Thời gian qua, 56 học sinh ở thôn Kon Brăp Ju, xã Kon Braih (Quảng Ngãi) đang theo học tại Trường THCS Đăk Rve vẫn chưa được nhận gạo hỗ trợ theo chính sách của Nhà nước. Điều nghịch lý là hơn 4,2 tấn gạo đã được cấp về trường và đang nằm trong kho, song nhà trường không thể cấp phát cho các em vì vướng một phụ lục hành chính quy định đối tượng thụ hưởng theo địa bàn và khoảng cách.
Việc lựa chọn học ở ngôi trường gần hơn nhằm bảo đảm an toàn, duy trì sĩ số và giảm bớt gian nan cho học sinh vùng khó vốn là điều hiển nhiên. Tuy nhiên, tại thôn Kon Brăp Ju, chính lựa chọn hợp lý ấy lại khiến các em rơi vào cảnh “kẹt” chính sách. Nhiều năm nay, học sinh của thôn theo học tại Trường THCS Đăk Rve vì quãng đường đến trường chỉ hơn 3km. Nếu học theo đúng tuyến phân theo hộ khẩu tại Trường THCS Tân Lập, xã Kon Braih, các em phải đi hơn 6km, băng qua suối và nhiều đoạn có nguy cơ sạt lở, nhất là vào mùa mưa.
Trong số các học sinh đang chờ hỗ trợ, có những em mỗi ngày đi bộ gần một giờ để đến lớp. Các em cho biết nếu phải sang Trường THCS Tân Lập thì đường xa hơn nhiều và rất khó khăn. Phụ huynh cũng chung nỗi lo khi cho rằng việc cho con học tại Trường THCS Đăk Rve là vì gần hơn và an toàn hơn, còn đi theo tuyến phân trường cũ thì quá xa và quá vất vả đối với con em mình.
Theo thông tin từ nhà trường, từ khi thành lập năm 2003 đến nay, Trường THCS Đăk Rve luôn tiếp nhận học sinh thôn Kon Brăp Ju. Suốt hơn 20 năm, các em liên tục được hưởng chế độ học sinh bán trú theo các nghị định của Chính phủ, gần nhất là Nghị định 116/2016. Chính sách đã được áp dụng ổn định, phù hợp với điều kiện địa hình và khoảng cách đi lại thực tế của học sinh miền núi.
Đến tháng 6/2025, Trường THCS Đăk Rve lập danh sách nhu cầu hưởng chính sách theo Nghị định 66/2025 của Chính phủ, trong đó có 56 học sinh thôn Kon Brăp Ju. Theo quy định của nghị định này, mỗi học sinh được hỗ trợ tiền ăn, tiền ở và 15kg gạo/tháng. Nhà trường đã thực hiện các thủ tục theo quy định để các em tiếp tục được thụ hưởng chính sách như những năm trước.
Tuy nhiên, vướng mắc phát sinh khi UBND tỉnh Quảng Ngãi ban hành Quyết định 29/2025 ngày 9/10/2025, quy định về khoảng cách, địa bàn làm căn cứ xác định đối tượng học sinh, học viên không thể đi đến trường và trở về nhà trong ngày để hưởng chính sách theo Nghị định 66. Trong Phụ lục 01 kèm theo quyết định này, Trường THCS Đăk Rve chỉ được phê duyệt học sinh thôn 5 và thôn 7 của xã Đăk Rve được hưởng hỗ trợ. Đối với học sinh thôn Kon Brăp Ju (xã Kon Braih), phụ lục nêu rõ các em chỉ được hưởng hỗ trợ khi theo học tại Trường THCS Tân Lập.
Chính quy định “đóng khung” theo địa bàn trong phụ lục đã khiến 56 học sinh thôn Kon Brăp Ju rơi vào cảnh không khớp đối tượng thụ hưởng, dù các em đang học thực tế tại Trường THCS Đăk Rve vì điều kiện đi lại an toàn và thuận lợi hơn. Do không phù hợp với phụ lục, nhà trường không có cơ sở pháp lý để trình UBND xã phê duyệt danh sách, nên chưa thể cấp hỗ trợ cho học sinh.
Trong khi đó, số gạo hỗ trợ đã được cấp về trường. Cụ thể, khoảng hơn 4,2 tấn gạo, tương ứng mức hỗ trợ 15kg/tháng cho 56 học sinh trong 5 tháng học, đã được đưa về Trường THCS Đăk Rve và hiện được cất giữ trong một phòng học tận dụng làm kho. Nhà trường cho biết không thể phát gạo vì chưa đủ căn cứ pháp lý, đồng thời bày tỏ lo ngại gạo để lâu ngày trong kho có nguy cơ ẩm mốc, hư hỏng.
Không chỉ học sinh, phụ huynh cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ sự ách tắc này. Nhiều gia đình cho biết mọi năm, đến thời điểm này con em đã được nhận gạo theo chính sách, còn năm nay thì chưa. Việc chậm trễ khiến đời sống sinh hoạt của các gia đình khó khăn thêm, trong khi các em vẫn phải đi học đường dài, băng suối, đối mặt với nguy cơ sạt lở như những năm trước.
Theo đại diện chính quyền địa phương, việc học sinh thôn Kon Brăp Ju theo học tại Trường THCS Đăk Rve là phù hợp với địa hình và khoảng cách đi lại. Dù học ở trường nào, các em vẫn phải băng suối, qua những đoạn đường có nguy cơ sạt lở, nên việc chọn trường gần hơn được xem là phương án an toàn. Tuy nhiên, do vướng quy định tại phụ lục của Quyết định 29, 56 học sinh này hiện chưa được xem xét thụ hưởng chính sách theo Nghị định 66 tại Trường THCS Đăk Rve.
Trước thực tế đó, UBND xã Đăk Rve đã có văn bản gửi UBND tỉnh Quảng Ngãi và Sở Giáo dục và Đào tạo kiến nghị điều chỉnh Phụ lục 01 cho phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương. Chính quyền xã cho rằng tình trạng học sinh thôn Kon Brăp Ju học tại Trường THCS Đăk Rve là hợp lý, đã diễn ra ổn định trong nhiều năm và cần được cập nhật vào phụ lục để bảo đảm quyền lợi cho học sinh. Theo địa phương, tình trạng tương tự cũng xảy ra tại một số xã khác và việc điều chỉnh phải trình HĐND tỉnh để áp dụng chung.
Từ câu chuyện của 56 học sinh thôn Kon Brăp Ju, có thể thấy một khoảng trống giữa văn bản và thực tế triển khai chính sách. Nghị định 66 được ban hành với mục tiêu hỗ trợ học sinh vùng khó, song khi đi vào thực thi ở cơ sở lại phát sinh “điểm nghẽn” từ phụ lục hành chính mang tính địa giới. Trong bối cảnh địa hình miền núi phức tạp, nhiều thôn bản giáp ranh giữa các xã, việc áp dụng cứng nhắc theo tuyến hộ khẩu và địa bàn có thể khiến những học sinh đáng lẽ được thụ hưởng lại bị loại khỏi danh sách.
Điều đáng nói là chính sách này trước đó đã được áp dụng ổn định suốt nhiều năm tại Trường THCS Đăk Rve đối với học sinh thôn Kon Brăp Ju. Việc thay đổi cách xác định đối tượng thụ hưởng thông qua một phụ lục hành chính đã tạo ra sự “chênh” giữa quy định và thực tế, khiến nhà trường lúng túng, chính quyền địa phương phải kiến nghị, còn học sinh và phụ huynh là những người chịu thiệt thòi trực tiếp.
Trong thời gian chờ tháo gỡ, hơn 4,2 tấn gạo vẫn nằm trong kho của trường. Nhà trường cho biết đã hoàn tất các thủ tục cần thiết theo Nghị định 66 và chỉ còn chờ điều chỉnh phụ lục để có cơ sở pháp lý cấp phát. Việc gạo để lâu ngày không chỉ gây lo ngại về chất lượng mà còn đi ngược lại mục tiêu kịp thời hỗ trợ học sinh vùng khó.
Câu chuyện ở Kon Brăp Ju cũng cho thấy một vấn đề rộng hơn trong triển khai chính sách công: Khi văn bản quy phạm chưa theo kịp thực tế, người chịu ảnh hưởng đầu tiên chính là đối tượng thụ hưởng. Trong trường hợp này, đó là học sinh dân tộc thiểu số ở vùng miền núi, những em vốn đã đối mặt với nhiều khó khăn về điều kiện học tập, đi lại và đời sống.
Địa phương cho biết đang chờ các cấp có thẩm quyền xem xét, điều chỉnh để phù hợp thực tế. Khi phụ lục được sửa đổi, danh sách thụ hưởng có thể được phê duyệt và gạo sẽ được cấp phát cho học sinh. Tuy nhiên, việc điều chỉnh cần thời gian vì phải tổng hợp từ nhiều xã và trình HĐND tỉnh để áp dụng chung, đồng nghĩa với việc các em vẫn tiếp tục chờ đợi những quyền lợi đáng ra đã được hưởng từ đầu năm học.
Từ vụ việc này, có thể thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là tháo gỡ cho riêng 56 học sinh thôn Kon Brăp Ju, mà còn là rà soát cách xây dựng và ban hành phụ lục, hướng dẫn thực thi chính sách sao cho sát với thực tế địa hình, khoảng cách và điều kiện sinh hoạt của học sinh miền núi. Khi chính sách được thiết kế nhằm hỗ trợ vùng khó nhưng lại bị “kẹt” bởi thủ tục hành chính, mục tiêu nhân văn ban đầu có nguy cơ bị giảm hiệu quả.
Nếu không sớm được điều chỉnh, những bất cập tương tự có thể tiếp tục lặp lại ở các địa phương khác, nơi học sinh phải lựa chọn trường học vì an toàn và điều kiện đi lại chứ không đơn thuần theo địa giới hành chính. Trong khi chờ đợi sự thay đổi từ văn bản, 56 học sinh ở thôn Kon Brăp Ju vẫn phải tiếp tục đến lớp như thường lệ, băng suối, vượt đường xa, và chờ đợi những quyền lợi mà theo chính sách, các em đáng ra đã được thụ hưởng./.
