Chiều 21/5, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp về nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và cả nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Các ý kiến tại cuộc làm việc đã trao đổi làm rõ các nhóm vấn đề lớn: Mô hình tổ chức và vận hành sau sáp nhập của Ủy ban; việc triển khai các nhiệm vụ lớn được Đảng ủy Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Lãnh đạo Quốc hội giao, nhất là công tác xây dựng pháp luật, công tác tư pháp, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; việc tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; theo dõi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; công tác giám sát phục vụ cho việc hoàn thiện thể chế; công tác chuyển đổi số…
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải là cơ quan đi đầu trong tư duy pháp quyền
Qua nghe báo cáo và các ý kiến tại buổi làm việc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận, trong năm 2025 nếu tính tổng số 89 luật được Quốc hội thông qua, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã thẩm tra số lượng chiếm khoảng 30%. Riêng tại Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI, Ủy ban đã thẩm tra 5 luật và 1 nghị quyết có tính chất quy phạm pháp luật.
Cùng với đó, Ủy ban đã tham mưu, giúp Đảng ủy Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhiều vấn đề quan trọng như công tác lập pháp của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI; triển khai Kết luận 17 của Trung ương; theo dõi việc thực hiện Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 197 của Quốc hội; tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật; tham mưu về phòng, chống lãng phí, tiêu cực; công tác tư pháp; tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Theo Chủ tịch Quốc hội, đây đều là những nhiệm vụ lớn, rất quan trọng và khó. Thay mặt Đảng ủy Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội ghi nhận, biểu dương những kết quả, nền nếp làm việc, tinh thần đoàn kết, chung sức, đồng lòng của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV cũng như giai đoạn đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.
Nhấn mạnh yêu cầu nhiệm vụ trong thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, năm 2026 và cả nhiệm kỳ khóa XVI sẽ nặng hơn, phức tạp hơn, yêu cầu cao hơn, khối lượng văn bản rất lớn. Đặc biệt là yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, nâng cao chất lượng thẩm tra, phản biện chính sách, giám sát thi hành pháp luật, rà soát kỹ thuật văn bản, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật ngày càng cấp bách. “Vì vậy, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải là cơ quan đi đầu trong tư duy pháp quyền, chuẩn mực về kỹ thuật lập pháp, sắc bén trong thẩm tra chính sách, quyết liệt trong giám sát thực thi, chủ động trong kiến tạo thể chế phát triển”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Làm luật phải từ sớm, từ xa, kiểm soát chặt chất lượng chính sách và hồ sơ
Đề cập tới các nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý 10 định hướng cụ thể.
Thứ nhất, Ủy ban phải bám sát tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lần thứ nhất; các Nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Trên tinh thần đó, phải chuyển thật mạnh từ tư duy “quản lý” sang tư duy “kiến tạo phát triển”; từ “làm luật để dễ quản” sang “làm luật để đất nước phát triển, người dân thuận lợi, doanh nghiệp yên tâm, bộ máy vận hành hiệu quả”.
Theo Chủ tịch Quốc hội, người dân, doanh nghiệp và đất nước đang chờ Quốc hội tháo gỡ thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn. Vướng ở đâu, vướng như thế nào, phải tháo gỡ ở đó. Luật do Quốc hội xây dựng, ban hành thì việc tháo gỡ cũng phải do Quốc hội quyết.
Thứ hai, trong công tác lập pháp, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu cần đặt chất lượng chính sách lên hàng đầu. Xây dựng luật phải từ sớm, từ xa, kiểm soát chặt hồ sơ, đánh giá tác động, tính khả thi, tính thống nhất; Tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động lập pháp. Những hồ sơ dự án luật, dự thảo nghị quyết chưa bảo đảm chất lượng thì phải mạnh dạn trả lại cơ quan soạn thảo, đồng thời báo cáo Chủ tịch Quốc hội, báo cáo Thủ tướng Chính phủ. “Không để tình trạng chính sách chưa chín, hồ sơ chưa kỹ, đánh giá tác động chưa đầy đủ mà vẫn trình”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.
Thứ ba, đối với công tác rà soát kỹ thuật văn bản sau khi Quốc hội thông qua, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải thực hiện chặt chẽ, chuyên nghiệp, nhưng không làm thay trách nhiệm của cơ quan chủ trì thẩm tra. Nếu cơ quan nào làm chưa kỹ lưỡng, Ủy ban phải báo cáo Phó Chủ tịch Quốc hội phụ trách, báo cáo Chủ tịch Quốc hội để chấn chỉnh.
Thứ tư, Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật phải thực chất, có địa chỉ, có danh mục, có phương án xử lý. Căn bản là phải tìm ra điểm nghẽn, điểm chồng chéo, trùng lặp và có đề xuất hướng xử lý cụ thể.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh cảnh báo sớm, ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo để phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập. Chủ tịch Quốc hội cho rằng Quốc hội đã có những kết quả bước đầu trong chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và cần tiếp tục làm tốt hơn nữa. Theo Chủ tịch Quốc hội, AI đang thay đổi rất nhanh, phát triển rất mạnh, Quốc hội phải tiếp cận vấn từ góc độ: Quốc hội cần làm gì, ứng dụng khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo như thế nào trong lập pháp, giám sát tối cao, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, công tác dân nguyện và xây dựng pháp luật?.
Thứ năm, cần đổi mới giám sát theo hướng tạo chuyển biến thực chất. “Giám sát VBQPPL không chỉ hỏi văn bản đã ban hành chưa, mà phải đòi hỏi đã đúng tinh thần luật không, có tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp không, có phát sinh thủ tục, điều kiện, chi phí tuân thủ không”. Nhấn mạnh yêu cầu này Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, giám sát không nhất thiết cứ phải tổ chức nhiều đoàn, đi nhiều địa phương mới là tốt. Quan trọng là phải có kênh thu thập thông tin, chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu và đưa ra đề xuất thật cụ thể, sát thực tế.
Thứ sáu, trong lĩnh vực tư pháp, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, không chỉ nghe báo cáo và tiếp cận những con số các ngành gửi mà phải "chọn đúng, chọn trúng" vấn đề tồn tại, kéo dài nhiều năm mà người dân bức xúc và Quốc hội có ý kiến để tổ chức giám sát, khảo sát đến nơi, đến chốn. “Việc thẩm tra công tác tư pháp và công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hàng năm, phải thẩm tra sâu hơn, kiến nghị trúng hơn, theo dõi đến cùng hơn. Không chỉ nêu số liệu tăng giảm, mà phải chỉ ra xu hướng tội phạm và vi phạm pháp luật, nguyên nhân, trách nhiệm, điểm nghẽn và giải pháp có địa chỉ, có thời hạn”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Kết quả phải được đo bằng hiệu quả, bằng sản phẩm cụ thể
Thứ bảy, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải đi đầu trong chuyển đổi số phục vụ lập pháp, giám sát và xử lý công việc.
Thứ tám, đề cập điều kiện bảo đảm hoạt động, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tháo gỡ kịp thời khó khăn về tổ chức, nhân lực và điều kiện bảo đảm. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải tập trung cho nhiệm vụ cốt lõi là nghiên cứu, thẩm tra, giám sát, tham mưu chính sách pháp luật. Văn phòng Quốc hội phải bảo đảm tốt hơn công tác phục vụ hành chính, quản trị, kỹ thuật, tài chính và điều kiện làm việc.
Thứ chín, Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu khẩn trương rà soát, hoàn thiện quy chế, quy định, phân định rõ nhiệm vụ giữa các cơ quan của Quốc hội theo nguyên tắc phân công rõ, phối hợp chặt, nhiệm vụ cụ thể, thẩm quyền đi đôi với nguồn lực và trách nhiệm giải trình.
Đánh giá cao việc Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thời gian gần đây đã chủ động phối hợp từ sớm với một số bộ, ngành trong quá trình thẩm tra, thẩm định, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là cách làm cần phát huy, bởi nếu chỉ chờ cơ quan soạn thảo trình đủ thủ tục, có dấu, có chữ ký rồi mới xem xét thì công việc sẽ bị động và khó phát hiện những điểm cần chỉnh sửa, bổ sung.
Thứ mười, Ủy ban cần đổi mới phương thức làm việc theo tinh thần chuyên nghiệp, kỷ luật, hiệu quả. Tất cả nhiệm vụ phải quản trị theo “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Theo Chủ tịch Quốc hội, mục tiêu cuối cùng là kết quả, “nhưng kết quả phải được đo bằng hiệu quả, bằng sản phẩm cụ thể, chứ không phải họp nhiều là có kết quả”.
Nghiên cứu cơ chế giải thích pháp luật, giám sát văn bản sau ban hành
Về các kiến nghị cụ thể, Chủ tịch Quốc hội giao Ban Tổ chức Đảng ủy Quốc hội, Ủy ban Công tác đại biểu phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp rà soát kiện toàn tổ chức theo thẩm quyền, bảo đảm tinh gọn, đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ.
Đối với việc sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 71, Chủ tịch Quốc hội giao Ủy ban Công tác đại biểu chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện. Về sửa đổi Quy chế làm việc của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Công tác đại biểu sẽ trình và tiếp thu các ý kiến tại cuộc làm việc.
Về giải thích pháp luật, Chủ tịch Quốc hội giao Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nghiên cứu cơ chế, quy trình, tiêu chí, thẩm quyền và các trường hợp cần giải thích pháp luật để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng bản chất; giải thích pháp luật không thay thế việc sửa luật.
Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp trong tiếp thu, chỉnh lý, rà soát kỹ thuật; cử đúng người, đúng thẩm quyền và chịu trách nhiệm đến cùng về nội dung.
Đối với giám sát văn bản quy phạm pháp luật sau ban hành, Chủ tịch Quốc hội giao Ủy ban Pháp luật và Tư pháp chủ trì nghiên cứu, phối hợp với Ủy ban Dân nguyện và Giám sát. Sau khi luật ban hành, phải xem đã có nghị định chưa, nghị định có đúng luật không, thông tư có đúng luật không, tránh tình trạng luật ban hành một đằng, nghị định không theo luật, thông tư lại theo một kiểu khác.
Về mô hình phục vụ các cơ quan của Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội giao Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội chủ trì sơ kết 1 năm thực hiện mô hình phục vụ, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong thời gian sớm nhất.
Về phần mềm quản lý, xử lý đơn thư, Chủ tịch Quốc hội giao Văn phòng Quốc hội phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp kiểm tra, có phương án nâng cấp phần mềm hoặc hoàn thành phần mềm mới trong thời gian sớm nhất.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, tinh thần chung là Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã làm tốt thì phải làm tốt hơn nữa; đã xuất sắc thì phải xuất sắc hơn nữa; tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm, đổi mới, chuyên nghiệp, hiệu quả để hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ được giao.
