Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định về tuyển sinh THCS và THPT. Theo phương án đề xuất, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 sẽ gồm hai môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn.
Việc giảm số môn thi nhằm giảm áp lực cho học sinh sau bốn năm THCS. Tuy nhiên, phương án này cũng khiến nhiều ý kiến quan tâm đến tác động đối với các môn không còn nằm trong kỳ thi, đặc biệt là tiếng Anh.
Lo tiếng Anh giảm sức hút
Theo một số học sinh vừa trải qua kỳ thi tuyển sinh lớp 10, tiếng Anh nên tiếp tục được duy trì trong kỳ thi bởi đây là môn học đòi hỏi quá trình rèn luyện thường xuyên. Nếu không còn gắn với kỳ thi quan trọng, một bộ phận học sinh có thể giảm thời gian và công sức dành cho môn học này.
Ngoại ngữ cũng được xem là một kênh để học sinh thể hiện năng lực. Với những em không có thế mạnh ở Toán hoặc Ngữ văn, kết quả tiếng Anh có thể giúp cải thiện tổng điểm và tăng cơ hội trúng tuyển.
Tuy nhiên, giảm số môn thi chưa chắc đồng nghĩa với giảm đáng kể áp lực tuyển sinh. Sức ép còn phụ thuộc vào chỉ tiêu tuyển sinh, mức độ cạnh tranh giữa các trường, kỳ vọng của gia đình và tâm lý của học sinh.
Một số chuyên gia giáo dục cũng lưu ý thực tế “thi gì - học nấy”. Những môn quyết định kết quả tuyển sinh thường được học sinh dành nhiều thời gian hơn, phụ huynh đầu tư nhiều hơn và nhà trường chú trọng hơn.
Vì vậy, nếu tiếng Anh không còn là môn thi, nguy cơ một bộ phận học sinh giảm đầu tư cho ngoại ngữ là điều cần tính đến.
Mỗi địa phương có thể cần cách tiếp cận khác nhau
Một vấn đề khác được đặt ra là điều kiện học tiếng Anh giữa các địa phương hiện chưa đồng đều.
Tại các đô thị lớn, học sinh có nhiều cơ hội tiếp cận ngoại ngữ thông qua nhà trường, các trung tâm và môi trường học tập ngoài giờ. Trong khi đó, ở một số khu vực nông thôn, điều kiện học tiếng Anh còn hạn chế.
Từ thực tế này, có ý kiến cho rằng không nhất thiết áp dụng một mô hình tuyển sinh hoàn toàn giống nhau cho tất cả địa phương.
Những nơi có điều kiện và mặt bằng ngoại ngữ tốt có thể cân nhắc duy trì tiếng Anh trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10. Trong khi đó, các địa phương khác có thể tổ chức môn thi thứ ba theo hình thức lựa chọn, phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực học sinh.
Cách tiếp cận này được cho là giúp việc tuyển sinh linh hoạt hơn, đồng thời tránh tạo thêm bất lợi cho học sinh ở những nơi còn hạn chế về điều kiện học ngoại ngữ.
Không thi vẫn phải bảo đảm học thực chất
Ở chiều ngược lại, có ý kiến cho rằng cần phân biệt giữa một năng lực quan trọng với một tiêu chí tuyển sinh.
Tiếng Anh có vai trò ngày càng lớn trong học tập, tiếp cận tri thức và hội nhập. Tuy nhiên, việc một môn học quan trọng không nhất thiết đồng nghĩa môn đó phải trở thành môn thi bắt buộc trong kỳ tuyển sinh lớp 10.
Điều quan trọng là nếu không còn thi tiếng Anh, ngành giáo dục cần có cơ chế khác để duy trì việc học và đánh giá năng lực ngoại ngữ của học sinh.
Giáo viên tiếng Anh cho rằng ngoại ngữ là môn học cần được tích lũy trong thời gian dài. Nếu học sinh giảm đầu tư trong những năm THCS vì không còn áp lực thi tuyển, các em có thể gặp khó khăn khi bước vào THPT, đại học hoặc những môi trường học tập, làm việc đòi hỏi ngoại ngữ.
Trong khi đó, phụ huynh cho rằng tiếng Anh không chỉ phục vụ một kỳ thi mà còn là công cụ để học sinh tiếp cận tài liệu, khoa học, công nghệ và cơ hội học tập. Vì vậy, nếu thay đổi môn thi, cách dạy và đánh giá cũng cần được điều chỉnh để hướng tới năng lực sử dụng ngoại ngữ thực chất.
Bài toán không nằm ở số môn thi
Tranh luận về việc bỏ môn thi thứ ba vì thế không chỉ là lựa chọn giữa hai hay ba môn.
Nếu mục tiêu của việc thay đổi là giảm áp lực thi cử, chính sách cũng cần tính đến tác động của kỳ thi đối với cách học của học sinh. Bởi trên thực tế, việc một môn có nằm trong kỳ thi hay không có ảnh hưởng nhất định đến mức độ đầu tư của học sinh, gia đình và nhà trường.
Với tiếng Anh, vấn đề càng đáng lưu ý khi ngành giáo dục đang hướng tới mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Khi đó, yêu cầu không chỉ dừng ở việc học sinh đạt điểm cao trong các bài kiểm tra mà phải có khả năng sử dụng ngoại ngữ trong giao tiếp, học tập và tiếp cận tri thức.
Do đó, nếu tiếng Anh không còn là môn thi vào lớp 10, việc xây dựng chuẩn đầu ra, phương thức đánh giá và môi trường sử dụng ngoại ngữ phù hợp sẽ trở nên quan trọng hơn. Đây cũng là cơ sở để duy trì động lực học tiếng Anh mà không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào một kỳ thi tuyển sinh.
Giảm một môn thi có thể giúp kỳ thi lớp 10 nhẹ hơn, nhưng để việc giảm áp lực không kéo theo giảm chất lượng học tập, cách dạy, cách học và cách đánh giá tiếng Anh cần được tính toán đồng bộ với mục tiêu giáo dục dài hạn.
