Sáng 28/7, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) chủ trì Phiên họp lần thứ 35 của Ban Chỉ đạo.
Phiên họp được tổ chức trực tiếp tại đầu cầu Trụ sở Chính phủ với sự tham dự của lãnh đạo các bộ, ngành, cơ quan Trung ương và được kết nối trực tuyến với đầu cầu các tỉnh, thành phố ven biển.
Còn nhiều tồn tại, hạn chế ảnh hưởng đến khả năng gỡ "thẻ vàng"
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Võ Văn Hưng, thời gian qua các bộ, ngành và các địa phương ven biển đã tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khắc phục các khuyến nghị của EC. Đến nay, công tác chống khai thác IUU tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực trên hầu hết các lĩnh vực, từ hoàn thiện thể chế, quản lý đội tàu, giám sát hành trình đến truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.
Tuy nhiên, kết quả đợt thanh tra lần thứ 5 (tháng 3/2026) của EC cho thấy vẫn còn nhiều tồn tại, chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực thi pháp luật trên thực địa. Đây là những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu gỡ cảnh báo "thẻ vàng" trong năm 2026.
Ngay sau đợt thanh tra lần thứ 5 của EC, Chính phủ đã ban hành Công điện số 34/CĐ-TTg ngày 25/4/2026, kiện toàn Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU, ban hành quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo, thành lập Tổ công tác liên ngành về IUU, đồng thời xây dựng hệ thống báo cáo điện tử thống nhất trên phạm vi toàn quốc và tổ chức nhiều đoàn kiểm tra liên ngành tại các địa phương trọng điểm.
Các bộ, ngành và địa phương đã nghiêm túc triển khai, song một số nhiệm vụ về theo dõi tàu cá, kiểm tra và xử lý vi phạm vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của EC.
Hệ thống giám sát hành trình tàu cá tiếp tục được mở rộng. Đến nay, 99,6% tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên đã lắp đặt thiết bị VMS; tỉ lệ tàu kết nối thường xuyên đạt 86,9%, tăng so với cùng kỳ năm trước. Số tàu mất kết nối và số tàu vượt ranh giới khai thác đều giảm khoảng 50%.
Thực thi pháp luật vẫn là "điểm nghẽn", quyết định khả năng gỡ "thẻ vàng"
Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, Bộ NN&MT cho biết vẫn còn nhiều tồn tại ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu gỡ cảnh báo "thẻ vàng" của EC.
Theo đánh giá của Bộ NN&MT, trọng tâm quan tâm của EC hiện nay không còn là việc hoàn thiện thể chế mà là hiệu quả tổ chức thực thi pháp luật trên thực địa.
Trong công tác giám sát hành trình, hiện vẫn còn 2.098 tàu mất kết nối VMS trên 6 giờ; 292 tàu mất kết nối trên 10 ngày và 189 tàu vượt ranh giới khai thác cho phép, tập trung tại một số địa phương như: An Giang, Cà Mau, Lâm Đồng và Vĩnh Long.
Đối với Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT), tỉ lệ cập nhật dữ liệu mới đạt khoảng 70%, trong khi yêu cầu là 100%. Sản lượng thủy sản được kiểm soát qua hệ thống mới đạt khoảng 30% tổng sản lượng khai thác, ảnh hưởng đến việc cấp giấy chứng nhận nguồn gốc phục vụ xuất khẩu.
Công tác thực thi pháp luật tiếp tục là nội dung được EC đặc biệt quan tâm. Từ đầu năm đến nay, các lực lượng chức năng đã phát hiện trên 4.700 vụ vi phạm, xử phạt trên 1.340 vụ với tổng số tiền khoảng 42,1 tỷ đồng. Tuy nhiên, số lượng hồ sơ đã khép lại nhưng chưa xử phạt vẫn còn lớn; nhiều vụ việc chưa được giải quyết trong thời hạn 60 ngày theo yêu cầu của đoàn thanh tra EC.
Tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài tuy giảm mạnh nhưng chưa được chấm dứt hoàn toàn. Từ đầu năm đến nay ghi nhận 8 vụ, giảm 86,7% so với cùng kỳ năm 2023. Tuy nhiên, lũy kế từ năm 2024 đến nay vẫn còn 19 vụ đang tiếp tục xác minh, xử lý.
Cần làm thật, xử lý thật, chịu trách nhiệm thật và tạo chuyển biến thật
Bộ NN&MT đánh giá, đến nay Việt Nam cơ bản đã hoàn thiện thể chế; hệ thống quản lý đội tàu, cơ sở dữ liệu VNFishbase, VMS và eCDT từng bước đáp ứng yêu cầu; công tác kiểm soát thủy sản nhập khẩu được EC ghi nhận.
Tuy nhiên, vẫn còn bốn tồn tại lớn cần tập trung khắc phục, gồm: Chưa xử lý dứt điểm các vụ mất kết nối VMS còn tồn đọng; chưa ngăn chặn triệt để tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; việc liên thông dữ liệu nghề cá còn chậm; hệ thống truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp chưa đồng bộ.
Để bảo đảm mục tiêu gỡ cảnh báo "thẻ vàng", Bộ NN&MT đề nghị xác định giai đoạn từ nay đến hết ngày 31/8/2026 là thời gian cao điểm. Kết quả gỡ cảnh báo "thẻ vàng" sẽ phụ thuộc trực tiếp vào hiệu quả tổ chức thực thi pháp luật, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị với tinh thần "làm thật, xử lý thật, chịu trách nhiệm thật và tạo chuyển biến thật".
Phó Thủ tướng ghi nhận, đến nay Việt Nam cơ bản hoàn thành hệ thống thể chế theo yêu cầu của EC; nhiều khuyến nghị đã được triển khai, công tác rà soát, quản lý đội tàu được tăng cường; lực lượng Công an, Cảnh sát biển, Bộ đội Biên phòng đã tích cực điều tra, xử lý các vụ việc liên quan đến thiết bị giám sát hành trình (VMS), khai thác trái phép và tăng cường tuần tra, kiểm soát trên biển.
Bên cạnh kết quả đạt được, Phó Thủ tướng thẳng thắn chỉ rõ nhiều hạn chế cần nghiêm túc rút kinh nghiệm.
Một là, công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở một số địa phương chưa quyết liệt, còn tình trạng làm cầm chừng, đối phó.
Hai là, quy trình xử lý tàu cá vi phạm chưa chặt chẽ, thiếu đồng bộ và chưa quyết liệt; một số địa phương có hồ sơ vi phạm nhưng chưa tổ chức xử lý dứt điểm.
Ba là, công tác truy xuất nguồn gốc chưa được triển khai đồng bộ, đặc biệt trong quản lý tàu cá ra, vào cảng và nhật ký khai thác.
Bốn là, công tác thanh tra, kiểm tra chưa quyết liệt; việc quản lý, theo dõi các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, nhất là nhóm tàu "3 không" (không đăng ký, không đăng kiểm và không có giấy phép khai thác thủy sản) vẫn còn nhiều hạn chế.
Năm là, cơ sở dữ liệu nghề cá còn nhiều bất cập, chưa đồng bộ, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương còn thiếu hiệu quả.
Từ những hạn chế được nêu rõ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu từ nay đến ngày 31/8 phải tạo được sự chuyển biến thực chất trong công tác chống khai thác IUU.
Xây dựng nền tảng quản lý nghề cá thống nhất trên toàn quốc
Ngay trong tuần này, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ NN&MT trình Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động khắc phục triệt để các khuyến nghị của EC. Kế hoạch phải cụ thể, xác định rõ từng nhiệm vụ, từng bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm thực hiện và tiến độ hoàn thành; đồng thời tổ chức hội nghị triển khai để phát động đợt cao điểm trên phạm vi cả nước.
Phó Thủ tướng giao các bộ: Quốc phòng, Công an, NN&MT cùng các địa phương phải tập trung xử lý dứt điểm những tồn tại, đặc biệt là các vụ việc vi phạm phát sinh từ năm 2024 đến nay; tiếp tục thành lập các đoàn kiểm tra, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện tại cơ sở.
Phó Thủ tướng giao Bộ NN&MT phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Tập đoàn Bưu chính viễn thông Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội xây dựng nền tảng quản lý nghề cá thống nhất trên toàn quốc, khắc phục tình trạng quản lý phân tán, thiếu kết nối giữa các hệ thống dữ liệu hiện nay.
Đối với các trường hợp mất kết nối VMS, phải xác định rõ nguyên nhân, phân biệt lỗi kỹ thuật và hành vi cố tình vi phạm. Những trường hợp cố ý ngắt kết nối để khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài phải xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.
Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Quốc phòng tiếp tục duy trì lực lượng tại các vùng biển trọng điểm, khu vực giáp ranh để ngăn chặn tàu cá vi phạm; Bộ Công an tập trung đấu tranh, xử lý các đường dây tổ chức đưa tàu cá khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài; Bộ Ngoại giao tăng cường phối hợp qua các kênh ngoại giao để hỗ trợ xử lý các vụ việc và kịp thời cung cấp thông tin cho địa phương.
Dồn công sức, nguồn lực làm để cuối năm 2026 gỡ được "thẻ vàng"
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, nhiệm vụ gỡ cảnh báo "thẻ vàng" không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của EC mà còn hướng tới xây dựng ngành thủy sản phát triển bền vững, hiện đại và có trách nhiệm.
Về lâu dài, Phó Thủ tướng giao Bộ NN&MT tham mưu xây dựng chiến lược phát triển thủy sản bền vững trên cơ sở Nghị quyết mới về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh vừa được Ban Chấp hành Trung ương Đảng thông qua tại Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV; tổ chức lại sản xuất từ con giống, khai thác, nuôi trồng, chế biến đến xuất khẩu, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong phát triển kinh tế biển và nâng cao sinh kế cho ngư dân.
Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục phối hợp chặt chẽ, phát huy trách nhiệm người đứng đầu, không để tình trạng thiếu quyết liệt hoặc né tránh trách nhiệm. Các địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả chống khai thác IUU trên địa bàn.
"Chúng ta phải dồn toàn bộ công sức, quyết tâm thực hiện bằng được mục tiêu gỡ thẻ vàng cho ngành thủy sản. Sau cuộc họp này, các bộ, ngành, địa phương phải triển khai ngay các nhiệm vụ đã thống nhất, chuẩn bị tốt nhất cho quá trình làm việc với EC và phấn đấu cuối năm đạt mục tiêu gỡ cảnh báo thẻ vàng", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
