Theo số liệu được cập nhật đến 18h ngày 14/9, các địa phương còn thiếu 3.916.370 cuốn sách giáo khoa, tương đương khoảng 1,5% tổng nhu cầu. Trong khi đó, tổng nhu cầu sách giáo khoa cho năm học 2026-2027 được xác định khoảng 245,94 triệu bản; kế hoạch in là 228,9 triệu bản và khoảng 236,6 triệu bản đã được cung ứng tới các địa phương.
Như vậy, phần lớn nhu cầu sách đã được đáp ứng, song việc còn hàng triệu cuốn chưa đến được nơi cần vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến học sinh, giáo viên, đặc biệt tại những địa bàn có nhu cầu phát sinh hoặc điều kiện cung ứng khó khăn.
Ngay trước thời điểm chốt số liệu, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các địa phương rà soát đến từng cơ sở giáo dục, từng lớp, môn học và từng đầu sách để xác định chính xác số lượng còn thiếu. Các trường mới thành lập, trường được tổ chức lại hoặc điều chỉnh quy mô, trường nội trú ở khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa và học sinh thuộc diện được hỗ trợ, cấp hoặc cho mượn sách được yêu cầu rà soát kỹ hơn.
Việc phải rà soát lại sát thời điểm khai giảng cho thấy nhu cầu sách giáo khoa năm nay có nhiều biến động. Đây cũng là năm đầu tiên triển khai một bộ sách giáo khoa sử dụng thống nhất trên toàn quốc. Cùng với đó, việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại trường lớp và chính sách hỗ trợ sách giáo khoa ở một số địa phương khiến nhu cầu thực tế thay đổi so với dự kiến ban đầu.
Từ giữa tháng 8, tình trạng thiếu sách đã được ghi nhận cục bộ tại một số nơi. Bộ Giáo dục và Đào tạo sau đó liên tiếp yêu cầu các đơn vị liên quan rà soát, điều chuyển sách từ nơi thừa sang nơi thiếu, đồng thời bổ sung những đầu sách chưa đủ. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng được yêu cầu công khai các điểm phân phối, đường dây nóng và đầu mối tiếp nhận phản ánh để xử lý những trường hợp học sinh chưa có sách.
Trong những ngày này, giải pháp trước mắt là đưa sách đến đúng nơi còn thiếu thay vì tiếp tục phân bổ theo kế hoạch chung. Những địa bàn khó khăn, trường nội trú, vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa và học sinh thuộc diện chính sách được ưu tiên. Trong thời gian chờ sách in, học sinh và giáo viên có thể sử dụng sách giáo khoa điện tử miễn phí để không gián đoạn việc dạy và học.
Tuy nhiên, việc xử lý phần thiếu trước mắt cũng đặt ra câu hỏi về cách dự báo và tổ chức cung ứng cho những năm học tiếp theo. Bộ Giáo dục và Đào tạo thừa nhận công tác dự báo, tổng hợp và phân tích nhu cầu trong điều kiện mới chưa theo kịp thực tế. Việc đánh giá năng lực sản xuất, quản trị và mạng lưới cung ứng của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng chưa đầy đủ; một số giải pháp điều phối nguồn sách chưa đủ nhanh và linh hoạt.
Bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý và đơn vị cung ứng, một số địa phương cũng chưa chủ động trong đăng ký, dự báo và cập nhật nhu cầu phát sinh. Khi quy mô trường lớp thay đổi, nếu dữ liệu về số học sinh, lớp học và từng đầu sách không được cập nhật kịp thời, kế hoạch in và phân phối rất dễ lệch so với nhu cầu thực tế.
Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định trách nhiệm về tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ thuộc về Bộ, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và các địa phương. Bộ cũng nhận trách nhiệm đối với những hạn chế trong theo dõi, dự báo, kết nối dữ liệu, kiểm tra, đôn đốc và điều phối nguồn sách.
Trước mắt, việc cần làm là bảo đảm học sinh còn thiếu sách được nhận đủ sách, không để việc thiếu một vài đầu sách kéo dài ảnh hưởng đến quá trình học tập. Về lâu dài, ngành giáo dục sẽ phải hoàn thiện cách quản lý chuỗi cung ứng, từ khâu xác định nhu cầu, chuẩn bị nguồn sách đến điều phối giữa các địa phương.
Một năm học không thể bắt đầu trọn vẹn nếu vẫn còn học sinh phải chờ sách giáo khoa. Vì vậy, bài toán của những ngày tới không chỉ là bổ sung cho đủ số sách còn thiếu, mà quan trọng hơn là làm sao để từ năm học sau, nhu cầu của từng trường, từng lớp và từng học sinh được dự báo sát hơn, để sách có mặt đúng nơi, đúng thời điểm.
