Nghị quyết 71 khẳng định: công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang tái định hình nền giáo dục toàn cầu. Nếu không nắm bắt kịp thời, giáo dục Việt Nam sẽ tụt hậu trong cuộc cạnh tranh tri thức. Chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc đưa máy tính, internet vào trường học, mà là thay đổi căn bản cách dạy, cách học, cách quản trị và tiếp cận tri thức.
Nhờ chuyển đổi số, việc học tập vượt qua giới hạn không gian và thời gian: học sinh vùng nông thôn có thể tiếp cận bài giảng chất lượng cao; giáo viên vùng sâu, vùng xa tham gia bồi dưỡng trực tuyến; phụ huynh dễ dàng theo dõi quá trình học tập của con. Từ đại dịch COVID-19, xã hội càng nhận rõ công nghệ số là động lực mạnh mẽ để mở rộng cơ hội học tập.
Chuyển đổi số cũng mở ra hệ sinh thái học tập suốt đời, nơi mọi người dân đều có thể học tập, chia sẻ, sáng tạo tri thức thông qua nền tảng số và kho tài nguyên mở. Đây chính là bước phát triển từ “khoa học hóa” đời sống văn hóa (Đề cương Văn hóa Việt Nam 1943) đến “số hóa tri thức” trong hiện tại – làm cho tri thức trở nên phổ cập, dễ tiếp cận và luôn cập nhật.
Nghị quyết 71 đề cao việc phát triển năng lực toàn diện, đặc biệt là kỹ năng số, trí tuệ nhân tạo và ngoại ngữ trong chương trình phổ thông. Văn hóa học tập trong kỷ nguyên số phải nuôi dưỡng tư duy phản biện, năng lực phân tích, sáng tạo và ứng dụng thực tiễn, thay vì chỉ dựa vào ghi nhớ.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, khi được tiếp cận môi trường tri thức số, học sinh – sinh viên Việt Nam đã có nhiều bước đột phá trong sáng tạo, từ nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp đến thương mại hóa sản phẩm. Các trường đại học dần trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, gắn kết với doanh nghiệp và thị trường.
Tuy vậy, thách thức vẫn hiện hữu: khoảng cách số giữa đô thị và nông thôn; hạn chế về kỹ năng số của giáo viên; nguy cơ học sinh bị cuốn vào thông tin độc hại, tin giả trên mạng. Nghị quyết 71 vì thế đặt ra yêu cầu bồi đắp văn hóa trách nhiệm trong không gian số, giúp người học biết chọn lọc, sử dụng công nghệ một cách văn minh, sáng tạo.
Trong bức tranh tổng thể, Nghị quyết 71 xác lập tầm nhìn chiến lược: xây dựng xã hội học tập mở, công bằng, hiện đại; coi tri thức số là tài sản chung; hình thành thế hệ công dân Việt Nam vừa giỏi tri thức, vững nhân cách, giàu bản lĩnh hội nhập. Đây là bước đi quan trọng để gắn giáo dục với văn hóa, biến văn hóa tri thức số thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
