“Viên ngọc xanh” đối mặt “vết thương đen” kéo dài hơn một thập kỷ
Nha Trang (Khánh Hòa) – thành phố biển xinh đẹp, được vinh danh là một trong những vịnh đẹp nhất thế giới, từ lâu đã là biểu tượng của du lịch Việt Nam. Ngành du lịch biển đóng góp hơn 30% GDP toàn tỉnh, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Thế nhưng, tình trạng ô nhiễm nước rỉ rác từ bãi “Rù Rì” – một di sản nặng nề của thời kỳ xử lý rác lạc hậu – đang đe dọa nghiêm trọng môi trường tự nhiên, sinh kế người dân và hình ảnh du lịch biển Nha Trang.
Thực trạng ô nhiễm: Nước đen, mùi hôi, cá chết hàng loạt
Bãi rác “Rù Rì” (thôn Lương Hòa, phường Bắc Nha Trang) có diện tích khoảng 6,66 ha, được hình thành từ thập niên 1980, từng xử lý 300–350 tấn rác thải sinh hoạt mỗi ngày. Dù đã chính thức đóng cửa từ năm 2015, đến nay nơi đây vẫn xả nước rỉ rác độc hại trực tiếp ra môi trường.
Chiều 12/11/2025, phóng viên Tạp chí Nhân lực Nhân tài Việt ghi nhận tại hiện trường: Dòng nước đen kịt, nổi bọt trắng, mùi hôi thối nồng nặc từ bãi rác “Rù Rì” chảy qua suối Cạn, mương Lương Hòa, cầu Giăng Dây (QL1A), len lỏi qua khu dân cư thôn Lương Hòa rồi đổ thẳng ra vịnh Nha Phu, gần cảng cá Vĩnh Lương.
“Cứ khoảng 8 giờ tối và sáng sớm, nước rỉ rác lại chảy nhiều bất thường, mùi hôi không thể chịu nổi,” – người dân Lương Hòa bức xúc nói.
Ngay bên cạnh, trạm xử lý nước rỉ rác Lương Hòa với sáu hồ chứa hàng nghìn mét vuông có lót bạt nhưng trống rỗng – không biết có vận hành hay không, trong khi dòng nước ô nhiễm hôi thối, đen ngòm, sủi bọt trắng ngày ngày len vào mạch đất và theo dòng suối chảy thẳng ra biển. Hành vi này vi phạm nghiêm trọng Khoản 2, Điều 6 – Luật Bảo vệ Môi trường 2020. Hệ quả là ô nhiễm không khí, đất, nước ngầm; cá chết hàng loạt tại suối và vịnh Nha Phu; ảnh hưởng đến nuôi trồng thủy sản, sức khỏe cộng đồng và hình ảnh du lịch biển. Sau hơn 10 năm kéo dài, bãi rác “Rù Rì” đã trở thành “điểm đen” môi trường và là biểu hiện của khoảng trống trong quản lý và trách nhiệm xã hội.
Chính quyền vào cuộc: Hành động khẩn, giám sát chặt
Ngày 12/11/2025, UBND tỉnh Khánh Hòa đã có chỉ đạo khẩn: Sở Tài chính rà soát, phê duyệt dự án nâng cấp Trạm xử lý Lương Hòa; Sở Xây dựng phối hợp Ban Quản lý Dịch vụ Công ích phân tách nước rỉ từ đầu nguồn, kiểm soát lượng nước mưa thấm vào bãi rác; Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị phủ màng HDPE chống thấm toàn bãi, đồng thời đấu nối hệ thống xử lý với các nhà máy nước thải (dự kiến hoàn thành năm 2026).
Những chỉ đạo này cho thấy sự quyết liệt của tỉnh, song hiệu quả thực sự chỉ đạt được khi có giám sát độc lập, công khai kết quả xử lý, cùng chiến lược dài hạn gắn với Kế hoạch hành động quốc gia về rác thải nhựa đại dương và Chiến lược bảo vệ môi trường đến 2030.
Đây cũng là cơ hội để Khánh Hòa phát triển nguồn nhân lực môi trường chất lượng cao, nâng cao năng lực quản trị, hướng tới đô thị biển xanh – sạch – đáng sống.
Doanh nghiệp: Cần hành động thật, không chỉ khử mùi đối phó
Bên cạnh vai trò của chính quyền, doanh nghiệp – đặc biệt là Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Nha Trang – cần xem đây là phép thử trách nhiệm xã hội. Các biện pháp tạm thời như rắc vôi, phun vi sinh chỉ che lấp phần ngọn, không giải quyết được gốc rễ. Cần đầu tư công nghệ xử lý hiện đại, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, đồng thời kết hợp chuyển đổi số trong giám sát rác thải và nước rỉ.
Các doanh nghiệp du lịch ven biển cũng phải chủ động giảm rác nhựa dùng một lần, tăng tỷ lệ tái chế – tái sử dụng, tham gia Đề án Chuyển đổi xanh 2024–2030.
“Doanh nghiệp bảo vệ môi trường chính là bảo vệ tương lai của chính mình,” – một chuyên gia môi trường nhận định.
Người dân: Nạn nhân, nhưng cũng là chủ thể của giải pháp
Người dân thôn Lương Hòa là nạn nhân trực tiếp của ô nhiễm, song họ cũng là chủ thể quan trọng trong quá trình phục hồi môi trường. Việc tăng cường phân loại rác tại nguồn, hạn chế rác thải sinh hoạt (hiện khoảng 620 tấn/ngày), cùng tham gia phong trào “Toàn dân bảo vệ môi trường biển” sẽ giúp hình thành sức mạnh cộng đồng – nền tảng cho du lịch xanh, sạch, an toàn.
Tương lai xanh từ sức mạnh con người
Vấn đề nước rỉ rác từ bãi rác “Rù Rì” không chỉ là câu chuyện môi trường, mà còn là thước đo trách nhiệm con người trong bảo vệ thành quả phát triển. Nếu chính quyền hành động quyết liệt, doanh nghiệp đổi mới công nghệ, và người dân chung tay, Nha Trang hoàn toàn có thể biến “phép thử” này thành cơ hội tái sinh, đưa thành phố biển trở thành hình mẫu du lịch xanh và phát triển bền vững của Việt Nam./.
