Hệ quả không chỉ dừng lại ở việc thiếu một loại giấy tờ hành chính, mà còn khiến nhiều trẻ em rơi vào tình trạng “vô hình” trước pháp luật: Không được đi học đúng độ tuổi, không thể làm giấy tờ tùy thân, gặp trở ngại khi tìm việc làm và hòa nhập xã hội.
“Gần 20 năm không có giấy khai sinh là không hiếm”
Trao đổi với chúng tôi, luật sư Phúc An cho biết, bà từng tiếp nhận nhiều trường hợp tương tự, trong đó có những người đã gần 20 tuổi mới bắt đầu làm thủ tục đăng ký khai sinh.
“Có những trường hợp trẻ sinh ra nhưng mẹ không đủ điều kiện nuôi dưỡng, gửi sang cho người khác. Trong quá trình đó, không ai đứng ra làm khai sinh. Đến khi trưởng thành, các em mới nhận ra mình không có bất kỳ giấy tờ pháp lý nào,” luật sư chia sẻ.
Theo luật sư, đây không phải là trường hợp cá biệt, đặc biệt ở các khu vực nông thôn hoặc gia đình có hoàn cảnh đặc biệt.
Hành trình “dựng lại” nhân thân cho một con người
Luật sư Phúc An cho biết, việc đăng ký khai sinh muộn không đơn giản như thủ tục thông thường, nhất là khi thiếu giấy tờ gốc.
Trong quá trình hỗ trợ khách hàng, luật sư thường phải thực hiện nhiều bước:
Thứ nhất, xác minh thông tin nhân thân
Luật sư làm việc với người thân, người nuôi dưỡng, hàng xóm hoặc tổ trưởng dân phố để xác định thông tin về ngày sinh, nơi sinh, cha mẹ của người được đăng ký.
Thứ hai, thu thập chứng cứ thay thế
Trong trường hợp không có giấy chứng sinh, các tài liệu như sổ hộ khẩu cũ, giấy tiêm chủng, hồ sơ bệnh án hoặc lời khai của nhân chứng sẽ được sử dụng làm căn cứ.
Thứ ba, lập hồ sơ và làm việc với cơ quan hộ tịch
Hồ sơ đăng ký khai sinh quá hạn được nộp tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú. Cơ quan chức năng sẽ tiến hành xác minh trước khi quyết định cấp giấy khai sinh.
“Khó nhất không phải là quy định pháp luật, mà là làm sao chứng minh được câu chuyện cuộc đời của một con người là có thật, hợp lý và đủ căn cứ,” luật sư nhấn mạnh.
Không chỉ là thủ tục, mà là trách nhiệm và sự kiên trì
Theo luật sư Phúc An, mỗi hồ sơ khai sinh muộn đều đòi hỏi sự kiên trì và trách nhiệm rất lớn từ người thực hiện.
Có những trường hợp phải đi xác minh nhiều lần, làm việc với nhiều cơ quan khác nhau, thậm chí mất hàng tháng để hoàn thiện hồ sơ. Tuy nhiên, khi khách hàng cầm trên tay giấy khai sinh đầu tiên trong đời, mọi nỗ lực đều trở nên xứng đáng.
“Đó không chỉ là một tờ giấy, mà là sự công nhận chính thức về mặt pháp lý – là cánh cửa để họ bước vào cuộc sống bình thường như bao người khác,” luật sư chia sẻ.
Câu hỏi đặt ra: Phụ huynh phải làm gì sau khi con trẻ chào đời?
Từ những trường hợp trên, luật sư Phúc An khuyến nghị các bậc phụ huynh cần đặc biệt lưu ý thực hiện đầy đủ thủ tục pháp lý cho con ngay sau khi sinh.
Theo quy định tại Luật Hộ tịch 2014 và Nghị định 123/2015/NĐ-CP, việc đăng ký khai sinh cho trẻ cần được thực hiện trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày sinh.
Hồ sơ đăng ký khai sinh bao gồm:
• Tờ khai đăng ký khai sinh (theo mẫu)
• Giấy chứng sinh do cơ sở y tế cấp
• Trường hợp không có giấy chứng sinh: cần văn bản xác nhận của người làm chứng hoặc cam đoan về việc sinh
Nơi thực hiện:
• Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ
Sau khi hoàn tất, trẻ sẽ được cấp:
• Giấy khai sinh
• Cập nhật thông tin vào cơ sở dữ liệu hộ tịch
Nếu không thể tự thực hiện, có thể tìm đến luật sư
Trong trường hợp vì lý do khách quan mà việc đăng ký khai sinh bị chậm trễ hoặc gặp vướng mắc về hồ sơ, người dân có thể tìm đến luật sư để được tư vấn và hỗ trợ. Việc có người am hiểu pháp luật đồng hành sẽ giúp quá trình xử lý hồ sơ:
• Đúng quy định
• Tiết kiệm thời gian
• Hạn chế rủi ro bị từ chối
Một lời nhắc nhở không thể bỏ qua
Quyền được khai sinh là quyền cơ bản của mỗi con người. Việc chậm trễ đăng ký khai sinh không chỉ ảnh hưởng đến việc học tập, mà còn kéo theo nhiều hệ lụy lâu dài về sau.
Từ những câu chuyện thực tế, có thể thấy rằng chỉ một sự chậm trễ nhỏ của người lớn cũng có thể khiến một đứa trẻ phải mất nhiều năm để tìm lại “danh phận” của chính mình.
Vì vậy, việc đăng ký khai sinh cho trẻ không chỉ là thủ tục hành chính, mà còn là trách nhiệm pháp lý và đạo đức của mỗi gia đình./.
