Cũng theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) thì, trong năm nay, do kim ngạch xuất khẩu gạo giảm mạnh nên hạt điều vươn lên đứng thứ ba trong nhóm các mặt hàng nông sản, sau cà phê (8,9 tỷ USD) và rau quả (8,56 tỷ USD).
Không chỉ lập kỷ lục mới về kim ngạch, xuất khẩu hạt điều năm 2025 còn lập kỷ lục mới về lượng khi đạt 766.585 tấn, tăng 5,7% so với năm 2024. Năm 2025, ngành điều Việt Nam nhập khẩu hơn 2,9 triệu tấn hạt điều thô, trị giá 4,5 tỷ USD; xuất siêu hơn 700 triệu USD.
Cũng trong 2025, lần đầu tiên Trung Quốc vượt qua Hoa Kỳ để trở thành thị trường lớn nhất của hạt điều Việt Nam với kim ngạch 1,115 tỷ USD. Mỹ tụt xuống thứ hai với kim ngạch 975 triệu USD. Đứng thứ ba là Hà Lan với kim ngạch 495 triệu USD.
Ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS) cho biết, xuất khẩu hạt điều sang Trung Quốc đang tăng mạnh do sự phục hồi của nền kinh tế Trung Quốc, nhu cầu tăng đối với các sản phẩm nông sản có lợi cho sức khỏe, cũng như việc doanh nghiệp Việt Nam chủ động đáp ứng tốt hơn các yêu cầu từ phía đối tác Trung Quốc.
Trái ngược với Trung Quốc, xuất khẩu hạt điều sang Hoa Kỳ lại đang giảm khá nhiều. Lý giải về điều này, ông Nhựt nói, từ tháng 4/2025, sau khi Chính quyền Hoa Kỳ công bố sẽ áp thuế đối ứng với các đối tác thương mại, nhiều nhà nhập khẩu Hoa Kỳ đã tạm dừng mua hạt điều vì lo ngại khi lô hàng về đến Hoa Kỳ đúng thời điểm thuế đối ứng có hiệu lực, thì không biết phải chịu mức thuế ra sao. Tâm lý đó đã tác động đáng kể tới xuất khẩu hạt điều Việt Nam sang Hoa Kỳ trong thời gian qua.
Sữa hạt điều đang tạo "trend" tại Mỹ, hưởng lợi từ xu hướng ăn sạch, giảm sữa bò và lối sống lành mạnh. Doanh nghiệp Việt đã đang nhanh chóng nắm bắt xu hướng này, tận dụng lợi thế nguyên liệu thô lớn để tham gia chuỗi giá trị cao cấp và cú gỡ thuế ngày 14/11/2025 đã mở ra cơ hội vàng cho xuất khẩu cuối năm.
Hơn 10 năm qua, Hoa Kỳ luôn là thị trường lớn nhất của hạt điều Việt Nam, thường chiếm trên 20% lượng hạt điều xuất khẩu (năm 2024, Hoa Kỳ chiếm gần 27%). Chính vì vậy, những khó khăn mà thuế đối ứng gây ra sẽ tác động không nhỏ tới xuất khẩu hạt điều vào thị trường này.
Trong bối cảnh ấy, xuất khẩu hạt điều chế biến cũng là một giải pháp quan trọng cho ngành điều Việt Nam. Các thương nhân Hoa Kỳ trong khi giảm nhập khẩu nhân điều thì đang tăng mua hạt điều chế biến. Việc Hoa Kỳ tăng nhập khẩu hạt điều chế biến là xu hướng đáng chú ý, phản ánh sự chuyển dịch tiêu dùng tại thị trường này sang các sản phẩm chế biến sẵn. Việt Nam, Ấn Độ, Thái Lan và Canada là những thị trường chủ yếu cung cấp nhóm hàng này cho Hoa Kỳ.
Theo Grand View Research, chỉ riêng phân khúc sữa hạt điều đã đạt hơn 218 triệu USD năm 2023, với tốc độ tăng trưởng dự kiến 7,3%/năm đến 2030. Dù vẫn thuộc nhóm ngách nhưng đây lại là phân khúc tăng trưởng nhanh nhất nhờ xu hướng ăn chay, ăn sạch và sống xanh.
Với lợi thế nguyên liệu vượt trội, Việt Nam không chỉ có cơ hội lấy lại thị phần điều nhân tại Mỹ, mà còn có thể tham gia sâu vào chuỗi sản xuất sữa hạt điều toàn cầu. Việc Mỹ gỡ thuế càng củng cố dư địa phát triển này, tạo nền tảng để ngành điều chuyển mình từ một ngành xuất khẩu thô sang ngành cung ứng nguyên liệu chiến lược cho thực phẩm giá trị cao.
Việt Nam có cơ hội chuyển mình từ vai trò “đế chế nguyên liệu thô” sang vị trí nhà cung ứng chiến lược cho lĩnh vực thực phẩm có giá trị cao. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp chế biến, kinh doanh, xuất khẩu phải chú trọng đầu tư vào R&D, công nghệ chế biến, chuẩn hóa chất lượng, truy xuất nguồn gốc và hợp tác sâu rộng với các tập đoàn thực phẩm quốc tế.
Việc Mỹ bỏ thuế chỉ là lực đẩy ngắn hạn, nhưng cơ hội lớn hơn nằm ở sự dịch chuyển cấu trúc tiêu dùng toàn cầu sang thực phẩm lành mạnh, xanh, minh bạch nguồn gốc. Đó sẽ là điểm đến mà điều Việt Nam đang có ưu thế tự nhiên. Nếu tận dụng tốt “điểm rơi vàng” này, ngành điều Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang sản phẩm có giá trị gia tăng, giá cao và tương lai là dẫn dắt xu hướng tiêu dùng của cả toàn cầu.
