Chiều 29/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi). Nhiều ý kiến tập trung vào việc tháo gỡ vướng mắc trong tổ chức thực hiện, bảo đảm chính sách phù hợp với nhu cầu và quá trình phát triển của doanh nghiệp.
Hỗ trợ cần theo kịp nhu cầu của doanh nghiệp
Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (đoàn Thanh Hóa) cho biết doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp, cùng hàng triệu hộ kinh doanh đóng góp quan trọng vào tạo việc làm, bảo đảm sinh kế và ổn định xã hội. Tuy nhiên, tiến độ hỗ trợ hiện chưa theo kịp lộ trình nâng cấp của doanh nghiệp.
Để đáp ứng yêu cầu của khách hàng lớn, doanh nghiệp có thể cần từ 1 đến 2 năm cải tiến sản xuất. Trong khi đó, hoạt động hỗ trợ thường tập trung vào 6 tháng cuối năm ngân sách, chủ yếu dưới hình thức tư vấn, đào tạo, tham gia hội chợ; các nội dung như sản xuất thử, kiểm định chưa được triển khai rộng rãi.
Dẫn báo cáo tổng kết của Bộ Tài chính, đại biểu cho biết trong số gần 500 doanh nghiệp nhỏ và vừa được khảo sát, chỉ khoảng 9% phản hồi đã tiếp cận, thụ hưởng chính sách hỗ trợ. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị đổi mới phương thức tổ chức thực hiện; lựa chọn đơn vị triển khai công khai, minh bạch, đúng quy định và thanh toán gắn với kết quả nghiệm thu.
Quan tâm đến tính liên tục của chính sách, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn TP. Hải Phòng) đề nghị làm rõ căn cứ hoạt động, trách nhiệm quản lý các quỹ hỗ trợ trong thời gian chờ sắp xếp. Dự thảo cần phân biệt việc thực hiện các hợp đồng vay, bảo lãnh còn hiệu lực với việc giải quyết hồ sơ đang xét và nhu cầu hỗ trợ phát sinh trong giai đoạn chuyển tiếp.
Theo đại biểu, việc sáp nhập, giải thể quỹ phải gắn với phương án chuyển tiếp được phê duyệt, xác định rõ đơn vị tiếp nhận vốn, tài sản, công nợ, hợp đồng và hồ sơ. Trách nhiệm, thời điểm chuyển giao cũng cần được quy định cụ thể để bảo đảm các cam kết hợp pháp và quyền lợi của doanh nghiệp.
Làm rõ tiêu chí phân loại doanh nghiệp
Đại biểu Đào Chí Nghĩa (đoàn TP. Cần Thơ) lưu ý biến động ngắn hạn về doanh thu, lao động có thể khiến doanh nghiệp liên tục thay đổi nhóm quy mô. Bên cạnh đó, cách xác định tổng nguồn vốn đối với doanh nghiệp đa ngành và doanh nghiệp mới thành lập chưa rõ, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau khi áp dụng.
Đại biểu đề nghị rà soát các mức trần 300 lao động, 150 tỷ đồng vốn và 400 tỷ đồng doanh thu, đồng thời hoàn thiện phương pháp xác định để bảo đảm phân loại đúng quy mô, công bằng giữa các ngành nghề. Có thể nghiên cứu sử dụng số liệu bình quân trong khoảng thời gian phù hợp, quy định rõ kỳ tính và căn cứ số liệu.
Dự thảo cũng cần có quy định riêng cho doanh nghiệp chưa hoạt động đủ thời gian tính toán và cơ chế chuyển tiếp đối với doanh nghiệp vượt ngưỡng khi đang thụ hưởng chính sách, tránh dừng hỗ trợ đột ngột.
Giải trình nội dung này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết dự thảo xác định mức trần về lao động bình quân không quá 300 người, tổng nguồn vốn tối đa 150 tỷ đồng hoặc doanh thu tối đa 400 tỷ đồng.
Các ngưỡng trên được xây dựng trên cơ sở kế thừa quy định trước đây, tính đến tăng trưởng GDP và lạm phát từ năm 2017 đến nay, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế. Dự thảo giao Chính phủ quy định tiêu chí cụ thể phù hợp với từng ngành, lĩnh vực.
Mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và mặt bằng sản xuất
Về chính sách hỗ trợ, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết dự thảo thiết kế 11 chính sách hỗ trợ chung và 4 chính sách hỗ trợ có trọng tâm. Chính sách hỗ trợ về thuế trong 3 năm kể từ khi doanh nghiệp được cấp phép hoạt động kế thừa Nghị quyết số 198/2025/QH15, nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp mới thành lập thích ứng, tồn tại và phát triển.
Đối với mặt bằng sản xuất, dự thảo mở rộng chính sách theo hướng cho phép chính quyền địa phương đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp để dành quỹ đất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo thống kê của Bộ Tài chính, từ khi Nghị quyết số 198/2025/QH15 có hiệu lực, đã có 110 khu công nghiệp dành quỹ đất có hạ tầng đầy đủ để thu hút nhóm doanh nghiệp này.
Trong lĩnh vực mua sắm công, theo Bộ trưởng, dự thảo quy định dành tối thiểu 20% kinh phí cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ưu tiên các gói thầu có giá trị từ 20 tỷ đồng trở xuống. Trong gần một năm triển khai chính sách, gần 226.000 gói thầu dưới 20 tỷ đồng đã được dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, với hơn 12.000 doanh nghiệp tham gia, tổng giá trị khoảng 126.000 tỷ đồng.
Góp ý về nội dung này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị thống nhất tính tỷ lệ mua sắm công theo giá trị, bởi số lượng lớn các gói thầu có giá trị nhỏ chưa phản ánh đúng cơ hội thị trường dành cho doanh nghiệp. Đồng thời, cần phân biệt giá trị gói thầu dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia với giá trị hợp đồng thực tế được trao.
Trường hợp không đạt tỷ lệ quy định, cơ quan thực hiện phải giải trình rõ cơ cấu mua sắm, lý do thiếu gói thầu phù hợp và việc thực hiện nghĩa vụ ưu tiên. Đại biểu đề nghị luật xác lập nguyên tắc công khai, giải trình và giới hạn áp dụng ngoại lệ; các công thức, biểu mẫu, quy trình cụ thể giao Chính phủ quy định.
Về cải cách thủ tục hành chính, Bộ trưởng cho biết các biện pháp đã triển khai giúp giảm 53% thời gian tuân thủ và 54% chi phí. Dự thảo tiếp tục hướng tới giảm thời gian, chi phí tuân thủ pháp luật, khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.
Liên quan đến mã số thuế tồn đọng, hiện còn khoảng 2,8 triệu mã số thuế chưa đóng, trong đó khoảng 1,2 triệu mã số thuộc doanh nghiệp và chi nhánh doanh nghiệp. Trong 8 tháng đầu năm 2026, cơ quan thuế đã đóng gần 600.000 mã số thuế. Bộ Tài chính đang nghiên cứu chính sách đặc thù để xử lý số còn lại, trong đó có những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội.
