Tiếp tục chương trình phiên họp thứ tư của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sáng 16/7, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Theo đó, dự thảo Luật gồm 4 chương, 37 điều; quy định về nguyên tắc, biện pháp, chính sách, nguồn lực và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật tập trung vào các nội dung chính như: quản lý rủi ro quốc gia; danh mục kiểm soát; biện pháp quản lý, kiểm soát đặc thù đối với hoạt động, hàng hóa, vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ, dịch vụ có nguy cơ bị lợi dụng; kiểm soát ngoài danh mục; kiểm soát người sử dụng cuối cùng, mục đích sử dụng cuối cùng; biện pháp ngăn chặn, phản ứng khẩn cấp; kiểm soát tài trợ phổ biến; thông tin, dữ liệu, cảnh báo sớm, phối hợp liên ngành; quản lý Nhà nước, kiểm tra, thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm, bảo đảm nguồn lực và hợp tác quốc tế.
Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới khẳng định, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại (UBQPANĐN) nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật với các căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn đã nêu trong Tờ trình của Chính phủ.
Việc xây dựng Luật nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; hoàn thiện cơ sở pháp lý về phòng, chống phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; đáp ứng yêu cầu thực tiễn và thực hiện các điều ước quốc tế, các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc mà Việt Nam là thành viên.
Thường trực UBQPANĐN cũng cơ bản nhất trí với phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của dự thảo Luật, tuy nhiên, đề nghị tiếp tục rà soát để xác định rõ ranh giới điều chỉnh giữa Luật này với các luật chuyên ngành; làm rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp có sự giao thoa giữa các lĩnh vực quản lý; bổ sung, hoàn thiện quy định đối với các hoạt động liên quan đến công nghệ, dữ liệu, dịch vụ và các giao dịch có yếu tố nước ngoài.
Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới cũng nêu rõ quan điểm của Thường trực Ủy ban về một số nội dung cụ thể của dự án luật như: tiêu chí đánh giá rủi ro quốc gia về phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 11); danh mục kiểm soát (Điều 12); biện pháp quản lý, kiểm soát đối tượng ngoài Danh mục kiểm soát (Điều 15); giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 23); cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống phổ biến VKHDHL (Điều 29); về Quản lý Nhà nước và bảo đảm thi hành.
Góp ý kiến cho dự thảo luật, các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành việc xây dựng Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng; hoàn thiện cơ sở pháp lý về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; thực hiện các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Hồ sơ dự án luật cơ bản bảo đảm theo quy định, nhiều nội dung của dự thảo Luật đã được nghiên cứu, tiếp thu, đáp ứng yêu cầu đổi mới trong công tác xây dựng pháp luật, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và thông lệ quốc tế.
Các đại biểu nhấn mạnh việc rà soát để đảm bảo tính thống nhất đồng bộ của hệ thống pháp luật, nhất là trong các lĩnh vực về quản lý ngoại thương, hải quan, phòng chống rửa tiền, hóa chất, năng lượng nguyên tử, kể cả các luật có liên quan tới lĩnh vực này hiện đang được Chính phủ trình Quốc hội để xem xét cho ý kiến và có thể thông qua tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất; đề nghị làm rõ hơn khái niệm phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt theo hướng bao quát thêm các hình thức chuyển giao công nghệ phi vật thể, dữ liệu kỹ thuật và tri thức qua môi trường số; xác định rõ các nguyên tắc áp dụng pháp luật và phạm vi điều chỉnh của các quy định nhất là các trường hợp hàng hóa không thuộc danh mục kiểm soát nhưng có căn cứ xác định có nguy cơ liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao công tác chuẩn bị dự án Luật của Bộ Quốc phòng, đồng thời cho rằng, đạo luật này không chỉ mang ý nghĩa quốc phòng - an ninh đơn thuần mà còn là chìa khóa mở rộng hội nhập quốc tế, nâng cao xếp hạng quốc gia về phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố theo tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo môi trường an toàn cho hoạt động đầu tư nước ngoài, là minh chứng rõ nét cho cam kết trách nhiệm quốc tế của Việt Nam đối với nền hòa bình thế giới.
Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, dự thảo Luật cần giải quyết triệt để sự chồng chéo trong kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng, trọng tâm là hàng hóa lưỡng dụng vừa phục vụ mục đích dân sự vừa có thể bị lợi dụng để chế tạo vũ khí hóa học, sinh học hạt nhân, hiện chức năng quản lý này đang bị phân tán ở nhiều bộ ngành.
Theo Chủ tịch Quốc hội, vừa qua, doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt với “ma trận” thủ tục kiểm soát từ nhiều đầu mối song trách nhiệm còn bỏ ngỏ. Do đó, dự thảo Luật cần quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, tránh chồng chéo nhưng không rõ trách nhiệm. Theo đó, cần thống nhất Danh mục quốc gia về hàng hóa lưỡng dụng; áp dụng cơ chế một cửa quốc gia, toàn bộ quy trình cấp phép, khai báo, thẩm định đối với hàng hóa lưỡng dụng phải được thực hiện đồng bộ trên Cổng thông tin quốc gia.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị, hoàn thiện quy định về đình chỉ giao dịch, phong tỏa tài sản và cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý; xây dựng hệ thống liên thông dữ liệu tự động; bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba ngay tình và cho phép giải tỏa một phần tài sản bị phong tỏa để chi trả các nhu cầu thiết yếu theo hướng dẫn của Liên Hợp quốc. Thủ tục để đưa ra khỏi danh sách cần quy định rõ quy trình, mốc thời gian tối đa để cơ quan đầu mối quốc gia xem xét đưa một tổ chức, cá nhân ra khỏi danh sách bị đình chỉ giao dịch hoặc giải tỏa tài sản phong tỏa, tránh kéo dài gây thiệt hại cho doanh nghiệp.
Về xây dựng năng lực phản ứng khẩn cấp và bảo vệ lực lượng chuyên dụng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là điểm nghẽn phải giải quyết khi xây dựng Luật lần này. Thời gian qua, hành lang pháp lý về chế độ đãi ngộ đặc thù, trang thiết bị chuyên dụng và cơ chế phối hợp tác chiến liên ngành, tình huống khẩn cấp cấp độ quốc gia vẫn chưa thực sự đồng bộ.
Vì vậy, phải luật hóa chế độ đặc thù ở mức cao; có cơ chế diễn tập liên ngành bắt buộc trong đó có Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ và các địa phương trọng điểm để hoàn thiện khả năng chỉ huy thống nhất với sự điều hành của cơ quan đầu mối quốc gia.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện “một đạo luật vừa chặt chẽ về kiểm soát nhưng minh bạch, thông thoáng về quy định sẽ giúp cho Việt Nam tránh được rủi ro bị đưa vào "danh sách xám"; tạo môi trường kinh doanh an toàn, tin cậy cho các tập đoàn đầu tư nước ngoài vào công nghệ bán dẫn và năng lượng mới tại Việt Nam.”
Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với sự cần thiết ban hành luật nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đủ hiệu lực để điều chỉnh hiệu quả công tác phòng chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.
Đây là dự án luật khó với nhiều vấn đề mới, liên quan đến nhiều lĩnh vực, ngành nghề, tác động tới kinh tế xã hội, hoạt động sản xuất kinh doanh, tuy thời gian soạn thảo và trình Quốc hội gấp nhưng Chính phủ và Bộ Quốc phòng đã chủ động chuẩn bị hồ sơ đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm chất lượng, nhiều nội dung của dự thảo luật đã được nghiên cứu tiếp thu, đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và thông lệ quốc tế.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đánh giá cao Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cùng Hội đồng Dân tộc, các ủy ban khác của Quốc hội đã tích cực khẩn trương thẩm tra dự án luật với nhiều ý kiến cụ thể và rõ quan điểm.
Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh đề nghị Chính phủ tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, đặc biệt là ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội:
Tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo luật nhằm bảo đảm chất lượng, tính hợp hiến, tính thống nhất, đồng bộ và tính khả thi của hệ thống pháp luật; bảo đảm sự thống nhất đồng bộ giữa dự thảo luật với các luật chuyên ngành, không làm phát sinh thủ tục hành chính hoặc chi phí tuân thủ không cần thiết;
Rà soát các quy định về giải thích từ ngữ, chuẩn hóa các khái niệm, các nguyên tắc về phòng chống phổ biến vũ khí hàng loạt; tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý kiểm soát đặc thù, trọng tâm là cơ chế đánh giá rủi ro quốc gia, làm rõ thẩm quyền ban hành, điều chỉnh danh mục kiểm soát; hoàn thiện các quy định về kiểm soát tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, bảo đảm thống nhất với pháp luật về phòng chống rửa tiền, phòng chống khủng bố và các luật có liên quan;
Làm rõ vị trí pháp lý, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của từng cơ quan trong tổ chức thực hiện… đồng thời giao Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại chủ trì phối hợp với Hội đồng Dân tộc và các ủy ban của Quốc hội thẩm tra chính thức dự án luật để trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất sắp tới.
