Luật Dân số có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, sẽ có nhiều thay đổi ảnh hưởng trực tiếp đến người lao động. Theo quy định mới, bắt đầu từ ngày 1/7, lao động nữ sinh con thứ hai sẽ được nghỉ thai sản tổng cộng 7 tháng thay vì 6 tháng như hiện nay. Chính sách này được kỳ vọng góp phần giảm áp lực chăm sóc con nhỏ, tạo điều kiện để phụ nữ cân bằng tốt hơn giữa công việc và gia đình.
Không chỉ dừng ở chế độ thai sản, Luật Dân số còn mở rộng các hỗ trợ dài hạn. Cụ thể, các gia đình có từ hai con đẻ trở lên sẽ thuộc nhóm đối tượng được ưu tiên khi mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở. Đây được xem là một bước điều chỉnh quan trọng trong chính sách dân số, gắn sinh con với bảo đảm điều kiện sống ổn định.
Hướng tới duy trì mức sinh thay thế
Luật Dân số gồm 8 chương, 30 điều, đặt mục tiêu trọng tâm là duy trì mức sinh thay thế trong bối cảnh nhiều địa phương đã và đang ghi nhận mức sinh thấp. Luật khẳng định quyền tự quyết của mỗi cặp vợ chồng trong việc sinh con, từ thời điểm, số lượng đến khoảng cách giữa các lần sinh, trên cơ sở bình đẳng và phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của từng gia đình.
Để khuyến khích sinh đủ hai con, bên cạnh việc tăng thời gian nghỉ thai sản, Luật cũng quy định lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con thứ hai. Đồng thời, một số nhóm phụ nữ sẽ được hỗ trợ tài chính khi sinh con, bao gồm: phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ sinh con tại các tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế.
Mức hỗ trợ cụ thể sẽ do Chính phủ quy định, căn cứ vào điều kiện kinh tế xã hội trong từng giai đoạn. Các địa phương, tùy khả năng ngân sách, có thể ban hành chính sách hỗ trợ ở mức cao hơn.
Siết chặt quy định về lựa chọn giới tính thai nhi
Song song với các chính sách khuyến khích sinh con, Luật Dân số tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Theo đó, mọi hành vi can thiệp nhằm lựa chọn giới tính thai nhi đều bị nghiêm cấm.
Luật cũng cấm việc thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp phục vụ chẩn đoán, điều trị bệnh theo quy định chuyên môn. Các hành vi cưỡng ép sinh con hoặc không sinh con cũng thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Trường hợp tiết lộ giới tính thai nhi nhằm mục đích phá thai sẽ bị xử lý nghiêm, bao gồm cả hình thức đình chỉ hành nghề khám chữa bệnh.
Ngoài ra, Luật khuyến khích cộng đồng dân cư đưa nội dung bình đẳng giới, không trọng nam hơn nữ vào hương ước, quy ước, góp phần thay đổi nhận thức xã hội một cách bền vững.
Điều chỉnh đồng bộ các luật liên quan
Để bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, Luật Dân số đồng thời sửa đổi, bổ sung một số quy định của Bộ luật Lao động và Luật Bảo hiểm xã hội.
Theo đó, Bộ luật Lao động được điều chỉnh theo hướng kéo dài thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ sinh con thứ hai lên 7 tháng, trường hợp sinh đôi trở lên, kể từ con thứ hai, mỗi con được nghỉ thêm 1 tháng. Luật Bảo hiểm xã hội cũng sửa đổi quy định về thời gian nghỉ của lao động nam khi vợ sinh con, áp dụng cho cả trường hợp sinh con thứ hai hoặc sinh nhiều con.
