Hiện tại, tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội vẫn được thực hiện bằng hình thức thi tuyển. Với số lượng học sinh tốt nghiệp THCS lớn hơn đáng kể so với khả năng tiếp nhận của các trường THPT công lập, kỳ thi này nhiều năm qua luôn tạo áp lực lớn cho học sinh và phụ huynh.
Trong năm học 2026-2027, khoảng 147.000 học sinh hoàn thành chương trình THCS tại Hà Nội. Hơn 124.000 em đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập, trong khi chỉ tiêu của các trường công lập không chuyên ở mức hơn 78.000.
Từ thực tế này, thành phố đang đặt vấn đề tìm một phương thức tuyển sinh phù hợp hơn trong dài hạn. Tuy nhiên, việc chuyển từ thi tuyển sang xét tuyển chưa được thực hiện ngay mà cần trải qua quá trình thử nghiệm và đánh giá.
Khảo sát chung để tạo chuẩn đánh giá
Một trong những bước được Hà Nội dự kiến triển khai ngay trong năm học 2026-2027 là tổ chức các đợt khảo sát chung cho học sinh ở một số khối lớp.
Các khối 5, 9, 10, 11 và 12 có thể được lựa chọn để thực hiện khảo sát, trước mắt tập trung vào Toán, Ngữ văn hoặc Tiếng Việt và Tiếng Anh.
Thay vì mỗi trường tự tổ chức kiểm tra theo cách riêng, học sinh có thể làm chung một bộ đề trong cùng thời điểm. Kết quả sau đó được thu thập để phục vụ việc phân tích chất lượng và theo dõi sự tiến bộ của học sinh.
Nếu được triển khai đồng bộ, cách làm này sẽ giúp ngành giáo dục có thêm dữ liệu để so sánh kết quả giữa các trường, thay vì chỉ dựa vào những con số do từng trường tự đánh giá.
Hà Nội cũng đang tính tới việc ứng dụng công nghệ trong quá trình này. Khảo sát trên máy tính, cập nhật kết quả tập trung, xây dựng ngân hàng đề và hệ thống dữ liệu chung là những phần việc có thể được triển khai từng bước khi mô hình được mở rộng.
Từ khảo sát đến xét tuyển còn một chặng đường
Điểm quan trọng của phương án này là kết quả khảo sát chưa được sử dụng ngay để tuyển sinh lớp 10. Ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, cho biết thành phố muốn hình thành một hệ thống đánh giá đủ khách quan trước khi tính đến việc sử dụng kết quả học tập cho tuyển sinh.
Theo ông Bình, nếu chỉ bỏ kỳ thi và chuyển sang xét học bạ, áp lực có thể không biến mất mà chuyển sang quá trình học tập ở THCS. Vì vậy, vấn đề cốt lõi là phải có phương thức đánh giá thống nhất, hạn chế sự khác biệt giữa các trường.
Để tăng độ tin cậy, Hà Nội có thể nghiên cứu các phương án như chấm tập trung hoặc chấm chéo. Khi dữ liệu được tích lũy đủ lớn, ngành giáo dục mới có cơ sở xem xét việc sử dụng kết quả đánh giá cho những mục tiêu khác, trong đó có tuyển sinh lớp 10.
Trong giai đoạn thử nghiệm, các trường cũng không bắt buộc phải lấy điểm khảo sát để tính kết quả học kỳ. Mục tiêu trước mắt là kiểm tra tính khả thi của mô hình và hoàn thiện quy trình, thay vì tạo thêm một kỳ thi khiến học sinh phải chịu thêm áp lực.
Chưa thể bỏ ngay kỳ thi lớp 10
Việc Hà Nội tổ chức khảo sát chung không đồng nghĩa với việc thành phố sẽ bỏ kỳ thi vào lớp 10 trong năm tới. UBND thành phố yêu cầu mọi thay đổi trong tuyển sinh lớp 10 phải có lộ trình và được đánh giá đầy đủ về điều kiện thực hiện cũng như tác động. Phương thức mới chỉ được tính đến khi có đủ cơ sở thực tiễn.
Bài toán của Hà Nội cũng không chỉ nằm ở cách thức tuyển sinh. Khi số học sinh bước vào tuổi THPT tiếp tục tăng, việc mở rộng trường lớp, đầu tư cơ sở vật chất và nâng khả năng tiếp nhận của hệ thống công lập vẫn là giải pháp quan trọng để giảm cạnh tranh.
Theo dự báo của ngành giáo dục Hà Nội, số học sinh tốt nghiệp THCS trong những năm tới còn ở mức cao, trong đó năm 2027 có thể lên gần 190.000 em. Đây là áp lực khiến việc tăng nguồn cung trường lớp trở thành yêu cầu song song với đổi mới tuyển sinh.
Vì vậy, khảo sát chung được xem là bước chuẩn bị cho một thay đổi dài hạn, thay vì một quyết định thay đổi phương thức tuyển sinh trong thời gian ngắn. Chỉ khi dữ liệu đánh giá đủ tin cậy và các điều kiện liên quan được bảo đảm, Hà Nội mới có thể tính đến phương án xét tuyển lớp 10.
