Trong khuôn khổ chuyến Farm Trip - Press Trip với chủ đề du lịch Phú Thọ “Kết nối miền di sản - trải nghiệm đa sắc” năm 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ tổ chức ngày 19 và 20/3 vừa qua, phóng viên Tạp chí điện tử Nhân Lực Nhân Tài Việt đã có cuộc trao đổi với ông Bùi Xuân Trường – Phó Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du Lịch tỉnh về hành trình bảo tồn và phát huy giá trị Hát Xoan Phú Thọ trong giai đoạn phát triển mới.
Phóng viên: Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu gắn bảo tồn di sản văn hóa với phát triển bền vững và xây dựng con người Việt Nam. Việc bảo tồn Hát Xoan Phú Thọ hiện nay đang được địa phương cụ thể hóa theo tinh thần này như thế nào?
Ông Bùi Xuân Trường: Trên cơ sở định hướng chiến lược về gắn bảo tồn di sản với phát triển bền vững và xây dựng con người, tỉnh Phú Thọ đã cụ thể hóa vào công tác bảo tồn Hát Xoan Phú Thọ bằng các đề án, kế hoạch hành động rất cụ thể.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch số 81/KH-UBND ngày 19/3/2026 về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản giai đoạn 2026–2030. Trong đó tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm như: Tăng cường tuyên truyền, quảng bá di sản; tổ chức kiểm kê, tư liệu hóa và xây dựng nền tảng số hóa toàn diện; xuất bản các ấn phẩm về Hát Xoan; hoàn thiện chính sách đãi ngộ cho nghệ nhân; tổ chức truyền dạy trong cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Bên cạnh đó, địa phương cũng ưu tiên nguồn lực tu bổ các di tích gắn với không gian trình diễn Hát Xoan; khôi phục các tục lệ truyền thống; tiếp tục củng cố, phát triển hệ thống câu lạc bộ Hát Xoan ở cơ sở, nhằm bảo đảm di sản được gìn giữ bền vững và lan tỏa trong đời sống cộng đồng.
Phóng viên: Trong bối cảnh hội nhập và phát triển du lịch, làm thế nào để vừa phát huy giá trị Hát Xoan trở thành sản phẩm văn hóa du lịch đặc sắc, vừa bảo đảm giữ gìn tính nguyên gốc, không làm mai một yếu tố thiêng và bản sắc truyền thống?
Ông Bùi Xuân Trường: Với những giá trị về nghệ thuật biểu diễn, ngôn ngữ, âm nhạc, vũ điệu và nội dung phong phú, Hát Xoan Phú Thọ đã và đang trở thành nguồn tài nguyên văn hóa quan trọng phục vụ phát triển du lịch của Phú Thọ.
Tuy nhiên, nguyên tắc xuyên suốt là phát huy phải gắn với bảo tồn. Việc thực hành Hát Xoan luôn được định hướng gắn chặt với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và không gian tâm linh như đình, đền, miếu, nơi hình thành và phát triển di sản. Các phường Xoan gốc vẫn là lực lượng nòng cốt trong việc gìn giữ và trao truyền các bài Xoan cổ, tránh tình trạng “sân khấu hóa” làm mất đi tính nguyên bản.
Song song với đó, tỉnh đang tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng như mô hình “Hát Xoan làng cổ”, kết nối di sản với các khu, điểm du lịch trọng điểm; phát triển du lịch học đường và du lịch quốc tế. Qua đó, Hát Xoan vừa được bảo tồn đúng hướng, vừa trở thành sản phẩm văn hóa du lịch đặc sắc của vùng Đất Tổ.
Phóng viên: Nghị quyết 80 cũng nhấn mạnh vai trò của con người trong bảo tồn văn hóa. Thời gian tới, ngành văn hóa địa phương sẽ có những giải pháp gì để xây dựng đội ngũ nghệ nhân kế cận, đặc biệt là thế hệ trẻ?
Ông Bùi Xuân Trường: Chúng tôi xác định nghệ nhân là “báu vật nhân văn sống”, còn thế hệ trẻ là lực lượng kế nghiệp quan trọng để bảo đảm sự phát triển bền vững của Hát Xoan Phú Thọ.
Thời gian tới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục tham mưu xây dựng chính sách hỗ trợ nghệ nhân và hỗ trợ kinh phí hoạt động cho các câu lạc bộ thực hành di sản giai đoạn 2026–2030. Chính sách này sẽ tạo điều kiện để các nghệ nhân tiếp tục truyền dạy, đồng thời khuyến khích thế hệ trẻ tham gia gìn giữ di sản.
Bên cạnh đó, việc truyền dạy Hát Xoan vẫn được duy trì thường xuyên tại 4 phường Xoan gốc. Các nghệ nhân trực tiếp truyền dạy cho lớp trẻ, đặc biệt là học sinh vào dịp nghỉ hè. Ngành văn hóa cũng phối hợp với ngành giáo dục đưa Hát Xoan vào trường học, lồng ghép trong chương trình giảng dạy và các hoạt động ngoại khóa phù hợp với từng cấp học.
Khi thế hệ trẻ hiểu và tự hào về di sản, việc bảo tồn sẽ không chỉ là nhiệm vụ mà trở thành trách nhiệm tự nhiên của cộng đồng.
Cuộc trao đổi khép lại, nhưng điều đọng lại rõ nhất là trách nhiệm và tâm huyết đối với di sản văn hóa của vùng Đất Tổ. Và từ những giải pháp đang được triển khai đồng bộ tại Phú Thọ, Hát Xoan Phú Thọ sẽ tiếp tục được bảo tồn bền vững, lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống văn hóa hôm nay.
