Ngày 5/11, tại Hà Nội, Diễn đàn quốc tế Francophonomics lần thứ VII diễn ra với chủ đề “Vốn con người, bình đẳng và chuyển đổi xã hội trong kỷ nguyên công nghệ mới”.
Gắn nghiên cứu và đào tạo với nhu cầu thực tiễn
Tại diễn đàn, PGS.TS. Nguyễn Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng một trong những điểm nghẽn hiện nay là kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học, trường đại học chưa gắn chặt với nhu cầu thực tế.
Để khắc phục, ông đề cao mô hình hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước đặt hàng các bài toán cần giải quyết; nhà trường huy động đội ngũ nghiên cứu, phối hợp với doanh nghiệp phát triển và đưa kết quả vào ứng dụng.
Trường Quốc tế đang triển khai mô hình này thông qua hợp tác với một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực kinh tế tầm thấp tại Bắc Ninh. Doanh nghiệp đảm nhiệm sản xuất thiết bị bay không người lái (UAV), còn nhà trường thiết kế phần mềm điều khiển. Theo PGS.TS. Nguyễn Anh Tuấn, nếu sản phẩm có hiệu quả, tỉnh Bắc Ninh sẽ đặt hàng để thương mại hóa. Nhà trường mong muốn tìm kiếm thêm đối tác, mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực và địa phương khác.
Về phát triển nguồn nhân lực, Trường Quốc tế chú trọng bồi dưỡng đội ngũ hiện có, đồng thời thu hút các nhà khoa học, giảng viên có trình độ từ nước ngoài. Các khóa đào tạo ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy, quản lý được tổ chức thường xuyên, gắn với định hướng xây dựng môi trường số thống nhất để cán bộ, giảng viên sử dụng công nghệ trong công việc.
Hợp tác quốc tế cũng được nhà trường đẩy mạnh. Hiện khoảng 30–40% công bố quốc tế của trường có sự tham gia của các đồng tác giả đến từ những trường đại học, viện nghiên cứu trên thế giới. Thông qua Francophonomics, nhà trường kỳ vọng mở rộng mạng lưới đối tác trong cộng đồng Pháp ngữ, thúc đẩy hợp tác lâu dài trong đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Đặt con người ở trung tâm tiến bộ công nghệ
Ông Rigobert Pinga Pinga, Quyền đại diện khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF), nhận định sự phát triển nhanh chóng của AI, robot, công nghệ sinh học và an ninh mạng đang đặt ra những thách thức mới đối với các quốc gia. Theo ông, cần đặt con người ở vị trí trung tâm của tiến bộ công nghệ, đầu tư bền vững cho nguồn nhân lực và bảo đảm bình đẳng về cơ hội để người dân được hưởng lợi từ các thành tựu mới.
Đại diện OIF đánh giá cao định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực. Trong lĩnh vực giáo dục, từ năm 2020 đến nay, OIF đã dành gần 1 triệu euro cho đào tạo, hỗ trợ giáo viên, tổ chức các hoạt động trao đổi và xây dựng học liệu nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Pháp tại Việt Nam.
Từ góc độ ứng dụng, GS. Laurent El Ghaoui, Phó Hiệu trưởng phụ trách nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, Trường Đại học VinUni, đề cập khả năng sử dụng AI để giải quyết các vấn đề môi trường, năng lượng tại Việt Nam. Trước những thách thức về ô nhiễm không khí, biến đổi khí hậu, thiên tai và hạ tầng phục vụ chuyển đổi xanh, ông nhấn mạnh năng lực tính toán, dự báo và hỗ trợ phân bổ nguồn lực của công nghệ này.
Trong giao thông, AI có thể dự báo mật độ phương tiện, hỗ trợ điều tiết lưu lượng và tiết kiệm năng lượng. Trong quản lý năng lượng, AI giúp tính toán, cân bằng giữa các nguồn cung.
Một hướng ứng dụng khác là kết hợp mạng lưới cảm biến chi phí thấp với công nghệ bản sao số (Digital Twin) để thu thập dữ liệu ô nhiễm, xây dựng bản đồ dự báo chất lượng môi trường, mô phỏng hoạt động giao thông và sản xuất. Các mô hình này còn có thể dự báo tác động của ô nhiễm đối với sức khỏe cộng đồng, hỗ trợ cơ quan quản lý lựa chọn biện pháp can thiệp phù hợp.
Tuy nhiên, GS. Laurent El Ghaoui lưu ý AI tiêu thụ nhiều năng lượng, trong khi việc khai thác hiệu quả công nghệ đòi hỏi năng lực nghiên cứu và đội ngũ nhân lực chuyên sâu. Ông cho rằng Việt Nam cần chú trọng đào tạo kỹ sư, nhất là trong lĩnh vực AI, bán dẫn, đồng thời tăng cường đổi mới sáng tạo để giải quyết các bài toán về môi trường, năng lượng và phát triển bền vững.
