Theo số liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, mỗi năm thành phố có khoảng 130.000 học sinh tốt nghiệp THCS, nhưng chỉ khoảng 15–16% lựa chọn học nghề, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 40% theo định hướng của Chính phủ. Trong khi đó, áp lực vào lớp 10 ngày càng gia tăng, với khoảng 60.000 học sinh không có suất vào trường công lập trong năm 2026.
Thực tế này cho thấy sự mất cân đối trong phân luồng. Dù có nhiều lựa chọn sau THCS như học THPT tư thục, giáo dục nghề nghiệp hoặc các chương trình quốc tế, phần lớn học sinh và phụ huynh vẫn ưu tiên con đường vào trường công lập. Điều này khiến kỳ thi lớp 10 trở thành “điểm nghẽn” với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân chính đến từ tâm lý chuộng bằng cấp và nhận thức xã hội về giáo dục nghề nghiệp. Không ít gia đình vẫn coi học nghề là lựa chọn “thứ yếu”, trong khi con đường học thuật được xem là lối đi chính thống. Bên cạnh đó, hệ thống giáo dục nghề nghiệp còn tồn tại những hạn chế như lộ trình học tập chưa thật sự thông suốt, cơ hội học tiếp chưa rõ ràng và mạng lưới đào tạo chưa đồng đều.
Một số ý kiến cũng cho rằng việc triển khai phân luồng hiện nay còn mang tính “nửa vời”, khi hai hướng học tập – THPT và trung cấp nghề – chưa thực sự bình đẳng về cơ hội phát triển. Điều này khiến học sinh tiếp tục tập trung vào một hướng duy nhất, làm gia tăng áp lực thi cử.
Trong khi đó, kinh nghiệm từ các quốc gia như Đức hay Hàn Quốc cho thấy, phân luồng hiệu quả khi học sinh được định hướng nghề nghiệp sớm, giáo dục nghề được coi trọng ngang với giáo dục học thuật và gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp.
Các chuyên gia nhận định, để tháo gỡ “nút thắt” phân luồng, cần đồng thời thay đổi nhận thức xã hội, nâng cao chất lượng và sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp, đồng thời tiếp tục đầu tư mở rộng hệ thống trường công lập nhằm giảm áp lực đầu vào. Nếu không, tình trạng “dồn toa” vào lớp 10 tại Hà Nội sẽ còn tiếp diễn trong những năm tới.
