Chọn đúng cơ sở, đào tạo đúng nhu cầu
Sự xuất hiện của những lĩnh vực công nghệ mới đang đặt ra yêu cầu thay đổi đối với hoạt động đào tạo nhân lực ngành Công Thương. Từ vi mạch bán dẫn, điện hạt nhân đến hydrogen, lưu trữ năng lượng và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, mỗi lĩnh vực đều cần đội ngũ lao động có kiến thức chuyên môn và kỹ năng phù hợp.
Tuy nhiên, việc phát triển nhân lực không thể chỉ dựa vào mở thêm ngành học hoặc tăng quy mô tuyển sinh. Đối với những lĩnh vực có yêu cầu chuyên môn cao, thời gian đào tạo dài và điều kiện thực hành đặc thù, năng lực của cơ sở đào tạo đóng vai trò quan trọng.
Bộ Công Thương đang định hướng khai thác thế mạnh của từng trường để hình thành các đầu mối đào tạo chuyên sâu. Thay vì đầu tư dàn trải, các cơ sở được lựa chọn sẽ tập trung vào những ngành, lĩnh vực phù hợp với nền tảng chuyên môn, đội ngũ và điều kiện hiện có.
Định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu đổi mới hệ thống giáo dục nghề nghiệp, cập nhật ngành nghề và kỹ năng tương lai. Tại Hội nghị Tổng kết công tác đào tạo, bồi dưỡng năm học 2025-2026, ông Trần Thanh Đạm, Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhấn mạnh việc tái cấu trúc cần gắn với đổi mới quản trị nhà trường, hiện đại hóa quản lý và phát triển các lĩnh vực STEM.
Theo định hướng phát triển ngành Công Thương, những lĩnh vực có hàm lượng khoa học, công nghệ cao như AI, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tái tạo và sản xuất xanh sẽ tiếp tục được chú trọng. Đây là cơ sở để các trường xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.
Các trường thuộc Bộ Công Thương tham gia phát triển nhân lực bán dẫn
Trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn, ba cơ sở giáo dục đại học thuộc Bộ Công Thương gồm Đại học Công nghiệp Hà Nội, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Điện lực nằm trong danh sách các trường công lập được ưu tiên xem xét đầu tư phòng thí nghiệm bán dẫn theo Quyết định số 1017/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 của Thủ tướng Chính phủ.
Mỗi trường đang phát triển năng lực đào tạo theo hướng chuyên môn riêng. Đại học Công nghiệp Hà Nội đã đưa nội dung thiết kế vi mạch vào chương trình điện tử - viễn thông từ năm 2022. Trường tiếp tục phát triển đào tạo kỹ sư chuyên sâu về thiết kế, kiểm thử vi mạch và tổ chức chương trình đào tạo Vi mạch bán dẫn.
Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh triển khai chuyên ngành Kỹ thuật thiết kế vi mạch thuộc ngành Kỹ thuật máy tính. Hoạt động hợp tác của trường còn tập trung vào AIoT, hệ thống trên chip (SoC) và hệ thống nhúng.
Trong khi đó, Trường Đại học Điện lực phát triển chương trình Công nghệ vật liệu bán dẫn và vi mạch, bổ sung hướng đào tạo về vật liệu - một lĩnh vực có vai trò quan trọng trong chuỗi công nghệ bán dẫn.
Việc phân định hướng đào tạo theo thế mạnh từng cơ sở giúp mở rộng nguồn nhân lực ở các khâu khác nhau, đồng thời tạo điều kiện kết nối hoạt động đào tạo với nghiên cứu và phát triển công nghệ.
Năng lượng mới đòi hỏi chuẩn bị nhân lực từ sớm
Với điện hạt nhân, yêu cầu đào tạo nhân lực được đặt trong lộ trình phát triển dài hạn. Trường Đại học Điện lực là một trong những cơ sở giáo dục được xác định tham gia đào tạo, bồi dưỡng nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035 theo Quyết định số 1012/QĐ-TTg ngày 26/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ.
Bên cạnh đào tạo chuyên môn năng lượng, hoạt động nghiên cứu tại trường cũng mở rộng sang những công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn trong giám sát đường dây truyền tải, tích hợp điện mặt trời và bản sao số cho hệ thống thủy điện.
Những hướng nghiên cứu này cho thấy quá trình phát triển nguồn nhân lực ngành năng lượng đang gắn với sự kết hợp giữa kỹ thuật điện và công nghệ số, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa hệ thống năng lượng.
Ở lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Bộ Công Thương lựa chọn phát triển các đầu mối đào tạo theo vùng. Trường Cao đẳng Công nghiệp Huế được đầu tư Trung tâm đào tạo về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả khu vực miền Trung. Trường Cao đẳng Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh được phê duyệt chủ trương đầu tư trung tâm tương tự phục vụ khu vực miền Nam.
Các trung tâm này tạo điều kiện tổ chức đào tạo, bồi dưỡng theo đặc điểm từng khu vực, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và người lao động nâng cao kiến thức, kỹ năng sử dụng năng lượng hiệu quả.
Gắn kế hoạch đào tạo với tiến độ phát triển ngành
Một trong những yêu cầu đặt ra đối với công tác phát triển nguồn nhân lực là phải dự báo được nhu cầu sử dụng lao động trong tương lai. Nếu chương trình đào tạo không gắn với tiến độ triển khai các dự án và yêu cầu thực tế của ngành, việc chuẩn bị nhân lực có thể không đáp ứng đúng thời điểm.
Tại Hội nghị Tổng kết công tác đào tạo, bồi dưỡng năm học 2025-2026, PGS.TS Vũ Thị Thu Nga, Trưởng khoa Kỹ thuật điện, Trường Đại học Điện lực, cho rằng cần kết nối kế hoạch đào tạo với các chương trình, dự án năng lượng và thường xuyên cập nhật nhu cầu nhân lực.
Theo bà, thời gian đào tạo kỹ sư, chuyên gia thường kéo dài, trong khi yêu cầu công nghệ và tiến độ dự án có thể thay đổi. Do đó, các cơ sở giáo dục cần chủ động chuẩn bị chương trình, đội ngũ giảng viên và điều kiện đào tạo trên cơ sở dự báo nhu cầu.
Báo cáo tổng kết công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực năm 2026 của Bộ Công Thương cũng đặt ra yêu cầu phát triển nhân lực có trọng tâm, tránh mở rộng đồng loạt ở tất cả các trường.
Đối với hydrogen và lưu trữ năng lượng, định hướng trước mắt là phát triển thông qua học phần, chuyên ngành, chương trình ngắn hạn, nghiên cứu và hợp tác với doanh nghiệp. Việc xây dựng chương trình đào tạo độc lập cần được cân nhắc dựa trên nhu cầu và điều kiện thực tế.
Với cách tiếp cận này, Bộ Công Thương hướng tới xây dựng năng lực đào tạo phù hợp với từng lĩnh vực, vừa khai thác thế mạnh của hệ thống giáo dục hiện có, vừa chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ và năng lượng mới trong thời gian tới.
