Ngày 16/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố 5 vụ án và 7 bị can liên quan hành vi Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan xảy ra tại BH Media, Trung tâm Giọng ca để đời, Lululola Entertainment, Mây Sài Gòn và nhóm 1900 Group. Vụ việc nhanh chóng gây chú ý bởi đây đều là những đơn vị có sức ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực âm nhạc và nội dung số trên YouTube.
Theo thông tin từ cơ quan điều tra, mô hình hoạt động của các đơn vị này có nhiều điểm tương đồng. Các chương trình ca nhạc, đêm diễn acoustic hoặc sân khấu phòng trà được tổ chức trực tiếp, sau đó ghi âm, ghi hình toàn bộ tiết mục biểu diễn. Từ dữ liệu ban đầu, các đơn vị tiếp tục chỉnh sửa, cắt dựng thành nhiều phiên bản video khác nhau để đăng tải lên YouTube nhằm thu hút lượt xem và doanh thu quảng cáo.
BH Media được xác định đóng vai trò trung tâm trong quá trình phân phối nội dung. Công ty này ký hợp đồng với nhiều phòng trà, sân khấu và đơn vị tổ chức biểu diễn để khai thác video âm nhạc trên nền tảng số. Sau khi có dữ liệu ghi hình, các video được xử lý hậu kỳ, tối ưu hóa nội dung rồi đưa lên hệ thống kênh YouTube sở hữu lượng người theo dõi lớn.
Điểm gây tranh cãi nằm ở việc các sản phẩm âm nhạc bị cáo buộc chưa hoàn tất thủ tục xin phép tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả trước khi khai thác thương mại. Cơ quan điều tra cho rằng nhiều tác phẩm đã bị sử dụng để tạo doanh thu nhưng chưa thanh toán tiền bản quyền theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.
Trong vụ án này, ca sĩ Quang Lập được xác định là người vận hành Trung tâm Giọng ca để đời, mô hình âm nhạc được thành lập từ năm 2015 tại TPHCM. Ban đầu, nơi đây được biết đến như sân chơi dành cho những người yêu bolero và dòng nhạc xưa. Tuy nhiên, theo cơ quan chức năng, hoạt động của trung tâm không chỉ dừng ở biểu diễn trực tiếp mà còn mở rộng sang khai thác nội dung số.
Nhiều ca sĩ biểu diễn tại Giọng ca để đời được ghi hình chuyên nghiệp, sau đó các video tiếp tục được chỉnh sửa thành nhiều sản phẩm riêng biệt trước khi phát hành trên YouTube. Một buổi biểu diễn có thể được tách thành hàng chục clip ngắn, video lyric, bản audio hoặc video tổng hợp nhằm tối đa hóa lượng tiếp cận người xem.
Nhờ hướng đi này, kênh YouTube của Quang Lập phát triển rất nhanh. Hiện kênh cá nhân của nam ca sĩ có hơn 1,2 triệu người theo dõi cùng lượng xem lên tới hàng trăm triệu lượt. Các video bolero, nhạc vàng và acoustic vốn có nhóm khán giả trung niên ổn định nên duy trì lượng xem đều đặn trong thời gian dài, giúp tạo doanh thu quảng cáo bền vững.
Theo cơ chế kiếm tiền của YouTube, doanh thu quảng cáo sẽ được phân chia dựa trên lượt xem, thời gian xem và nhóm khán giả mục tiêu. Những nội dung âm nhạc có lượng xem lớn, thời lượng dài và khán giả ổn định thường mang lại nguồn thu đáng kể. Ngoài tiền quảng cáo trực tiếp từ YouTube, các đơn vị còn có thể thu thêm từ tài trợ, hợp tác thương hiệu hoặc khai thác bản quyền thứ cấp.
Cơ quan điều tra bước đầu xác định BH Media cùng các đối tác hưởng lợi khoảng 6 tỷ đồng từ hoạt động bị cáo buộc xâm phạm quyền tác giả. Số tiền này sau đó được phân chia theo tỷ lệ thỏa thuận giữa các bên tham gia sản xuất và khai thác nội dung.
Đáng chú ý, không chỉ Giọng ca để đời mà nhiều thương hiệu âm nhạc nổi tiếng khác cũng bị khởi tố trong cùng đợt điều tra. Mây Sài Gòn, đơn vị phát triển chuỗi sân khấu Mây Lang Thang tại Đà Lạt, TPHCM và Hà Nội, bị cáo buộc thực hiện mô hình tương tự khi ghi hình các đêm nhạc acoustic rồi phát hành lên YouTube thông qua BH Media.
Mây Lang Thang từng nổi tiếng với hình ảnh sân khấu ngoài trời giữa đồi thông Đà Lạt, quy tụ nhiều nghệ sĩ nổi tiếng như Mỹ Tâm, Hà Anh Tuấn, Lệ Quyên, Mỹ Linh hay Văn Mai Hương. Các video biểu diễn tại đây thường đạt hàng triệu lượt xem nhờ chất lượng hình ảnh đẹp và không gian giàu cảm xúc.
Lululola Entertainment và nhóm 1900 Group cũng bị cáo buộc tham gia chuỗi hoạt động khai thác nội dung âm nhạc theo hình thức tương tự. Sau mỗi chương trình biểu diễn, dữ liệu ghi hình tiếp tục được chỉnh sửa thành nhiều sản phẩm để đăng tải lên nền tảng số.
Vụ việc đang gây chú ý bởi đây là lần hiếm hoi cơ quan chức năng xử lý hình sự quy mô lớn đối với hoạt động khai thác âm nhạc trên YouTube. Trong nhiều năm qua, thị trường nhạc số Việt Nam phát triển mạnh nhưng vấn đề bản quyền vẫn tồn tại nhiều tranh cãi, đặc biệt với các video cover, livestream hoặc ghi hình đêm nhạc.
Trước khi bị khởi tố, Quang Lập từng vướng tranh cãi liên quan bản quyền âm nhạc vào năm 2021. Khi đó, một nhạc sĩ trẻ phản ánh 17 ca khúc của mình bị đăng ký bản quyền sau khi ký hợp đồng với phía Quang Lập. Người này cho rằng ban đầu chỉ đồng ý cho sử dụng tác phẩm nhưng sau đó phát hiện hợp đồng có nội dung chuyển nhượng quyền tác giả, khiến nhiều video trên YouTube bị đánh dấu vi phạm bản quyền và gỡ bỏ.
Phía Quang Lập thời điểm đó cho biết việc sử dụng các ca khúc được thực hiện trên cơ sở hợp đồng và thỏa thuận giữa các bên. Tuy nhiên, vụ việc tiếp tục làm dấy lên tranh luận về cách quản lý và khai thác nhạc bolero trên nền tảng số.
Giới chuyên môn cho rằng vụ án lần này có thể tạo ra tác động lớn đối với thị trường nội dung âm nhạc trực tuyến tại Việt Nam. Nhiều đơn vị tổ chức đêm nhạc, phòng trà và kênh YouTube ca nhạc hiện cũng đang vận hành theo mô hình ghi hình biểu diễn rồi phát hành lại trên internet để kiếm doanh thu.
Nếu cơ quan chức năng siết chặt quản lý bản quyền, các đơn vị sản xuất nội dung sẽ buộc phải thay đổi quy trình hoạt động, đặc biệt trong khâu xin phép tác giả và thanh toán phí bản quyền trước khi khai thác thương mại. Đây được xem là bước đi có thể làm thay đổi cách vận hành của thị trường nhạc số Việt Nam sau nhiều năm phát triển tự phát trên YouTube.
Hiện C03 đang tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ vai trò của từng cá nhân, tổ chức liên quan cũng như xác minh tài sản phục vụ công tác thu hồi theo quy định pháp luật.
