Lê Hồng Phong tên thật Lê Huy Doãn, sinh ngày 6-9-1902 tại làng Đông Thôn, tổng Thông Lạng, nay là xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An). Ông nguyên Ủy viên Ban chấp hành Quốc tế Cộng sản, nguyên Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương, chiến sĩ cộng sản kiên cường, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cán bộ tiền bối tiêu biểu của Đảng, đã có nhiều đóng góp to lớn trong sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Khu lưu niệm được xếp hạng là di tích Lịch sử cấp Quốc gia năm 1990, với những giá trị to lớn về mặt lịch sử văn hóa, nhiều năm qua, Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Hồng Phong là địa chỉ người dân địa phương, du khách thập phương đến tham quan, tìm hiểu về thân thế sự nghiệp của vị Tổng Bí thư thứ hai của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Hồng Phong có khuôn viên rộng hơn 31.000m2, được chia thành hai khu vực chính. Khu di tích gốc gồm: Nhà Phụ mẫu từ đường là nơi thờ phụng cha, mẹ, vợ và đồng chí Lê Hồng Phong; ngôi nhà tranh nơi đồng chí Lê Hồng Phong cất tiếng khóc chào đời và Lạc thiện đàn là nơi thờ Mẫu, cũng là nơi đồng chí Lê Hồng Phong và các đồng chí khác được truyền bá tư tưởng yêu nước, tiến bộ. Khu tưởng niệm gồm: Nhà tưởng niệm đồng chí Lê Hồng Phong, Nhà tiếp khách và nhà Trưng bày các tư liệu ảnh, hiện vật về thân thế sự nghiệp của đồng chí Lê Hồng Phong.
Trưởng Ban quản lý di tích tỉnh Nghệ An Trần Thị Kim Phượng cho hay: Khu lưu niệm có vị trí quan trọng trong hệ thống di tích của tỉnh. Địa chỉ này thường xuyên đón các đoàn đại biểu Trung ương và các tỉnh đến dâng hương tưởng niệm, do đó công tác tổ chức được Ban quản lý di tích Nghệ An đặc biệt coi trọng.
Cùng với việc chăm sóc hệ thống vườn hoa, cây cảnh, đơn vị chú trọng nâng cao chất lượng trưng bày tư liệu, tài liệu, hiện vật và thường xuyên tăng cường cán bộ hỗ trợ thuyết minh, hướng dẫn. Điều đáng mừng là nhân dân và chính quyền địa phương nhiệt tình ủng hộ các hoạt động tại Khu lưu niệm, góp phần nâng cao giá trị, tôn vinh di tích. Trong đó, nhiều gia đình dòng họ Lê, thân nhân của đồng chí Lê Hồng Phong đã nhường đất, hiến tặng hiện vật cho Khu lưu niệm.
Khu lưu niệm đồng chí Lê Hồng Phong ở giữa không gian làng quê. Đứng ở di tích, phóng tầm mắt ra bốn hướng, thấy phong cảnh nơi đây thật hữu tình với ruộng lúa bờ tre, giếng nước… Xa xa là núi Lam Thành, còn in dấu tích căn cứ của nghĩa quân Lam Sơn năm xưa. Theo dọc chân núi là quê hương của Anh hùng liệt sĩ Phạm Hồng Thái, người bạn thân thiết của đồng chí Lê Hồng Phong từ thuở nhỏ. Cả hai có một thời thơ ấu thả diều, bắt cá, mò cua và sớm cùng chí hướng giác ngộ cách mạng.
Khu lưu niệm có tổng diện tích 3,2ha gồm hai quần thể. Quần thể thứ nhất là Nhà tưởng niệm Tổng Bí thư Lê Hồng Phong. Phần thứ hai là di tích hai căn nhà nơi đồng chí Lê Hồng Phong sinh ra và trưởng thành. Trong đó, căn nhà riêng của đồng chí Lê Hồng Phong nay đã được xây dựng thành nhà thờ dòng họ. Còn lại là nhà ông Lê Huy Quán (thân sinh đồng chí Lê Hồng Phong) được phục dựng nguyên sơ, ở trong một mảnh vườn rộng gần 4.000m2, chung quanh có hàng rào cây ô rô bao bọc.
Trong vườn trồng các loại cây ăn quả như cam, chanh, na, ổi, dừa, cau và rau tươi tốt. Căn nhà của ông Lê Huy Quán xây theo kiểu kiến trúc “tiền trụ” rất độc đáo và là kiến trúc đặc trưng của vùng quê Hưng Nguyên vào thế kỷ 19. Chính tại ngôi nhà tranh này, đồng chí Lê Hồng Phong đã cất tiếng khóc chào đời và sống những tháng năm tuổi thơ trong sự yêu thương, đùm bọc của bố mẹ, những người ruột thịt và bà con, làng xóm.
Theo tìm hiểu của phóng viên, trên địa bàn xã Hưng Nguyên Nam, ngoài di tích Khu lưu niệm Tổng bí thư Lê Hồng Phong còn có 28 di tích khác trong danh mục kiểm kê, trong đó có 8 di tích được xếp hạng (02 di tích cấp Quốc gia, 06 di tích cấp tỉnh ). Những di tích lịch sử văn hóa, di tích kiến trúc nghệ thuật có giá trị to lớn này là nền tảng để Đảng ủy, UBND xã Hưng Nguyên Nam xây dựng và thực hiện Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch xã Hưng Nguyên Nam giai đoạn 2026-2030”, nhằm gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hoá của địa phương, đồng thời tạo ra sản phẩm du lịch bền vững góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân, khuyến khích các hoạt động văn hoá cộng đồng và từng bước hình thành tuyến, điểm du lịch về nguồn trên địa bàn quê hương giàu truyền thống cách mạng./.
