Sáng 30/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động năm giám sát 2026 với chủ đề: “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì diễn đàn. Cùng dự có Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến; các Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, Nguyễn Khắc Định, Nguyễn Thị Thanh, Nguyễn Hồng Diên, Nguyễn Thị Hồng; Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu.
Không giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ
Phát biểu khai mạc diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội; là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực Nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực thi nghiêm minh; đồng thời là động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Những kết quả đạt được thời gian qua là nền tảng quan trọng, nhưng yêu cầu phát triển mới của đất nước đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động giám sát của Quốc hội.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đất nước đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược; nhiều nhiệm vụ có tính đột phá, nhiều vấn đề chưa có tiền lệ, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển và quản trị quốc gia.
Theo đó không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ. Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới: Có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.
Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm, mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế, mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển.
"Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị, mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống Nhân dân", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội dẫn lại ý kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm của Chính phủ rằng, những điểm nghẽn về thể chế hiện nay đã cơ bản được tháo gỡ. Vấn đề quan trọng là tổ chức thực thi pháp luật như thế nào để bảo đảm có kết quả và hiệu quả.
Từ thực tiễn đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Diễn đàn tập trung làm rõ 4 định hướng nhằm tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động giám sát.
Thứ nhất, lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, Nhân dân đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.
Thứ hai, gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật; mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất.
Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm.
Thứ tư, siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện.
Lập pháp và giám sát phải đi đôi với nhau
Phân tích vị trí, vai trò của hoạt động giám sát trong hệ thống chính trị, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, Đảng có công tác kiểm tra, giám sát; Chính phủ có hoạt động thanh tra; Nhà nước có Kiểm toán Nhà nước. Quốc hội thực hiện ba chức năng quan trọng là lập pháp, giám sát tối cao và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.
Trong đó, hoạt động lập pháp và giám sát phải đi đôi với nhau. Sau khi luật được Quốc hội ban hành, cần kiểm tra việc tổ chức thực hiện, xem xét các nghị định, thông tư hướng dẫn đã được ban hành đầy đủ, đồng bộ hay chưa; đồng thời kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Hoạt động giám sát phải tập trung vào những vấn đề mà thực tiễn đặt ra, phục vụ việc tiếp tục hoàn thiện thể chế và xây dựng pháp luật. Đồng thời, thông qua giám sát phải thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tháo gỡ những điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc ở cả Trung ương và địa phương, nhất là trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
“Tinh thần phải thật rõ: Giám sát có trọng tâm; kết luận có địa chỉ; kiến nghị có thời hạn; trách nhiệm được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Khẳng định Diễn đàn hôm nay không chỉ nhằm nhìn lại thực tiễn, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, yêu cầu quan trọng hơn là cùng hình thành tư duy, định hướng và phương thức giám sát mới cho toàn bộ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu phát huy cao nhất trí tuệ, trách nhiệm và kinh nghiệm thực tiễn; trao đổi thẳng thắn, đi vào trọng tâm, tập trung trả lời ba câu hỏi lớn: Giám sát vấn đề gì để tạo chuyển biến lớn nhất; giám sát bằng phương thức nào để bảo đảm thực chất nhất; và làm thế nào để mọi kết luận, kiến nghị giám sát đều được thực hiện đến cùng.
Kết quả của Diễn đàn cần được chắt lọc thành những định hướng, nhiệm vụ và giải pháp có tính khả thi, làm cơ sở xây dựng định hướng trọng tâm hoạt động giám sát trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị các cơ quan thông tấn, báo chí lan tỏa mạnh mẽ tinh thần của Diễn đàn, góp phần xây dựng nhận thức thống nhất trong cả hệ thống chính trị về yêu cầu đổi mới hoạt động giám sát, hướng tới một nền quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch, hiệu lực và hiệu quả.
Chủ tịch Quốc hội bày tỏ mong muốn Diễn đàn không chỉ tạo thêm những kiến nghị mới mà quan trọng hơn là góp phần hình thành tư duy giám sát mới cho Quốc hội khóa XVI: giám sát để kiến tạo phát triển; giám sát vì hiệu lực quản trị quốc gia; cao nhất là phục vụ Nhân dân, vì sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
