nhất năm xưa về các trung tâm giám định gen hàng đầu tại Hà Nội bằng đường hàng không quân sự là một quyết định mang tính chiến lược và thấm đẫm tính nhân văn.
Sự hiệp đồng hoàn hảo giữa Quân khu 7 (đơn vị quy tập, bảo quản) và Quân chủng PK-KQ (đơn vị vận chuyển) cho thấy toàn quân đang đồng lòng vào cuộc với mệnh lệnh trái tim cao nhất. Chiếc phi cơ CASA, vốn thường trực cho nhiệm vụ bảo vệ bầu trời và cứu hộ cứu nạn, nay lại dang rộng đôi cánh để đưa những người đồng đội năm xưa trở về. Sự cẩn trọng, tốc độ và tính kỷ luật của quân đội đã đảm bảo những mẫu sinh phẩm được bảo toàn ở trạng thái tốt nhất, rút ngắn tối đa thời gian lưu chuyển để phục vụ công tác xét nghiệm.
Nhưng chuyến bay hạ cánh mới chỉ là một nửa chặng đường. Trọng trách lịch sử lúc này được đặt lên vai lực lượng pháp y và những nhà khoa học. Phân tích ADN từ những mẫu hài cốt đã phân hủy qua nửa thế kỷ là một trong những thách thức khó khăn nhất của y học và sinh học hiện đại. Gen có thể đã đứt gãy, mẫu vật có thể bị lẫn tạp chất của đất đá, rễ cây. Lực lượng chuyên gia pháp y không chỉ cần có máy móc hiện đại, mà còn phải có một tinh thần làm việc không biết mệt mỏi, sự nhẫn nại phi thường và một tấm lòng thành kính sâu sắc. Mỗi một đoạn gen được phục dựng thành công, mỗi một cái tên được xác định, là một lần lịch sử được đính chính, là một giọt nước mắt hội ngộ của những bà mẹ Việt Nam Anh hùng, của những người vợ tóc đã bạc trắng ngóng đợi chồng.
Sự kiện đưa 13.563 mẫu sinh phẩm được đưa về Hà Nội xét nghiệm một lần nữa khẳng định quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước trong công tác Đền ơn đáp nghĩa: Ưu tiên nguồn lực tốt nhất, ứng dụng thành tựu khoa học tối tân nhất để chăm lo cho những người có công với nước. Đó không chỉ là việc giải quyết hậu quả chiến tranh, mà còn là bài học giáo dục truyền thống cách mạng sâu sắc cho thế hệ trẻ hôm nay. Một quốc gia biết trân trọng quá khứ, biết đem những tinh hoa của hiện tại để tri ân những người ngã xuống vì độc lập tự do, chắc chắn quốc gia đó sẽ có một nền tảng vững chắc để hướng tới tương lai.
Cuộc chiến trong phòng thí nghiệm để định danh 13.563 mẫu sinh phẩm sẽ còn kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Sẽ có những mẫu thử phải làm đi làm lại nhiều lần, sẽ có những giọt mồ hôi rơi trên bàn kính hiển vi. Nhưng chúng ta có niềm tin mãnh liệt rằng, với sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp, với trình độ ngày càng cao của nền y học nước nhà, và trên hết là với tình cảm tri ân sâu nặng của thế hệ hôm nay, bóng tối của sự vô danh sẽ bị đẩy lùi. Lời đáp từ những mã gen sẽ là khúc tráng ca đẹp nhất, vang vọng nhất, đón các anh về với tên tuổi rạng ngời trong vòng tay nhân dân và đất mẹ thiêng liêng.
