Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính do Bộ Công an xây dựng đang đề xuất thay đổi đáng chú ý trong quy trình xử phạt vi phạm hành chính được phát hiện qua camera, thiết bị kỹ thuật hoặc phương tiện nghiệp vụ.
Theo dự thảo, cơ quan chức năng có thể ra quyết định xử phạt mà không cần lập biên bản đối với các trường hợp vi phạm được ghi nhận bằng phương tiện kỹ thuật. Đồng thời, mức tiền phạt áp dụng theo thủ tục xử phạt không lập biên bản cũng được đề xuất nâng từ 500.000 đồng lên 1 triệu đồng đối với cá nhân.
Tuy nhiên, trong quá trình lấy ý kiến, nhiều cơ quan cho rằng quy định này cần được giới hạn để tránh phát sinh tranh chấp. Bộ Công Thương đề nghị chỉ áp dụng hình thức xử phạt không lập biên bản đối với các hành vi có mức phạt dưới 1 triệu đồng. Theo cơ quan này, việc giới hạn ngưỡng xử phạt sẽ giúp vừa đơn giản hóa thủ tục hành chính, vừa bảo đảm an toàn pháp lý trong quá trình xử lý vi phạm.
Cùng quan điểm thận trọng, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa cho rằng biên bản vi phạm không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là căn cứ để ghi nhận ý kiến của người vi phạm, đặc biệt trong những trường hợp có tình tiết giảm nhẹ hoặc phát sinh yếu tố khách quan mà hình ảnh từ thiết bị kỹ thuật không thể phản ánh đầy đủ.
Các cơ quan này cũng lưu ý, vi phạm hành chính diễn ra ở nhiều lĩnh vực khác nhau, không phải trường hợp nào cũng đơn giản như lỗi giao thông. Chẳng hạn trong lĩnh vực hải quan, các vi phạm được phát hiện qua máy soi thường liên quan đến nhiều tình tiết cần xác minh, nên việc lập biên bản vẫn cần thiết để làm căn cứ xử lý và giải quyết khiếu nại nếu phát sinh.
Ngoài phạm vi áp dụng, tính minh bạch của quyết định xử phạt cũng được nhiều đơn vị quan tâm. Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội đề xuất, nếu không lập biên bản thì quyết định xử phạt bắt buộc phải gửi kèm hình ảnh, video hoặc dữ liệu điện tử chứng minh hành vi vi phạm. Đây sẽ là căn cứ để người dân kiểm tra thông tin, thực hiện quyền giải trình hoặc khiếu nại khi cần thiết.
Trong khi đó, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng kiến nghị bổ sung cơ chế gửi biên lai điện tử ngay sau khi người dân hoàn tất nghĩa vụ nộp phạt thông qua tin nhắn SMS hoặc ứng dụng VNeID. Theo đề xuất này, toàn bộ quá trình xử phạt có thể được thực hiện trực tuyến, giúp người dân dễ theo dõi và lưu trữ thông tin.
Giải trình về các góp ý, Bộ Công an cho rằng dữ liệu phục vụ xử phạt nguội hiện nay đều được thu thập từ các thiết bị nghiệp vụ như hệ thống camera giám sát, máy đo tốc độ, máy đo nồng độ cồn, cân tải trọng... Những dữ liệu này đã thể hiện đầy đủ thời gian, địa điểm, hành vi vi phạm và hình ảnh chứng minh nên có giá trị thay thế nhiều nội dung vốn được ghi trong biên bản truyền thống.
Theo cơ quan soạn thảo, việc bỏ khâu lập biên bản sẽ góp phần rút ngắn quy trình xử lý, giảm thủ tục hành chính và tiết kiệm nguồn lực cho cơ quan thực thi.
Tiếp thu góp ý, Bộ Công an đã chỉnh lý dự thảo theo hướng bổ sung quy định đối với các quyết định xử phạt không lập biên bản, cơ quan có thẩm quyền phải đính kèm đầy đủ hình ảnh, dữ liệu hoặc các thông tin điện tử chứng minh hành vi vi phạm. Quy định này nhằm bảo đảm người bị xử phạt vẫn có đầy đủ căn cứ để thực hiện quyền giải trình, khiếu nại theo quy định của pháp luật.
Dự thảo Luật hiện vẫn đang được lấy ý kiến đến ngày 10/8. Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những thay đổi đáng chú ý trong cải cách thủ tục xử lý vi phạm hành chính, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc mở rộng ứng dụng công nghệ số trong công tác xử phạt thời gian tới.
