Tại Phiên thảo luận, đối với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội bày tỏ tán thành cao với những đánh giá về tình hình, bối cảnh quốc tế của Chính phủ, đồng thời tán thành với các quan điểm, mục tiêu, các nhóm giải pháp và nhiệm vụ mà Chính phủ báo cáo trước Quốc hội. Các đại biểu kỳ vọng vào những cam kết mạnh mẽ của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trước Quốc hội và Nhân dân cả nước ngay trong kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI để phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới, đặc biệt là mục tiêu phát triển “hai con số”.
Các đại biểu Quốc hội cũng nhấn mạnh, nền kinh tế của Việt Nam có độ mở cao, trước tình hình quốc tế đầy biến động với các cuộc xung đột vũ trang, sự đứt gãy chuỗi cung ứng, trung tâm dầu khí của quốc tế, các thị trường lớn đang làm phát sinh nhiều rào cản kỹ thuật. Bên cạnh đó, những căng thẳng về thương mại, chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ, tạo nhiều thách thức không nhỏ cho tăng trưởng kinh tế của đất nước. Từ đó, các đại biểu Quốc hội đề xuất nhiều kiến nghị nhằm tạo đột phá trong phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030.
Đầu tư hạ tầng, mở không gian phát triển mới, tháo điểm nghẽn liên kết vùng
Một số đại biểu bày tỏ đồng tình với nhóm giải pháp về phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại trên cơ sở thể chế hóa cơ bản đầy đủ các yêu cầu của Trung ương, trong đó đề nghị Chính phủ cần làm rõ tiêu chí xác định dự án ưu tiên để mở không gian phát triển mới, tháo điểm nghẽn liên kết vùng, giảm chi phí logistics, tăng năng suất sản xuất và có thể phát huy hiệu quả ngay trong giai đoạn 2026-2027.
Có ý kiến đề nghị cần siết chặt giám sát chất lượng, tiến độ, hiệu quả đầu tư và năng lực phối hợp thực hiện liên ngành, liên vùng. Bởi thực tế cho thấy rủi ro của hạ tầng không chỉ là chậm tiến độ mà còn là phân tán nguồn lực, giải phóng mặt bằng không đồng đều giữa các địa phương, di dời hạ tầng, kỹ thuật chậm, thiếu kết nối giữa các loại hình hạ tầng và nguy cơ đội vốn khi kéo dài thời gian thực hiện.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng cho rằng, cần lượng hóa rõ lộ trình tháo gỡ các nút thắt của hạ tầng năng lượng để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng cao. “Đây là khâu then chốt, bởi nếu không đảm bảo đủ điện, không đảm bảo hạ tầng truyền tải và không có nguồn điện nền ổn định thì toàn bộ mục tiêu phát triển sẽ đối mặt với rủi ro rất lớn”, đại biểu nhấn mạnh.
Về đề xuất cụ thể, đại biểu đề nghị Chính phủ báo cáo rõ hơn tiến độ và giải pháp tháo gỡ các vướng mắc trong thu hút đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, các dự án LNG và các dự án điện gió ngoài khơi. Đối với các dự án LNG, cần làm rõ phương án xử lý các điểm nghẽn về chuỗi hạ tầng nhập khẩu, kho cảng, cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện dài hạn và tiến độ đồng bộ giữa nhà máy điện và lưới truyền tải. Đối với điện gió ngoài khơi, cần làm rõ giải pháp tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến khảo sát biển, chồng lấn quy hoạch không gian biển, yêu cầu về bảo vệ môi trường, cơ chế mua bán điện và cơ chế chia sẻ rủi ro.
“Tôi đề nghị Chính phủ làm rõ hơn tính khả thi và tiến độ thực hiện các giải pháp đã nêu, xác định rõ dự án nào có khả năng bổ sung công suất trong giai đoạn 2026-2027, dự án nào vẫn đang ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Đồng thời, cần có đánh giá đầy đủ và có phương án dự phòng cụ thể về nguồn điện nền, về năng lực truyền tải và điều độ hệ thống trong trường hợp các dự án LNG, các dự án điện gió ngoài khơi hoặc năng lượng tái tạo tiếp tục bị chậm tiến độ”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho biết.
Cũng liên quan đến phát triển điện gió, điện mặt trời, đại biểu Nguyễn Đại Thắng, đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên cho rằng, Việt Nam đã cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, nhưng đến nay, tỷ trọng năng lượng tái tạo mới đạt khoảng 16%, trong khi tiềm năng điện gió, điện mặt trời ở nước ta là rất lớn. “Do vậy, để đạt mục tiêu đưa tỷ lệ năng lượng tái tạo lên 30% trong tổng cung năng lượng vào năm 2030, đề nghị cần có cơ chế rõ ràng, thống nhất về giá mua điện tái tạo, có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào điện gió, điện mặt trời”, đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề xuất.
Trong khi đó, đại biểu Dương Khắc Mai, đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh, để cả nước đạt được mục tiêu tăng trưởng và phát triển, các địa phương phải tăng trưởng và phát triển sau khi tổ chức lại đơn vị hành chính cấp tỉnh, khi hiện nay còn 34 tỉnh thành phố trong cả nước. Theo đó, đối với các tỉnh có diện tích rộng, dư địa lớn, đại biểu cho rằng, Trung ương cần quan tâm tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn, nút thắt, những khó khăn vướng mắc đối với các địa phương.
Đối với tỉnh Lâm Đồng, đại biểu Dương Khắc Mai cho biết, sau sáp nhập, tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước, dân số gần 4 triệu người, có lợi thế so sánh về phát triển kinh tế xã hội, tuy nhiên vẫn còn những vướng mắc cần phải tháo gỡ, bao gồm các vấn đề liên quan đến các dự án tồn đọng, kinh tế rừng và đất rừng, quy hoạch, thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản.
Đại biểu đề nghị Chính phủ bổ sung quy hoạch và nguồn lực để đầu tư cho hệ thống giao thông, nhất là các tuyến cao tốc kết nối nội ngoại vùng. “Tôi kiến nghị Chính phủ và các Bộ ngành Trung ương quan tâm sớm tháo gỡ, tạo điều kiện thuận lợi để Lâm Đồng khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế, biến tiềm năng thành nguồn lực cho sự phát triển và để Lâm Đồng đồng hành cùng cả nước trong mục tiêu tăng trưởng và phát triển trong kỷ nguyên mới”, đại biểu Dương Khắc Mai đề xuất.
Đồng tình với quan điểm cần tập trung phát triển hạ tầng kết nối chiến lược, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ phân tích, hệ thống giao thông kết nối chiến lược có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy liên kết vùng.
Dẫn chứng từ địa phương, đại biểu cho biết, dự án tuyến đường kết nối Việt Trì - Hòa Bình không chỉ là công trình giao thông đơn thuần mà là trục phát triển không gian kinh tế mới, kết nối trực tiếp hành lang cao tốc, Nội Bài - Lào Cai và Hòa Bình - Sơn La, qua đó góp phần giảm chi phí logistics, mở rộng dư địa để thu hút đầu tư, hình thành các hành lang kinh tế dọc tuyến và thúc đẩy liên kết nội tỉnh, liên vùng.
Tuy nhiên trong quá trình kêu gọi đầu tư theo hình thức PPP cho thấy những hạn chế rõ rệt ở hai góc độ: Một là, tính khả thi về tài chính, nhà đầu tư chỉ quyết định PPP trên cơ sở đánh giá tính khả thi và kỳ vọng hiệu quả về tài chính. Hai là, tính hiệu quả về xã hội, dự án PPP phải tính lãi suất vay, lợi nhuận cho nhà đầu tư, nên tổng mức đầu tư thường cao hơn dự án ngân sách Nhà nước khoảng 30 đến 50%.
Đại biểu đề nghị Chính phủ và các bộ ngành hữu quan cho phép triển khai dự án theo hình thức đầu tư công có sự hỗ trợ từ ngân sách Trung ương ở mức hợp lý, khoảng 50% tổng mức đầu tư để đảm bảo tính khả thi. Bên cạnh đó, cần giao các bộ ngành liên quan, phối hợp với các địa phương trong việc bố trí vốn và hoàn thiện hồ sơ thủ tục, quy hoạch và triển khai dự án theo đúng quy định. Cuối cùng, cần cho phép áp dụng cơ chế linh hoạt trong lựa chọn phương thức đầu tư đối với các dự án hạ tầng chiến lược, có tính lan tỏa, thay vì áp dụng “cứng” mô hình PPP trong mọi trường hợp.
Xác định kết cấu hạ tầng giao thông là động lực để phát triển vùng đồng bằng sông Cửu Long nhưng cũng là một điểm nghẽn lớn, đại biểu Tô Ái Vang, đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Cần Thơ kiến nghị Bộ Xây dựng cùng các bộ ngành sớm rà soát quy hoạch, trình Chính phủ phê duyệt ngay từ đầu nhiệm kỳ 2026 - 2030, thực hiện cơ chế đặc thù đầu tư đồng bộ mang tính chiến lược, dùng đường thủy làm động lực, cảng Trần Đề làm hạt nhân và đường bộ làm mạch máu kết nối.
“Xác định trục xương sống là cảng Trần Đề và hình thành các tuyến vận tải, chạy dọc bờ biển để gom hàng giảm áp lực cho đường bộ vốn đang quá tải, triển khai đầu tư dự án đường sắt cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Cần Thơ - Cà Mau trong giai đoạn 2026 - 2030. Cùng với đó là hoàn thiện cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng theo trục ngang, trục dọc và các tuyến nhánh để trở thành đòn bẩy, tạo động lực thực sự cho đồng bằng sông Cửu Long”, đại biểu Tô Ái Vang đề xuất.
Tập trung nguồn nhân lực và phát triển công nghệ cao
Về năng suất lao động, đại biểu Dương Khắc Mai nêu rõ, tốc độ tăng năng suất lao động - xã hội bình quân 5 năm chỉ đạt 5,20%/năm, thấp hơn mục tiêu đề ra là 6,5%. Theo đánh giá của Chính phủ, chất lượng nguồn nhân lực, nhất là các ngành công nghiệp mới, công nghệ cao chưa đáp ứng được yêu cầu, chưa tạo được sự phát đột phá về năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đại biểu nhấn mạnh, đây là vấn đề cần được quan tâm vì chỉ tiêu này gắn với tốc độ tăng trưởng và quy mô của nền kinh tế.
“Tôi đề nghị Chính phủ tiếp tục quan tâm hơn nữa để phát triển kỹ năng nghề cho người lao động theo quy mô số lượng và cơ cấu trình độ, kỹ năng nghề hợp lý, gắn với nhu cầu xã hội, nhằm đảm bảo chỉ tiêu này có tốc độ tăng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới”, đại biểu Dương Khắc Mai đề xuất.
Trong khi đó, đại biểu Tô Ái Vang đề xuất cho phép địa phương thực hiện các chính sách ưu đãi của Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới, sáng tạo quốc gia để triển khai thực hiện Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đổi mới sáng tạo của địa phương, nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần đắc lực cho tăng trưởng kinh tế dựa trên khoa học công nghệ.
Quan tâm đến nội dung này, đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề nghị cần tiếp tục chuyển đổi mạnh mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, đặt năng suất, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ làm động lực trung tâm. Đề nghị Chính phủ đầu tư cho nghiên cứu và phát triển ít nhất 1,5% GDP, khuyến khích doanh nghiệp trích quỹ khoa học công nghệ, miễn thuế cho hoạt động nghiên cứu ứng dụng, cần có quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo quốc gia để hỗ trợ cho doanh nghiệp công nghệ, công nghiệp hỗ trợ và chuyển đổi số.
“Có giải pháp để đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực, ngành nghề mới đang có những nhu cầu về nhân sự sản xuất thông minh trước yêu cầu của cuộc cách mạng mới của các nước”, đại biểu Nguyễn Đại Thắng phân tích thêm.
Về thu hút đầu tư nước ngoài, đại biểu nhấn mạnh, phải chuyển từ thu hút bằng số lượng sang chất lượng, cần có chính sách chọn lọc, ưu tiên các dự án cam kết chuyển giao công nghệ, sử dụng nguồn nhân lực Việt Nam và liên kết với doanh nghiệp nội địa, ví dụ như trong lĩnh vực công nghiệp điện tử và sản xuất chế biến, chế tạo.
