Trong những ngày đầu năm mới, nhiều người tìm đến các không gian văn hóa, tâm linh để xin chữ như một cách mở đầu năm mới bằng tri thức và đạo lý. Không đơn thuần là một hoạt động mang tính nghi lễ, tục xin chữ phản ánh quan niệm sống coi trọng chữ nghĩa, học vấn và nhân cách – những giá trị bền bỉ đã ăn sâu trong đời sống tinh thần của người Việt.
Khác với cách hiểu phổ biến rằng xin chữ là lựa chọn một chữ mang ý nghĩa may mắn như “Phúc”, “Lộc” hay “Thọ”, ngày nay, nhiều người đến xin chữ với mong muốn được lắng nghe và được gợi mở. Từ câu chuyện học hành, công việc đến việc tu dưỡng bản thân, con chữ được cho không chỉ dựa trên tên gọi mà còn gắn với ước nguyện cụ thể của mỗi người, đi kèm sự lý giải cặn kẽ về ý nghĩa chữ trong đời sống.
Tại các không gian sinh hoạt văn hóa đầu xuân, hình ảnh xin chữ diễn ra trong không khí trang nghiêm nhưng gần gũi. Người xin chữ không chỉ nhận về một bức thư pháp mà còn được nghe giải thích về nội hàm chữ nghĩa, về cách “lấy chữ soi mình”, coi chữ như một điểm tựa tinh thần cho hành trình năm mới.
Trong dòng chảy ấy, vai trò của người thầy đồ không chỉ dừng ở việc viết chữ mà còn là người truyền tải tri thức văn hóa. Một số thầy tiếp cận việc cho chữ theo hướng coi trọng nền tảng mỹ học và chiều sâu học thuật, xem mỗi con chữ là một chỉnh thể hài hòa giữa hình – ý – khí. Việc lắng nghe mong muốn của người xin chữ được đặt lên hàng đầu, để chữ không chỉ đẹp về nét mà còn đúng về nghĩa, phù hợp với hoàn cảnh và mục tiêu của mỗi người.
Thầy đồ Lê Quốc Việt là một ví dụ cho cách thực hành ấy. Từng học tập và tiếp cận mỹ thuật trong môi trường đào tạo chuyên ngành, việc cho chữ của thầy không dừng lại ở kỹ thuật thể hiện mà hướng đến sự trao đổi, giải thích và gợi mở ý nghĩa chữ trong mối liên hệ với đời sống, học tập và nhân sinh. Qua đó, con chữ trở thành phương tiện truyền tải tri thức văn hóa, thay vì chỉ là một vật phẩm trang trí đầu năm.
Trong dòng chảy của đời sống hiện đại, khi nhiều phong tục truyền thống đứng trước nguy cơ bị giản lược hoặc hình thức hóa, tục xin chữ đầu năm càng cho thấy giá trị bền vững của mình. Để phong tục ấy không chỉ dừng lại ở ký ức hay hoài niệm, điều quan trọng là sự tiếp nối của các thế hệ, đặc biệt là lớp trẻ, trong việc hiểu đúng, trân trọng và thực hành nét văn hóa này một cách có chiều sâu. Khi con chữ vẫn được nâng niu, khi chữ nghĩa vẫn được coi là nền tảng của đạo học và nhân sinh, tục xin chữ đầu năm sẽ tiếp tục đồng hành cùng đời sống tinh thần của người Việt, như một cách khởi đầu năm mới bằng tri thức và niềm tin.
Một số hình ảnh tại Đền Quán Thánh chiều mùng 2 Tết:
