Ma túy từ lâu đã được xác định là “cái chết trắng”, là hiểm họa của toàn nhân loại và là một trong những nguyên nhân trực tiếp làm phát sinh nhiều loại tội phạm nguy hiểm. Tại Việt Nam, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế, tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy đang diễn biến ngày càng phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn mới, đặc biệt là xu hướng trẻ hóa người sử dụng ma túy.
Nếu như trước đây, ma túy chủ yếu xuất hiện dưới dạng heroin, thuốc phiện thì hiện nay đã biến tướng thành nhiều loại ma túy tổng hợp với hình thức ngụy trang tinh vi như “nước vui”, “tem giấy”, “kẹo”, “cỏ Mỹ”, thuốc lá điện tử pha trộn ma túy… khiến thanh thiếu niên rất dễ bị dụ dỗ, lôi kéo. Các đối tượng phạm tội thường đánh vào tâm lý tò mò, thích thể hiện bản thân, muốn khẳng định “đẳng cấp” của giới trẻ để đưa ma túy len lỏi vào học đường, quán karaoke, quán bar, nhà nghỉ, homestay hay các cuộc tụ tập vui chơi.
Theo báo cáo của Bộ Công an, số người sử dụng trái phép chất ma túy và người nghiện ma túy có xu hướng ngày càng trẻ hóa; trong đó nhiều trường hợp là học sinh, sinh viên, thanh niên chưa có việc làm ổn định. Điều đáng lo ngại là nhiều người ban đầu chỉ sử dụng ma túy với tâm lý “thử cho biết”, “dùng một lần không sao”, nhưng sau đó nhanh chóng lệ thuộc và bị hủy hoại cả tương lai.
Ma túy không chỉ gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe mà còn làm tha hóa đạo đức, nhân cách con người. Người nghiện ma túy thường mất khả năng lao động, suy giảm nhận thức, dễ thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật như trộm cắp, cướp giật, gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích, thậm chí giết người. Thực tế đã có nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng xuất phát từ việc đối tượng sử dụng ma túy tổng hợp dẫn đến “ngáo đá”, mất kiểm soát hành vi.
Đối với thanh thiếu niên, hậu quả mà ma túy để lại còn nghiêm trọng hơn bởi đây là lứa tuổi đang hình thành nhân cách, nhận thức và định hướng tương lai. Một khi sa vào ma túy, không chỉ tương lai của bản thân bị đánh mất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến gia đình và xã hội. Không ít gia đình rơi vào cảnh tan vỡ, kiệt quệ kinh tế vì có con em nghiện ma túy; nhiều địa bàn dân cư trở nên phức tạp về an ninh trật tự do sự xuất hiện của các tụ điểm mua bán, sử dụng trái phép chất ma túy.
Hiện nay, các đối tượng phạm tội ma túy ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi hơn để qua mặt lực lượng chức năng. Hoạt động mua bán ma túy không còn diễn ra công khai mà được thực hiện thông qua mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin mã hóa hoặc giao hàng trá hình. Không ít thanh thiếu niên do thiếu hiểu biết pháp luật đã vô tình tiếp tay cho tội phạm khi nhận vận chuyển, giao hàng thuê mà không nhận thức được hậu quả pháp lý nghiêm trọng.
Một trong những nguyên nhân khiến ma túy vẫn len lỏi trong đời sống thanh thiếu niên là do nhận thức của một bộ phận giới trẻ còn hạn chế. Nhiều người chưa hiểu đầy đủ tác hại của ma túy, thiếu kỹ năng tự bảo vệ bản thân trước những cám dỗ. Bên cạnh đó, sự bùng nổ của mạng xã hội đã tạo điều kiện cho các luồng thông tin độc hại, lối sống lệch chuẩn xâm nhập mạnh mẽ vào giới trẻ. Những hình ảnh ăn chơi, hưởng thụ, tụ tập thác loạn được lan truyền trên không gian mạng đã tác động tiêu cực đến suy nghĩ và hành vi của một bộ phận thanh thiếu niên.
Ngoài ra, sự thiếu quan tâm, quản lý từ phía gia đình cũng là nguyên nhân quan trọng. Nhiều bậc phụ huynh mải mê làm kinh tế, thiếu thời gian quan tâm, giáo dục con cái; không nắm được các mối quan hệ, biểu hiện bất thường của con em mình. Trong khi đó, nhà trường ở một số nơi còn nặng về dạy kiến thức mà chưa chú trọng giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng phòng tránh ma túy cho học sinh.
Tình trạng thanh niên thiếu việc làm, thiếu sân chơi lành mạnh cũng khiến nguy cơ sa vào tệ nạn xã hội gia tăng. Một số thanh niên do thất nghiệp, thiếu định hướng cuộc sống đã tụ tập ăn chơi, bị bạn bè xấu lôi kéo sử dụng ma túy. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thực hiện đồng bộ các giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Phòng, chống ma túy từ sớm, từ xa chính là giải pháp căn cơ nhằm ngăn chặn nguy cơ phát sinh người nghiện mới và hạn chế tội phạm ma túy. Đây không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.
Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về phòng, chống ma túy cho thanh thiếu niên bằng nhiều hình thức phong phú, phù hợp với từng đối tượng. Nội dung tuyên truyền phải sát thực tế, trực quan, sinh động, giúp thanh thiếu niên nhận thức rõ tác hại của ma túy và các thủ đoạn dụ dỗ của tội phạm. Cần tận dụng hiệu quả mạng xã hội, nền tảng số để lan tỏa thông tin tích cực, xây dựng “lá chắn” tư tưởng cho giới trẻ.
Các tổ chức Đoàn Thanh niên cần phát huy mạnh mẽ vai trò xung kích trong công tác phòng, chống ma túy thông qua việc xây dựng các mô hình “Chi đoàn không ma túy”, “Thanh niên sống đẹp – sống có ích”, “Tuổi trẻ nói không với ma túy”. Mỗi đoàn viên phải là một tuyên truyền viên tích cực trong gia đình và cộng đồng, chủ động tuyên truyền, vận động bạn bè tránh xa ma túy.
Song song với đó, lực lượng chức năng cần tăng cường quản lý địa bàn, rà soát đối tượng, kịp thời phát hiện và triệt xóa các tụ điểm phức tạp về ma túy. Việc kiểm tra các cơ sở kinh doanh có điều kiện như karaoke, quán bar, nhà nghỉ cần được thực hiện thường xuyên nhằm ngăn chặn tình trạng tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Đối với gia đình, cần quan tâm nhiều hơn đến việc giáo dục con em, thường xuyên nắm bắt tâm tư, diễn biến tâm lý của thanh thiếu niên để kịp thời định hướng. Nhà trường cần đẩy mạnh giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng phòng vệ trước các tệ nạn xã hội, xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh.
Bên cạnh công tác phòng ngừa, cần thực hiện tốt công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện. Việc hỗ trợ học nghề, tạo việc làm cho người sau cai là giải pháp quan trọng giúp họ tái hòa nhập cộng đồng, tránh tái nghiện. Xã hội cần có cái nhìn nhân văn hơn đối với người sau cai nghiện, tạo điều kiện để họ làm lại cuộc đời.
Trong bối cảnh hiện nay, nhiều địa phương trên cả nước đang quyết liệt triển khai mục tiêu xây dựng xã, phường không ma túy. Đây là chủ trương đúng đắn, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước trong công tác phòng, chống ma túy. Để thực hiện thành công mục tiêu này, vai trò của thanh niên là vô cùng quan trọng. Thanh niên không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ mà còn là lực lượng tiên phong trong đấu tranh phòng, chống ma túy.
Mỗi đoàn viên, thanh niên cần nâng cao nhận thức, xây dựng lối sống lành mạnh, tích cực học tập, lao động và tránh xa các tệ nạn xã hội. Đồng thời, cần mạnh dạn tố giác các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy, chung tay cùng lực lượng chức năng giữ gìn an ninh trật tự tại địa phương.
Phòng, chống ma túy từ sớm, từ xa không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là trách nhiệm đối với tương lai dân tộc. Một thế hệ trẻ khỏe mạnh, bản lĩnh, sống có lý tưởng chính là nền tảng vững chắc để xây dựng xã hội an toàn, văn minh và phát triển bền vững./.
