Chiến dịch 500 ngày đêm xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được triển khai đồng bộ trên toàn địa bàn Thủ đô. Tại huyện Đông Anh, nhiệm vụ thiêng liêng này đang bước vào giai đoạn cao điểm. Giữa tĩnh lặng của các nghĩa trang, công việc mở mộ, lấy mẫu diễn ra khẩn trương nhưng vô cùng thận trọng. Trong đó, lực lượng vũ trang địa phương đang đóng vai trò nòng cốt, phối hợp nhịp nhàng cùng các đơn vị quân đội và ngành y tế để thực hiện một sứ mệnh đặc biệt.
Mệnh lệnh từ trái tim
Thực hiện kế hoạch của Ban Chỉ đạo 515 thành phố Hà Nội, Ban Chỉ huy Quân sự xã Đông Anh là cơ quan thường trực, trực tiếp tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương ban hành kế hoạch và kiện toàn lực lượng tham gia nhiệm vụ. Với vai trò nòng cốt, đơn vị đã tổ chức hội nghị hiệp đồng với các cơ quan, ban ngành nhằm thống nhất ý chí và xác định rõ khối lượng công việc khổng lồ đang chờ đợi phía trước.
Theo Thượng tá Nguyễn Trung Hiếu, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã Đông Anh, trên địa bàn xã hiện có 5 nghĩa trang với tổng số 36 phần mộ thuộc diện thực hiện nhiệm vụ. Các phần mộ này không nằm tập trung mà phân bố rải rác. Quá trình triển khai trên thực địa, lực lượng vũ trang địa phương phải đối mặt với thử thách rất lớn về kết cấu tầng đất. Do trải qua nhiều lần tu sửa, tôn tạo, các phần mộ hiện nằm khá sâu dưới lòng đất. Độ sâu phổ biến từ 1,6 đến 1,8m, có những vị trí lên tới gần 2m. Việc đào mở hoàn toàn phải làm thủ công để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho phần hài cốt phía dưới.
Dù phải làm việc liên tục trong điều kiện khó khăn, bóc tách từng lớp đất đá, bê tông dày, nhưng tinh thần của cán bộ, chiến sĩ lực lượng thường trực và dân quân tự vệ xã Đông Anh chưa từng chùng xuống. Thượng tá Hiếu chia sẻ: “Chúng tôi xác định rằng dù đây là nhiệm vụ khó khăn, mới mẻ, toàn thể lực lượng vẫn quyết tâm hoàn thành xuất sắc bằng mệnh lệnh từ trái tim của người chiến sĩ, góp phần tìm lại danh tính cho những đồng chí đã hy sinh vì Tổ quốc”.
Ban Chỉ huy Quân sự xã Đông Anh cũng xác định, hành trình bóc tách từng lớp đất không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là một bài học thực tiễn có ý nghĩa giáo dục sâu sắc đối với thế hệ trẻ và lực lượng vũ trang địa phương. Những giọt mồ hôi đổ xuống hiện trường chính là cách thiết thực nhất để bồi đắp đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.
Gian nan ở độ sâu 3 mét
Sát cánh cùng lực lượng vũ trang xã Đông Anh dưới những hố sâu là cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 260, Sư đoàn 361, Quân chủng Phòng không - Không quân. Trung tá Nguyễn Văn Phương, Phó Chủ nhiệm Chính trị Trung đoàn 260 cho biết, các chiến sĩ tham gia chiến dịch đều được tuyển chọn kỹ về phẩm chất và sức khỏe. Đặc thù của các nghĩa trang tại Đông Anh trước đây chủ yếu xây dựng trên phần đất ruộng. Sau nhiều lần chuyển đổi và tôn tạo, phần mộ hiện chìm rất sâu, đòi hỏi sức người cực lớn.
Trung tá Phương nêu thực tế: “Tại Nghĩa trang xã Dục Tú, sau ba lần tôn tạo, cán bộ, chiến sĩ phải đục qua ba lớp mộ mới tìm thấy tiểu của các liệt sĩ. Trong ngày hôm nay, tại khu vực Nghĩa trang xã Mai Lâm cũ, anh em đã đào qua ba lớp, xuống độ sâu khoảng 3m mới bắt đầu nhìn thấy mặt trên của tiểu”.
Với những chiến sĩ trẻ, nhiệm vụ này vô cùng thiêng liêng. Bất chấp khó khăn về địa hình và sự vất vả khi phải làm việc dưới đáy mộ sâu, đơn vị luôn chủ động phương án bảo đảm an toàn, cử quân y đi cùng để chăm sóc sức khỏe bộ đội, quyết tâm hoàn thành tốt chức năng của một “đội quân công tác” giữa thời bình.
Gửi trọn niềm tri ân
Khi những lớp đất cuối cùng được mở ra, công việc chuyển sang giai đoạn thận trọng nhất do lực lượng pháp y đảm nhiệm. Bác sĩ Dương Thị Thảo My từ Trung tâm Pháp y Hà Nội cho biết, công tác số hóa từng ngôi mộ và quy trình chống nhiễm chéo mẫu được thực hiện cực kỳ nghiêm ngặt. Khó khăn lớn nhất ở dưới những tầng đất sâu này là thời gian đã làm xương mủn gần hết, răng rụng hoặc trôi lẫn vào bùn đất.
“Đối với những trường hợp như vậy, bọn em phải tìm từng chút một, có khi phải vần từng cục đất ra để tìm từng chiếc răng hoặc mảnh xương”, Thảo My chia sẻ. Dưới hố đào, không chỉ có hài cốt mà còn lưu giữ những di vật thiêng liêng như lựu đạn đã tháo kíp nổ, đồ dùng sinh hoạt cá nhân của các liệt sĩ.
Chứng kiến những kỷ vật ấy, nữ bác sĩ trẻ càng thấu hiểu sức nặng công việc mình đang làm. Cô coi việc lấy mẫu ADN từ dưới lòng đất sâu như một sứ mệnh thiêng liêng, một cách thiết thực để bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã ngã xuống. Vượt lên trên những vất vả nhọc nhằn hay định kiến e ngại, những người làm pháp y luôn mang trong mình niềm tự hào xen lẫn xúc động trào dâng.
Từ mệnh lệnh xuất phát trong trái tim người lính xã Đông Anh, đến sự bền bỉ của bộ đội Phòng không - Không quân và sự tỉ mỉ của những bác sĩ pháp y, tất cả đang âm thầm kết nối với nhau dưới những tầng đất sâu. Họ đang chạy đua với thời gian, vượt qua mọi cản trở của địa hình, chung sức đưa những cái tên anh hùng trở về với ánh sáng và quê hương.
