Việc tuân thủ Halal trong lĩnh vực kỹ thuật số không chỉ bao gồm các sản phẩm được phép; mà còn bao gồm việc tuân thủ giáo luật, giao dịch tài chính có đạo đức và phương thức kinh doanh cởi mở. Tập trung vào những cơ hội và thách thức mà chúng mang lại. Công nghệ sổ cái tiền điện tử đang cách mạng hóa thương mại điện tử và chứng nhận Halal bằng cách cung cấp sổ cái phi tập trung, không thể đảo ngược, giúp giải quyết các vấn đề về minh bạch và niềm tin. Việc tích hợp công nghệ này có thể tăng cường niềm tin của người tiêu dùng, hợp lý hóa quy trình chứng nhận và thúc đẩy tiêu chuẩn hóa toàn cầu các hoạt động Halal.
Trên toàn thế giới, nền kinh tế số đang trở thành một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi ngành công nghiệp. Từ các phương thức thanh toán kỹ thuật số và mua sắm trực tuyến đến sổ cái mã hóa (Crypto Ledger) và trí tuệ nhân tạo (AI). Những phát triển này cho phép một thị trường toàn cầu vượt qua biên giới quốc gia bằng cách mang lại sự tiện lợi và hiệu quả cao hơn cho người tiêu dùng và doanh nghiệp. Tuy nhiên, những phát triển này cũng đặt ra những câu hỏi về đạo đức và tôn giáo, đặc biệt là đối với những đối tượng khách hàng Hồi giáo muốn đảm bảo rằng các tương tác và giao dịch của họ trên nền tảng kỹ thuật số tuân thủ các tiêu chuẩn Halal.
Tuân thủ giáo luật chỉ là một khía cạnh của việc tuân thủ Halal trong nền kinh tế kỹ thuật số kinh tế. Mọi công đoạn của quá trình cải tiến công nghệ bao gồm giao dịch tài chính, hoạt động sản xuất kinh doanh và duy trì tính minh bạch phải tuân thủ các hướng dẫn nghiêm ngặt của giáo luật. Việc tích hợp các nguyên tắc Hồi giáo vào cách sử dụng và ứng dụng công nghệ trong kinh doanh là điều cần thiết để đạt được điều này. Điều này đòi hỏi sự phát triển của các giải pháp kỹ thuật số sáng tạo, linh hoạt, tuân thủ các giá trị Hồi giáo đồng thời đáp ứng nhiều nhu cầu khác nhau.
Việc sử dụng chứng nhận kỹ thuật số để xác minh sự tuân thủ, tiền tệ kỹ thuật số và các nền tảng thương mại điện tử có đạo đức (trong bối cảnh các nguyên tắc giáo luật) là những lĩnh vực nghiên cứu quan trọng. Những chủ đề này cung cấp những hiểu biết quan trọng để duy trì các giá trị Hồi giáo trong môi trường năng động này bằng cách làm nổi bật cả những khó khăn và cơ hội to lớn để kết hợp đạo đức Hồi giáo vào thế giới công nghệ đang phát triển nhanh chóng
Đồng tiền điện tử và sự tuân thủ pháp luật Hồi giáo
Hệ thống ngân hàng truyền thống đang bị thách thức bởi sự phi tập trung, các nền tảng tiền điện tử, vốn đã nổi lên như một thế lực gây rối loạn trong ngành tài chính. Mặc dù mở ra những hướng đi mới cho đầu tư và thanh toán, tiền điện tử vẫn gây ra những lo ngại nghiêm trọng về việc tuân thủ luật pháp của Luật Hồi giáo. Tiền phải có giá trị cố hữu, đây là yêu cầu cơ bản cho tính hợp pháp của nó và là một trong những nguyên lý của tài chính Hồi giáo. Tuy nhiên, giá trị của tiền kỹ thuật số không được hỗ trợ bởi tài sản vật chất mà bởi sự đồng thuận và đầu cơ của thị trường, điều này đã gây ra nhiều tranh cãi về tính hợp pháp của chúng như là tài sản được phép theo luật Hồi giáo. Hơn nữa, các giao dịch liên quan đến sự không chắc chắn bị cấm tuyệt đối trong tài chính Hồi giáo. Tiền điện tử thường bị chỉ trích vì tính biến động cao và tính đầu cơ, gây ra sự bất ổn về giá trị của chúng. Một số hoạt động liên quan đến tiền điện tử cũng có thể bao gồm các chương trình sinh lãi, chẳng hạn như các trang web cho vay trả lãi dựa trên số tiền nắm giữ, điều này có thể mâu thuẫn với lệnh cấm của Riba (Lệnh cấm Riba là lệnh cấm kiếm hoặc trả lãi suất, hoặc bất kỳ khoản lợi ích bất hợp pháp nào trong kinh doanh, theo luật Hồi giáo. Lệnh cấm này là một nguyên tắc quan trọng trong tài chính Hồi giáo, yêu cầu các giao dịch tài chính phải tuân thủ các nguyên tắc đạo đức và công bằng, thay vì dựa trên lãi suất cố định)
Tính minh bạch và các vấn đề đạo đức liên quan đến tiền điện tử cũng là một khó khăn khác. Nhiều loại tiền điện tử dựa trên công nghệ Crypto Ledger, mang lại sự minh bạch về lịch sử giao dịch. Tuy nhiên, tính ẩn danh của nó có thể bị lợi dụng cho các mục đích bất hợp pháp, bao gồm rửa tiền, điều này đi ngược lại các chuẩn mực đạo đức Hồi giáo về công lý và công bằng.
Để giải quyết những lo ngại này, các học giả Hồi giáo và chuyên gia tài chính cần tiến hành nghiên cứu chuyên sâu, đánh giá tiềm năng của tiền điện tử trong khuôn khổ luật Hồi giáo. Bằng cách này, việc sử dụng chúng sẽ được đảm bảo tuân thủ luật pháp của Hồi giáo. Tranh cãi xung quanh tính hợp pháp của tiền điện tử trong tài chính Hồi giáo có thể sẽ tiếp tục cho đến khi đạt được sự đồng thuận
Đạo đức thương mại điện tử trong bối cảnh nguyên tắc nền tảng của Hồi Giáo
Các doanh nghiệp có cơ hội hiếm có để đáp ứng nhu cầu của cộng đồng Hồi giáo toàn cầu về các sản phẩm Halal nhờ sự phát triển bùng nổ của thương mại điện tử. Tuy nhiên, việc đảm bảo các nền tảng internet này tuân thủ các yêu cầu Halal là điều rất khó thực hiện và liệu hàng hóa được cung cấp trên các nền tảng này có đáp ứng được các tiêu chuẩn Halal bắt buộc hay không còn là vấn đề nan giải cho các doanh nghiệp khi nhắm đến thị trường phát triển này
Một trong những mối lo ngại lớn chính là do Halal liên quan đến nhiều yếu tố, từ nguồn nguyên liệu thô đến quy trình sản xuất, việc đảm bảo tuân thủ có thể là một thách thức vì tính chất minh bạch trong quá trình sản xuất cũng rất quan trọng khi nói đến chứng nhận và tính xác thực của các sản phẩm Halal. Các nền tảng thương mại điện tử cần đảm bảo rằng các chứng nhận Halal là xác thực và được công nhận, và khách hàng có thể tin tưởng vào các thông tin chi tiết được cung cấp về hàng hóa họ mua. Điều này đòi hỏi một hệ thống đảm bảo và đáng tin cậy, minh bạch để xác minh nguồn nguyên liệu đầu vào cho sản xuất trong việc tuân thủ Halal và công nghệ sổ cái mã hóa (Crypto Ledgertechnology) là một giải pháp khả thi để giải quyết những vấn đề này. Các nền tảng thương mại điện tử (trong bối cảnh các nguyên tắc Hồi giáo) có thể sử dụng công nghệ sổ cái mã hóa để xây dựng một sổ cái phi tập trung giám sát và xác thực nguồn gốc sản phẩm, đảm bảo các mặt hàng tuân thủ các tiêu chuẩn Halal trong toàn bộ chuỗi cung ứng của doanh nghiệp
Bởi vì công nghệ Crypto Ledger tạo ra một sổ cái phi tập trung, chống giả mạo, nơi mọi bước của quá trình tạo ra sản phẩm đều được ghi lại, nó có thể loại bỏ nhu cầu sử dụng các bên trung gian, điều có thể dẫn đến tình trạng thiếu hiệu quả và cơ hội gian lận. Công nghệ Crypto Ledger có tiềm năng cách mạng hóa ngành Thương mại điện tử bằng cách giải quyết những thách thức lâu dài về niềm tin và tính minh bạch của sản phẩm
Ngoài ra, Crypto Ledger có thể hỗ trợ thương mại toàn cầu bằng cách chuẩn hóa các yêu cầu chứng nhận Halal theo từng quốc gia và một hệ thống qui trình dựa trên blockchain có thể hoạt động như một tiêu chuẩn được chấp nhận rộng rãi sẽ giúp các giao dịch xuyên biên giới dễ dàng hơn, tăng cường niềm tin của khách hàng trên toàn cầu, và tiết kiệm chi phí quản lý kinh doanh
Tính bất biến của công nghệ Crypto Ledger đảm bảo rằng một khi dữ liệu chứng nhận được ghi lại, nó không thể bị thay đổi hoặc làm giả, điều này sẽ ngăn chặn các hoạt động gian lận và củng cố độ tin cậy của các sản phẩm Halal tại thị trường toàn cầu. Điều này củng cố cuộc chiến chống lại các sản phẩm Halal giả mạo, vì những tuyên bố sai sự thật và chứng nhận giả mạo là vấn đề lớn trong ngành công nghiệp Halal. Cuối cùng, bằng cách triển khai hợp đồng thông minh Crypto Ledgerintegration có thể thúc đẩy sự đổi mới trong Thương mại Điện tử (trong bối cảnh các nguyên tắc của Hồi giáo). Hợp đồng thông minh là sự thỏa thuận tự thực hiện và khi một số điều kiện nhất định theo yêu cầu của sản phẩm Halal được đáp ứng thì hợp đồng này sẽ tự động thực thi các điều khoản vì hợp đồng này có thể cung cấp thêm mức độ đảm bảo bảo rằng các nhà cung cấp tuân thủ các quy trình Halal trước khi giải ngân cho các công ty và khách hàng trong thị trường Halal, nơi mà các tiêu chuẩn nghiêm ngặt phải được tuân thủ, người tiêu dùng mong muốn sự minh bạch hơn trong các sản phẩm cung cấp cho thị trường này
Thách thức và giải pháp chứng nhận điện tử sản phẩm Halal
Việc thiếu một cơ chế chứng nhận tập trung và công khai là nguyên nhân chính gây ra những khó khăn cho chứng nhận Halal kỹ thuật số. Khách hàng gặp khó khăn trong việc xác minh tính hợp pháp của chứng nhận hoặc tìm kiếm thông tin rõ ràng về các yêu cầu Halal do sự hiện diện trực tuyến còn hạn chế của các cơ quan cấp chứng nhận Halal. Hơn nữa, có sự khác biệt đáng kể trong quy trình chứng nhận Halal giữa các quốc gia, dẫn đến sự không nhất quán về tiêu chuẩn và sự không chắc chắn cho cả khách hàng và doanh nghiệp.
Việc xây dựng một cơ sở dữ liệu quốc tế, thống nhất về chứng nhận Halal là rất quan trọng để vượt qua những trở ngại này. Khách hàng sẽ có thể kiểm tra tình trạng Halal của sản phẩm bằng hệ thống này, bất kể họ sống ở đâu. Bởi vì Công nghệ sổ cái mã hóa đảm bảo tính minh bạch, tính bất biến và khả năng truy cập dữ liệu chứng nhận theo thời gian thực, rất hữu ích cho mục đích này. Khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm sẽ được cải thiện, độ tin cậy của quy trình chứng nhận sẽ được nâng cao và nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm Halal được chứng nhận trên toàn thế giới sẽ được hỗ trợ bởi cơ sở dữ liệu Halal toàn cầu dựa trên giải pháp blockchain.
Nền kinh tế số còn nhiều dư địa để phát triển, đặc biệt là trong các lĩnh vực như chứng nhận kỹ thuật số, thương mại điện tử và tiền điện tử, nhưng điều quan trọng là những tiến bộ này phải tuân theo các nguyên tắc Hồi giáo để đảm bảo hành vi đạo đức và công bằng trên thị trường. Công nghệ sổ cái mã hóa cung cấp những câu trả lời sáng tạo cho các vấn đề liên quan đến việc tuân thủ Halal, như đảm bảo truy xuất nguồn gốc, minh bạch và xác thực, cần được giải quyết. Để tận dụng tối đa những cơ hội này, các học giả, nhà kinh tế và chuyên gia công nghệ phải hợp tác để xây dựng các chính sách tôn trọng quy trình và duy trì các giá trị Hồi giáo.
Thị trường Halal toàn cầu có tiềm năng rất lớn xét về quy mô dân số Hồi giáo, với khoảng 1,94 tỷ người vào năm 2022, chiếm gần 1/4 dân số thế giới. Dân số Hồi giáo sẽ tiếp tục tăng trưởng ở mức trung bình 1,5%/năm, cao gấp đôi so với dân số phi Hồi giáo (0,7%/năm) và dự kiến sẽ đạt khoảng 2,8 tỷ người và năm 2050. Theo dự báo, đến năm 2050 thế giới sẽ có 51 quốc gia có người Hồi giáo chiếm đa số, tăng 02 nước so với năm 2010 (Macedonia, Bosnia và Herzegovina).
Hiện tại, Việt Nam chưa có một khung pháp lý thống nhất và đồng bộ để quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh và chứng nhận sản phẩm, dịch vụ theo tiêu chuẩn Halal. Điều này tạo ra những khó khăn, vướng mắc cho cả cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp trong việc phát triển ngành Halal, cũng như đảm bảo quyền lợi cho người tiêu dùng.
Do đó, việc ban hành Nghị định quản lý chất lượng sản phẩm, dịch vụ Halal là hết sức cần thiết đặc biệt cần hiểu rõ nguyên tắc nền tảng của luật Hồi giáo nhằm thiết lập cơ sở pháp lý rõ ràng, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của ngành Halal tại Việt Nam, đáp ứng nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và khai thác hiệu quả thị trường Halal toàn cầu đầy tiềm năng./.
TS. Nguyễn Hoàng Hiệp
Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Viện NC Tin học & Kinh tế Ứng dụng
ThS. Nguyễn Đức Toàn
Phó Trưởng phòng Tổng hợp, Ban Tôn giáo Chính phủ, Bộ Dân Tộc & Tôn giáo
Tài liệu tham khảo
[1] Ahmed, H. (2022). Hồi giáo Nguyên tắc Hồi giáo & Điện tử Kinh tế. Tạp chí của Kinh tế Hồi giáo , 4 (1)
[2] Ali, S., & Hussain, Z. (2021). Toàn cầu những thách thức trong chứng nhận hệ thống Halal
[3] Al-Salem, M. (2020). Tiền điện tử và Luật Hồi giáp: Nghiên cứu về tính hợp pháp của Bitcoin. Tạp chí Tài chính Hồi giáo
[4] Hassan, (2021). Tiền điện tử Sổ cái Công nghệ: Vai trò trong kinh tế Hồi giáo
[5] Imran, S. (2023). Cách tăng trưởng của Halal Thương mại điện tử &sự va chạm dến người tiêu dùng Hồi giáo. Đánh giá xu hướng thương mại điện tử toàn cầu , 12 (1)
[6] Khan, (2023). Vai trò của công nghệ số trong việc xác minh sản phẩm Halal. Tạp chí Công nghiệp Halal , 5 (1)
