Hoàn thiện chặt chẽ điều kiện công nhận
Nội dung cốt lõi đầu tiên của Pháp lệnh là đã bổ sung, làm rõ quy định về người có công với cách mạng, khẳng định sự ghi nhận, biểu dương những người có công lao cống hiến, đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền công nhận.
Pháp lệnh tập trung hoàn thiện các điều kiện, tiêu chuẩn xem xét công nhận người có công với cách mạng, bảo đảm chặt chẽ, phù hợp với thực tiễn, ghi nhận đầy đủ, xứng đáng, tôn vinh đúng đối tượng và giải quyết “vướng mắc, tồn đọng” trong thời gian qua.
Một trong những nội dung quan trọng của Pháp lệnh là sửa đổi quy định về công nhận liệt sĩ đối với thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh chết do vết thương tái phát. Theo quy định hiện hành, thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên được công nhận là liệt sĩ khi có bệnh án điều trị vết thương tái phát tại bệnh viện tuyến huyện trở lên và biên bản kiểm thảo tử vong xác định vết thương tái phát là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong. Quy định này bảo đảm tính chặt chẽ về mặt pháp lý nhưng trong nhiều trường hợp lại chưa phù hợp với thực tiễn đời sống và phong tục, tập quán của Nhân dân.
Pháp lệnh sửa đổi lần này đã điều chỉnh theo hướng không quy định điều kiện công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết; chỉ quy định điều kiện đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61 - 80% chết do vết thương tái phát. Bổ sung điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh đối với các lực lượng chức năng trong quá trình trực tiếp làm nhiệm vụ/công vụ đấu tranh phòng tội phạm.
Pháp lệnh sửa đổi đã hợp nhất một số quy định để bảo đảm tính khái quát, đầy đủ hơn về điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh trong các trường hợp làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh; lược bỏ các quy định có tính chất định tính về điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh. Các tiêu chí định tính, không lượng hóa được thành các tiêu chí cụ thể dẫn đến khó khăn, vướng mắc trong áp dụng pháp luật.
Ngoài ra, Pháp lệnh bổ sung quy định giao Chính phủ quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc trong trường hợp đặc biệt khác.
Mở rộng đối tượng thụ hưởng và nâng cao mức hưởng chế độ ưu đãi
Một bước tiến mang tính nhân văn sâu sắc khác của Pháp lệnh là bổ sung đối tượng được công nhận là người có công và chế độ, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng.
Một là, bổ sung đối tượng được công nhận là người có công với cách mạng (người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế). Pháp lệnh bổ sung công nhận người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo; làm nghĩa vụ quốc tế ở Lào, Campuchia và được Nhà nước khen tặng Huân chương Chiến công (hiện nay là 85.578 người) là người có công với cách mạng.
Hai là, bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động cách mạng trước ngày 1/1/1945 (cán bộ Lão thành cách mạng) và người hoạt động cách mạng từ ngày 1/1/1945 đến ngày khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 (cán bộ Tiền khởi nghĩa). Theo Pháp lệnh hiện hành, chế độ trợ cấp người phục vụ được áp dụng đối với một số nhóm đối tượng người có công có tình trạng sức khỏe đặc biệt nặng hoặc suy giảm khả năng tự phục vụ trong sinh hoạt hằng ngày (như Bà mẹ Việt Nam anh hùng, thương binh, bệnh binh, người hưởng chính sách như thương binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên sống ở gia đình).
Ba là, về bổ sung đối tượng hưởng chế độ điều dưỡng hằng năm. Theo quy định của Pháp lệnh hiện hành, có 8 nhóm đối tượng hưởng chế độ điều dưỡng phục hồi sức khỏe hằng năm và 7 nhóm đối tượng hưởng chế độ điều dưỡng 2 năm/lần. Tại lần sửa đổi này, Pháp lệnh đã chuyển 1 phần đối tượng hiện đang được điều dưỡng 2 năm một lần sang điều dưỡng hằng năm. Cụ thể: “Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80%”, tương ứng với 151.222 người, nâng tổng số đối tượng điều dưỡng hàng năm lên 170.000 người.
Pháp lệnh sửa đổi cam kết bảo đảm mức sống khá và hỗ trợ cải thiện nhà ở thường xuyên
Không dừng lại ở việc bổ sung đối tượng hay chế độ trợ cấp, Pháp lệnh sửa đổi lần này còn xác lập nguyên tắc mang tính định hướng lâu dài về mặt kinh tế - xã hội.
Theo đó, Pháp lệnh bổ sung nguyên tắc bảo đảm người có công với cách mạng và gia đình người có công với cách mạng có mức sống từ trung bình khá trở lên so với mức sống của cộng đồng dân cư nơi cư trú.
Cùng với đó, quy định chế độ hỗ trợ cải thiện nhà ở đối với người có công với cách mạng và thân nhân liệt sĩ là chính sách thường xuyên, ổn định, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước.
Việc thể chế hóa chính sách hỗ trợ nhà ở thành chế độ ổn định, lâu dài khẳng định cam kết mạnh mẽ của Nhà nước trong việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người có công và gia đình liệt sĩ một cách bền vững.
