Một trong những nguyên nhân chính là sự biến động của hệ thống khí hậu ENSO chu kỳ dao động tự nhiên của nhiệt độ nước biển tại khu vực Thái Bình Dương. ENSO thường biểu hiện qua hai trạng thái chính là La Niña và El Niño, mỗi trạng thái đều có thể làm thay đổi đáng kể mô hình thời tiết tại nhiều khu vực trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Trong thời gian gần đây, ENSO đang ở pha La Niña yếu. Hiện tượng này xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương thấp hơn bình thường. Tuy nhiên, theo các mô hình dự báo khí hậu, trạng thái này có thể không kéo dài lâu. Các chuyên gia nhận định trong khoảng ba tháng tới, ENSO có khả năng cao chuyển dần sang trạng thái trung tính. Trong khoảng từ giữa năm 2026, hệ thống khí hậu này có xu hướng nghiêng dần sang pha nóng.
Pha nóng của ENSO được gọi là El Niño hiện tượng xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại vùng xích đạo Thái Bình Dương tăng cao hơn bình thường trong thời gian dài. El Niño thường làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, khô hạn tại nhiều quốc gia châu Á, đồng thời khiến thời tiết trở nên khó dự đoán hơn.
Theo nhận định của các nhà khí tượng, nếu xu thế này tiếp tục, El Niño có thể hình thành rõ rệt vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027. Tại Việt Nam, sự thay đổi của ENSO kết hợp với tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu có thể khiến mùa hè năm nay nóng hơn so với trung bình nhiều năm.
Thực tế trong mùa đông vừa qua cũng cho thấy dấu hiệu nhiệt độ tăng nhẹ. Từ đầu mùa đông đến hết tháng 2, miền Bắc ghi nhận khoảng 13 đợt không khí lạnh. Tuy nhiên phần lớn các đợt này có cường độ không mạnh và thời gian ảnh hưởng ngắn, khiến nền nhiệt trung bình cao hơn thông lệ.
Thống kê trong giai đoạn từ tháng 12/2025 đến tháng 2/2026 cho thấy nhiệt độ trung bình tại nhiều khu vực cao hơn mức trung bình nhiều năm từ 0,1 đến khoảng 2 độ C. Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết thuộc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cho biết những tín hiệu khí hậu hiện nay cho thấy năm 2026 có khả năng xuất hiện nhiều hình thái thời tiết cực đoan.
Theo ông, nắng nóng có thể bắt đầu xuất hiện từ khá sớm trong năm. Trong tháng 3, khu vực Đông Nam Bộ được dự báo tiếp tục trải qua các đợt nắng nóng trên diện rộng. Trong khi đó, vùng Tây Bắc Bộ cũng có thể xuất hiện nắng nóng cục bộ.
Đến tháng 4, nắng nóng có xu hướng mở rộng hơn, ảnh hưởng tới Tây Nguyên và khu vực miền Tây Nam Bộ. Cùng thời điểm này, các tỉnh từ Thanh Hóa đến Huế cũng có thể bắt đầu xuất hiện những đợt nắng nóng đầu mùa.
Các chuyên gia khí tượng nhận định với xu thế khí hậu hiện nay, thời tiết trong năm 2026 sẽ có nhiều diễn biến khó lường. Vì vậy, người dân và các địa phương cần theo dõi sát các bản tin dự báo để chủ động chuẩn bị phương án ứng phó với nắng nóng cũng như các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể xảy ra.
