Hà Nội đang triển khai kế hoạch kiểm soát ô nhiễm không khí theo hướng kết hợp xử lý nguồn phát thải với dự báo, cảnh báo sớm. Thay vì chờ chất lượng không khí xuống thấp mới triển khai biện pháp khắc phục, thành phố sẽ chủ động chuẩn bị lực lượng và phương án can thiệp theo diễn biến dự báo.
Theo kế hoạch vừa được UBND TP Hà Nội ban hành, Sở Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm theo dõi dữ liệu quan trắc, thông tin khí tượng và dự báo chất lượng không khí để nhận diện nguy cơ. Khi xuất hiện dấu hiệu ô nhiễm, cơ quan này sẽ thông tin sớm, yêu cầu rà soát các nguồn thải lớn và phối hợp tuyên truyền để người dân chủ động phòng tránh.
Công tác ứng phó được triển khai theo từng giai đoạn. Từ 5-7 ngày trước thời điểm có nguy cơ ô nhiễm, thành phố bắt đầu phát thông tin nhận định và chuẩn bị các biện pháp kiểm soát. Khi thời điểm dự báo còn 48-72 giờ, các địa phương phải tăng cường giám sát công trường, làm sạch những tuyến đường có nguy cơ tích tụ bụi và phổ biến hướng dẫn bảo vệ sức khỏe.
Trong 24 giờ trước thời điểm dự báo, cơ quan chuyên môn tiếp tục cập nhật phạm vi ảnh hưởng, điều chỉnh lực lượng và thông báo tới các nhóm có nguy cơ chịu tác động. Việc kết thúc đợt tăng cường kiểm soát căn cứ vào kết quả quan trắc cho thấy chất lượng không khí cải thiện ổn định và dự báo trong 24-48 giờ kế tiếp.
Giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau được xác định là thời kỳ cần đặc biệt chú trọng phòng ngừa. Thành phố sẽ nghiên cứu nâng mức kiểm soát đối với các cơ sở công nghiệp lớn, công trường xây dựng, phương tiện phát thải cao, hoạt động đốt ngoài trời và công tác vệ sinh môi trường.
Công trường lớn và khu vực dân cư được ưu tiên giám sát
Trong nhóm giải pháp kiểm soát bụi, Hà Nội yêu cầu rà soát toàn diện các địa điểm xây dựng, phá dỡ, tập kết vật liệu và tiếp nhận phế thải. Sở Xây dựng có trách nhiệm xác định chủ đầu tư, nhà thầu, tuyến vận chuyển và thời gian hoạt động của từng địa điểm, làm cơ sở tổ chức kiểm tra.
Các công trường sẽ được xếp thành ba nhóm nguy cơ phát tán bụi: cao, trung bình và thấp. Những nơi đang đào đất, san nền, phá dỡ hoặc nằm gần trường học, bệnh viện và khu dân cư sẽ được ưu tiên kiểm soát. Chủ đầu tư, nhà thầu phải thực hiện các biện pháp che chắn, phủ kín vật liệu rời và đất trống chưa thi công nhằm hạn chế bụi phát tán ra môi trường.
Trong tháng 10, Sở Xây dựng phải hoàn thành danh mục các công trình có diện tích trên một hecta và những công trình có nguy cơ gây ô nhiễm cao.
Không chỉ tập trung tại công trường, thành phố còn yêu cầu tăng cường làm sạch đường phố. Các xã, phường và đơn vị phụ trách vệ sinh môi trường phải tổ chức tối thiểu hai lượt làm sạch mỗi ngày tại những tuyến trọng điểm thường xuyên tích tụ bụi. Tần suất quét, hút bụi và rửa đường sẽ được nghiên cứu điều chỉnh phù hợp với thực tế và diễn biến chất lượng không khí.
Tình trạng đốt rác, lá cây và phụ phẩm nông nghiệp cũng thuộc diện cần ngăn chặn. Chính quyền địa phương phải lập bản đồ các điểm thường xảy ra hoạt động này để chủ động kiểm tra, xử lý và hạn chế phát sinh vi phạm.
Giao thông xanh là một trong những hướng giảm ô nhiễm lâu dài
Bên cạnh các biện pháp ứng phó trước mắt, Hà Nội tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi phương tiện và phát triển hệ thống giao thông ít phát thải. Thành phố định hướng hoàn thiện mạng lưới xe buýt, đường sắt đô thị, xe đạp công cộng, các dịch vụ hỗ trợ vận tải và mở rộng hệ thống bãi đỗ xe công cộng.
Các cơ chế hỗ trợ đầu tư hạ tầng sử dụng năng lượng sạch, cũng như chính sách khuyến khích tổ chức, cá nhân chuyển đổi phương tiện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch, sẽ tiếp tục được nghiên cứu và hoàn thiện.
Đối với phương tiện đang lưu thông, Hà Nội sẽ kiểm soát khí thải ô tô, xe máy theo lộ trình của Chính phủ; đồng thời điều tiết giao thông, phân luồng tại các nút giao để giảm ùn tắc và hạn chế phát thải.
Thành phố cũng nghiên cứu phương án phân vùng giao thông, thu phí phương tiện cơ giới tại một số khu vực theo quy định, tiếp tục triển khai vùng phát thải thấp và xem xét mở rộng theo lộ trình được phê duyệt. Việc bổ sung trạm sạc, điểm đổi pin và các dịch vụ phục vụ phương tiện sử dụng năng lượng sạch cũng nằm trong kế hoạch.
Song song với đó, Hà Nội sẽ rà soát phương án phân vùng môi trường, các khu vực cần bảo vệ nghiêm ngặt và những vùng hạn chế phát thải theo Quy hoạch Thủ đô cùng các quy định pháp luật liên quan.
Nghiên cứu hệ thống dập bụi tự động tại công trường
Để tìm thêm giải pháp giảm ô nhiễm, UBND TP Hà Nội giao Sở Khoa học và Công nghệ nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đề xuất thử nghiệm có kiểm soát các công nghệ phù hợp.
Một số phương án được xem xét gồm giám sát bụi công trường theo thời gian thực, tự động kích hoạt thiết bị dập bụi khi nồng độ vượt ngưỡng và sử dụng hệ thống phun sương, dập bụi áp lực cao tại công trường, bãi tập kết hoặc khu vực phát sinh nhiều bụi.
Công tác bảo vệ sức khỏe cũng được đưa vào kế hoạch ứng phó. Sở Y tế sẽ xây dựng hướng dẫn tương ứng với từng mức ô nhiễm và nhóm nguy cơ. Ngành giáo dục được giao hướng dẫn các trường giảm hoặc hoãn hoạt động ngoài trời, điều chỉnh hoạt động học tập theo tình hình chất lượng không khí và khuyến cáo chuyên môn.
Khi chỉ số chất lượng không khí AQI đạt từ 301 trở lên, cơ quan giáo dục phải khẩn trương xem xét phương án bảo vệ học sinh tại khu vực chịu ảnh hưởng, trên cơ sở khuyến cáo y tế và chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.
PM2.5 vẫn là thách thức trong mùa khô
Những biện pháp trên được đưa ra trong bối cảnh Hà Nội chuẩn bị bước vào giai đoạn chất lượng không khí thường diễn biến phức tạp. Bụi mịn PM2.5 là tác nhân đáng chú ý khi nồng độ trung bình năm trong giai đoạn 2023-2025 thường xuyên vượt 40 μg/m³. Riêng năm 2025, chỉ số này đạt 48,5 μg/m³.
Thống kê cho thấy số ngày có nồng độ bụi vượt ngưỡng quy chuẩn chiếm khoảng một phần ba số ngày trong năm. Tình trạng ô nhiễm tập trung chủ yếu từ tháng 9 năm trước đến tháng 4 năm sau, đặc biệt trong những ngày thời tiết nghịch nhiệt khiến chất ô nhiễm khó khuếch tán.
So với cùng kỳ năm 2025, chất lượng không khí từ đầu năm 2026 đến nay đã có chuyển biến tích cực. Tỷ lệ ngày có AQI ở mức tốt và trung bình đạt 74,42%, trong khi nồng độ PM2.5 trung bình ngày ở mức 37,89 μg/m³, thấp hơn giới hạn 45 μg/m³ theo quy chuẩn.
Dù vậy, thành phố đánh giá áp lực phát thải vẫn lớn do tốc độ đô thị hóa, hoạt động xây dựng hạ tầng, giao thông vận tải, sản xuất và sinh hoạt. Trong những tháng cuối năm, mây mù và hiện tượng nghịch nhiệt có thể làm giảm khả năng khuếch tán chất ô nhiễm, khiến các đợt ô nhiễm kéo dài dễ xuất hiện hơn.
Vì thế, Hà Nội đặt yêu cầu kết hợp nhiều giải pháp, từ kiểm soát từng nguồn phát thải, tăng cường vệ sinh môi trường đến giám sát cộng đồng, kiểm tra và xử lý vi phạm. Việc chủ động dự báo, thông tin sớm và chuẩn bị phương án ứng phó được xác định là một phần quan trọng trong nỗ lực hạn chế ô nhiễm không khí, giảm tác động tới đời sống và sức khỏe người dân.
