Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật số 22/2026/QH16 về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Dự thảo được xây dựng để thay thế các quy định tương ứng tại Nghị định số 112/2021/NĐ-CP và Nghị định số 372/2025/NĐ-CP.
Theo lộ trình triển khai Luật, nghị định hướng dẫn cần được trình Chính phủ trước ngày 31/12/2026, bảo đảm có hiệu lực cùng thời điểm với Luật số 22/2026/QH16, tức ngày 1/3/2027. Đây là cơ sở để hoàn thiện các quy định về cấp phép, quản lý doanh nghiệp dịch vụ và hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
Giảm thủ tục, chuyển hồ sơ lên môi trường số
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là đề xuất giảm số lượng thủ tục hành chính từ 9 xuống còn 7. Các thủ tục được công bố gồm cấp, điều chỉnh thông tin, cấp lại, cấp đổi giấy phép; đăng ký hợp đồng nhận lao động thực tập; đăng ký hợp đồng lao động trực tiếp giao kết và đăng ký trực tuyến hợp đồng lao động giao kết sau khi xuất cảnh.
Dự thảo định hướng chuyển các thủ tục hành chính, thông báo và báo cáo sang thực hiện trực tuyến thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia và cơ sở dữ liệu về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Giấy phép hoạt động được đề xuất cấp dưới dạng điện tử, có chữ ký số. Những giấy tờ đã có dữ liệu liên thông sẽ không phải nộp lại.
Thời hạn giải quyết một số thủ tục cũng được đề xuất rút ngắn; đồng thời không thu lệ phí đối với việc điều chỉnh thông tin, cấp lại và cấp đổi giấy phép. Nếu được thông qua, các thay đổi này có thể giảm thời gian xử lý hồ sơ và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Đáng chú ý, dự thảo còn đề xuất điều chỉnh điều kiện về cơ sở vật chất phục vụ giáo dục định hướng cho người lao động trước khi xuất cảnh. Theo nội dung được Bộ Nội vụ công bố, quy mô tối thiểu cơ sở vật chất được đề xuất giảm 50%, đồng thời làm rõ hơn yêu cầu về nhân viên nghiệp vụ cơ hữu và điều kiện cơ sở vật chất tính trên mỗi học viên.
Việc điều chỉnh này hướng tới giảm yêu cầu về quy mô đầu tư ban đầu, nhưng không đồng nghĩa với việc hạ thấp các tiêu chuẩn an toàn, vệ sinh và chất lượng đào tạo. Đây là khâu quan trọng giúp người lao động chuẩn bị kiến thức pháp luật, tác phong, kỹ năng cần thiết trước khi làm việc tại nước ngoài.
Tăng trách nhiệm doanh nghiệp, rõ cơ chế xử lý vi phạm
Song song với đơn giản hóa thủ tục, dự thảo đề xuất cơ chế xử lý đối với doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện hoạt động. Trường hợp doanh nghiệp đề nghị thay đổi nội dung giấy phép nhưng chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện, dự thảo quy định thời hạn 10 ngày làm việc để hoàn thiện. Đối với trường hợp cơ quan chức năng phát hiện doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện qua thanh tra, kiểm tra, việc thu hồi giấy phép được thực hiện theo quy định.
Dự thảo cũng đề cập cơ chế phối hợp giữa Bộ Nội vụ và Sở Nội vụ trong kiểm tra, xác minh điều kiện thực tế của doanh nghiệp. Việc phân định trách nhiệm giữa cơ quan quản lý Trung ương và địa phương được đặt trong yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Một nội dung khác là xử lý tiền ký quỹ của doanh nghiệp khi giải thể, phá sản, bị thu hồi hoặc tự nguyện nộp lại giấy phép. Dự thảo hướng tới quy định rõ hơn trình tự xử lý khoản tiền này, đồng thời bổ sung nội dung liên quan đến bảo lãnh của người lao động đối với đơn vị sự nghiệp.
Các quy định về ký quỹ có ý nghĩa trực tiếp đối với việc bảo đảm nghĩa vụ của doanh nghiệp và quyền lợi của người lao động. Bởi vậy, cơ chế xử lý cần minh bạch, xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp, ngân hàng và cơ quan quản lý, tránh để người lao động gặp khó khăn khi doanh nghiệp chấm dứt hoạt động.
Quản lý bằng dữ liệu phải gắn với bảo vệ người lao động
Việc kết nối dữ liệu và chuyển thủ tục lên môi trường số không chỉ nhằm giảm giấy tờ cho doanh nghiệp mà còn mở ra khả năng theo dõi hoạt động đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài một cách thống nhất hơn. Khi thông tin về doanh nghiệp, hợp đồng và người lao động được cập nhật, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để kiểm tra, phát hiện vi phạm và thực hiện hậu kiểm.
Theo định hướng triển khai Luật số 22/2026/QH16, dữ liệu quản lý người lao động cần được theo dõi xuyên suốt từ khâu chuẩn bị nguồn, tuyển chọn, xuất cảnh, làm việc ở nước ngoài đến khi về nước. Đây cũng là cơ sở để kết nối người lao động sau khi hoàn thành hợp đồng với thị trường lao động trong nước, phát huy kinh nghiệm và kỹ năng nghề đã tích lũy.
Tuy nhiên, cải cách thủ tục đối với doanh nghiệp cần đi cùng cơ chế bảo vệ người lao động. Những vấn đề như chi phí tuyển dụng, điều kiện làm việc, nội dung hợp đồng, thời gian chờ xuất cảnh và việc thực hiện cam kết của doanh nghiệp vẫn cần được giám sát chặt chẽ. Việc số hóa dữ liệu chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người lao động có thể tiếp cận thông tin minh bạch, phản ánh vi phạm và được hỗ trợ khi phát sinh tranh chấp.
Luật số 22/2026/QH16 đã được Quốc hội ban hành ngày 24/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Việc hoàn thiện nghị định hướng dẫn sẽ quyết định cách thức triển khai các quy định mới trong thực tế. Hiệu quả cải cách vì vậy không chỉ nằm ở số thủ tục được cắt giảm, mà còn ở chất lượng quản lý doanh nghiệp, tính minh bạch của thị trường và mức độ bảo đảm quyền lợi của người lao động Việt Nam ở nước ngoài.
