Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm vẫn diễn biến phức tạp dù cơ quan chức năng đã tăng cường kiểm tra, đôn đốc và xử lý vi phạm. Trong 9 tháng đầu năm 2026, cơ quan bảo hiểm xã hội đã kiểm tra 7.151 đơn vị, gồm 6.670 đơn vị được kiểm tra chuyên ngành và 481 cơ sở khám, chữa bệnh thực hiện hợp đồng bảo hiểm y tế.
Qua kiểm tra, gần 433 tỷ đồng tiền chậm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đã được thu hồi. Cơ quan chức năng đồng thời yêu cầu đăng ký tham gia hoặc đóng bổ sung cho 60.710 lao động, với tổng số tiền truy đóng hơn 222,2 tỷ đồng.
Tuy nhiên, số tiền thu hồi được vẫn chưa giải quyết hết tình trạng nợ bảo hiểm tại các doanh nghiệp. Đặc biệt, những đơn vị đã ngừng hoạt động hoặc mất khả năng thanh toán khiến khoản nợ khó có thể thu hồi, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động.
Doanh nghiệp chậm đóng kéo dài bị xử phạt, chuyển hồ sơ điều tra
Trong nhóm đơn vị có dấu hiệu vi phạm, cơ quan bảo hiểm xã hội đã kiểm tra chuyên đề tại 1.399 đơn vị chậm đóng trên 6 tháng, thu hồi hơn 114 tỷ đồng. Đối với 249 đơn vị vi phạm, cơ quan chức năng lập biên bản và xử phạt hành chính với tổng số tiền hơn 2 tỷ đồng.
Việc kiểm tra cũng được triển khai theo hướng kết hợp trực tiếp với từ xa, tập trung vào các đơn vị có nguy cơ vi phạm về đối tượng tham gia, mức đóng và tình trạng chậm đóng kéo dài. Qua kiểm tra từ xa tại 1.848 đơn vị sử dụng lao động, cơ quan bảo hiểm xã hội thu hồi hơn 186,7 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng.
Bên cạnh các biện pháp hành chính, cơ quan bảo hiểm xã hội đã chuyển 21 hồ sơ kiến nghị khởi tố sang cơ quan điều tra. Trong đó có 9 vụ việc gian lận BHXH, 3 vụ việc có cả hành vi gian lận BHXH và BHYT, 9 vụ việc liên quan đến trốn đóng BHXH.
Cơ quan này cũng phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân các cấp làm việc với hơn 13.700 đơn vị sử dụng lao động vi phạm nghĩa vụ đóng, thu hồi hàng trăm tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng. Riêng tại Hà Nội và TP.HCM, số tiền thu hồi được hơn 631 tỷ đồng.
Đến nay, 9 vụ việc đơn vị chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN đã được Viện Kiểm sát nhân dân các cấp tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng và Quảng Ninh khởi kiện. Cơ quan bảo hiểm xã hội sẽ tiếp tục rà soát, phối hợp làm việc hoặc chuyển hồ sơ đề nghị khởi kiện đối với các đơn vị vi phạm nghĩa vụ đóng.
Người lao động có thể bị ảnh hưởng quyền lợi khi doanh nghiệp nợ bảo hiểm
Tình trạng chậm đóng bảo hiểm không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý quỹ mà còn ảnh hưởng đến việc giải quyết chế độ của người lao động.
Khi doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng, quá trình xác nhận thời gian tham gia và giải quyết các chế độ bảo hiểm có thể phát sinh vướng mắc. Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, với người lao động tại các đơn vị chậm đóng, cơ quan bảo hiểm xã hội sẽ xác nhận thời gian đã đóng và giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản, hưu trí đối với trường hợp đủ điều kiện.
Cả nước hiện có hơn 22 triệu người tham gia BHXH, tương đương khoảng 46% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong khi đó, số lao động bị nợ, chậm đóng bảo hiểm vẫn lên tới hàng triệu người.
Một trong những nguyên nhân khiến việc phát hiện vi phạm gặp khó khăn là doanh nghiệp không đăng ký đầy đủ người lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc, kê khai thiếu tiền lương làm căn cứ đóng hoặc sử dụng hợp đồng cộng tác viên, dịch vụ, khoán việc để né tránh nghĩa vụ.
Ngoài ra, việc chia sẻ dữ liệu chưa đầy đủ, một số doanh nghiệp không cung cấp hồ sơ hoặc không hợp tác khi kiểm tra từ xa cũng gây trở ngại cho quá trình xác minh.
Trong những tháng cuối năm, Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ tiếp tục rà soát, chuẩn hóa dữ liệu chậm đóng, trốn đóng; tăng cường kiểm tra các đơn vị vi phạm kéo dài, phối hợp với cơ quan công an và viện kiểm sát để xử lý các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Ngành bảo hiểm xã hội đồng thời khuyến khích người lao động chủ động theo dõi quá trình tham gia bảo hiểm trên ứng dụng VssID, kịp thời phản ánh khi phát hiện doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng, qua đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
