Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc: Cấp xã là nơi giải quyết thủ tục, đồng thời là động lực kiến tạo tăng trưởng

Chiều 18/10, thảo luận tại Tổ 8, gồm Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Sơn La và thành phố Cần Thơ về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải rà soát, hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy, phân cấp phân quyền triệt để gắn với nguồn lực và dữ liệu, tháo gỡ các khâu trung gian để cấp cơ sở thực sự trở thành nơi kiến tạo phát triển.

Nhận diện 3 nhóm thực trạng trong phân cấp, phân quyền hiện nay

Bên cạnh những kết quả tích cực, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc thẳng thắn chỉ ra rằng, nếu muốn phát triển mạnh mẽ mà không triển khai đồng bộ các nhóm nhiệm vụ – nhất là phân cấp, phân nhiệm vụ, phân thủ tục, phân nguồn lực và ứng dụng chuyển đổi số đến cùng thì công tác quản lý và phát triển sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Dẫn chứng từ Kế hoạch 76 của Trung ương 3 và các chương trình hành động thực hiện, Trưởng ban Tổ chức Trung ương cho biết, nhiệm vụ đã được phân công đối với từng cấp. Nguyên tắc đặt ra là phân nhiệm vụ phải gắn liền với thủ tục hành chính, hệ thống dữ liệu, nguồn lực tài chính ngân sách và con người, đặc biệt là đối với cấp cơ sở. Tuy nhiên, qua theo dõi và đánh giá thực tiễn, việc phân cấp hiện nay đang tồn tại 3 nhóm trạng thái rõ rệt.

Nhóm thứ nhất – phân cấp thực hiện được: Là những nhiệm vụ có "đầu ra" hồ sơ rõ ràng, các thủ tục liên quan đến người dân và doanh nghiệp được giải quyết thành công trên cả phương thức truyền thống lẫn nền tảng công nghệ số.

Nhóm thứ hai – phân cấp nhưng vẫn phải xin ý kiến cấp trên: Việc xử lý công việc vẫn còn phụ thuộc vào cấp trên, xuất phát từ nguyên nhân đánh giá năng lực thực thi của cấp cơ sở chưa thực sự bảo đảm hoặc do các điều kiện vướng mắc khác.

Nhóm thứ ba – phân cấp nhưng không phát sinh công việc: Nhóm này xuất phát từ việc chưa áp dụng linh hoạt hướng dẫn theo đặc thù 4 vùng không gian (vùng đô thị đặc biệt, vùng đô thị, vùng đồng bằng và vùng miền núi), dẫn đến quy định phân cấp không sát với nhiệm vụ thực tế của chính quyền cơ sở ở từng địa bàn.

Từ thực trạng trên, Trưởng ban Tổ chức Trung ương nhấn mạnh yêu cầu phân định ranh giới chức năng cực kỳ rõ ràng và rạch ròi theo mô hình “Trung ương đóng vai trò kiến tạo; cấp tỉnh rà soát, phân công, liên kết và điều phối; cấp xã là cấp tổ chức thực hiện trực tiếp”. 

Cấp xã là nơi giải quyết thủ tục, đồng thời là động lực kiến tạo tăng trưởng 

Phân tích sâu về vai trò của chính quyền cơ sở, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc khẳng định cấp xã không chỉ đơn thuần là nơi "chứa đựng" và chịu trách nhiệm giải quyết các thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp, mà phải được định vị là một đơn vị kiến tạo phát triển. Để đảm bảo vai trò này, cấp xã phải được giao đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn và nguồn lực tương xứng.

Trong báo cáo đánh giá 9 tháng của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ rõ, hoạt động kiến tạo phát triển của cấp xã phải đóng góp trực tiếp vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của tỉnh, từ đó tính toán đóng góp vào chỉ số thu nhập bình quân đầu người chung. Do đó, việc giao nhiệm vụ phải rất rõ ràng, giao nguồn lực phải rất cụ thể để cấp cơ sở phát huy tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Nhìn lại bài học sơ kết 1 năm thực hiện đổi mới mô hình (từ ngày 1/7/2026 đến nay), Trưởng ban Tổ chức Trung ương đánh giá toàn hệ thống đã triển khai các chỉ đạo rất cương quyết, kiên định, đổi mới, đột phá và sáng tạo. Tuy nhiên, thực tế vận hành vẫn phát sinh một số khó khăn, vướng mắc đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện ngay trong những tháng cuối năm 2026.

Muốn bộ máy vận hành trơn tru và đạt hiệu quả cao, công tác chỉ đạo và rà soát phải có lộ trình cụ thể, tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm. Việc kiểm chứng hiệu quả phải được tiến hành nỗ lực, sát sao, nhất là tại các địa phương. Chỉ khi mô hình tổ chức ổn định thì mới sắp xếp đúng con người, bố trí đúng năng lực vào từng vị trí, từ đó bộ máy mới có thể chạy thông suốt và tạo ra kết quả thực chất.

Phân cấp triệt để, loại bỏ khâu trung gian và xác định vị trí việc làm không dựa trên biên chế có sẵn 

Để tiếp tục tinh gọn bộ máy và tổ chức hiệu quả chính quyền địa phương nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc đề xuất các nhóm giải pháp then chốt.

Một là, triệt để thực hiện các nguyên tắc phân cấp, phân quyền. Cần quán triệt sâu sắc nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Những việc gì đã phân cấp thì phải "phân cấp đến cùng", tức là phân cấp phải giải quyết được triệt để công việc. Muốn vậy, các cơ quan phải rà soát rất kỹ những nhiệm vụ có tính chất giao thoa, các nhiệm vụ trung gian, cũng như các nhiệm vụ mang tính quá độ trong giai đoạn chuyển đổi từ phương thức quản lý thủ công sang chuyển đổi số.

Hai là, xác định vị trí việc làm dựa trên chức năng, nhiệm vụ. Bước sang năm 2026, theo kết luận của Trung ương, toàn hệ thống phải khẩn trương rà soát và xác định chính xác vị trí việc làm cho từng cấp, từng khối. Trưởng ban Tổ chức Trung ương đặc biệt lưu ý, vị trí việc làm không được dựa trên số lượng biên chế hiện có để tính toán, mà phải căn cứ trực tiếp vào chức năng, nhiệm vụ của từng cấp, từng khối.

Ba là, tính toán khối lượng công việc theo vùng và phát huy vai trò của khu vực tư. Trên cơ sở các kết luận và hướng dẫn của Bộ Chính trị, các địa phương phải tính toán phân cấp triệt để theo đặc thù 4 vùng không gian (đo khối lượng công việc thực tế của từng vùng, từng cấp); rà soát triệt để cắt giảm các khâu trung gian, khâu giao thoa.

Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc đánh giá, bài học kinh nghiệm từ việc tinh giản và thu gọn đầu mối trong ngành giáo dục thời gian qua là minh chứng thực tiễn quý giá. Việc kiên trì thực hiện các giải pháp này chính là chìa khóa để ổn định mô hình hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp, giúp cấp cơ sở có đủ điều kiện, năng lực thực thi hiệu quả các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.