Các dự án tham dự Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia sẽ phải trải qua nhiều yêu cầu kiểm soát về quá trình thực hiện, mức độ an toàn và tính trung thực của dữ liệu. Trong đó, học sinh được phép sử dụng AI để hỗ trợ nhưng không được để công cụ này thực hiện thay những phần việc thể hiện năng lực nghiên cứu.
Nội dung trên được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đưa vào dự thảo Thông tư ban hành Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT để lấy ý kiến.
Theo dự thảo, trước khi triển khai, dự án sẽ được xem xét theo 3 mức độ an toàn gồm mức cấm tuyệt đối, mức phải phê duyệt rủi ro và mức an toàn. Việc phân loại là cơ sở để cơ sở giáo dục đánh giá và phê duyệt kế hoạch nghiên cứu của học sinh.
AI chỉ được đóng vai trò hỗ trợ
Dự thảo cho phép học sinh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong một số công đoạn như tra cứu thông tin, hỗ trợ nghiên cứu hoặc mô phỏng. Tuy nhiên, việc sử dụng AI phải được khai báo rõ về mục đích và phạm vi.
Học sinh không được dùng AI để tạo ra dữ liệu không có thật, làm sai lệch kết quả hoặc thay thế phần phân tích, sáng tạo và những nội dung cốt lõi của dự án.
Theo quy định được đề xuất, sản phẩm dự thi phải thể hiện năng lực thực tế của học sinh. Vì vậy, các em cần chứng minh được cách hình thành ý tưởng, quá trình triển khai, thử nghiệm và phân tích kết quả nghiên cứu.
Để có cơ sở kiểm chứng, học sinh phải duy trì nhật ký nghiên cứu bằng bản giấy hoặc điện tử. Nội dung nhật ký cần ghi lại thời gian thực hiện, công việc, phương pháp nghiên cứu và phần việc của từng thành viên. Giáo viên hướng dẫn sẽ xác nhận nhật ký theo định kỳ.
Không chỉ học sinh phải chịu trách nhiệm
Việc kiểm soát tính liêm chính khoa học được đặt ra đối với cả giáo viên và cơ sở giáo dục. Giáo viên hướng dẫn không được làm thay các nội dung cốt lõi của dự án. Nhà trường cũng phải tổ chức giám sát quá trình nghiên cứu, từ việc xây dựng kế hoạch đến triển khai thực tế.
Nếu để xảy ra sai phạm, cơ sở giáo dục có thể bị phê bình và xem xét trách nhiệm của người đứng đầu. Giáo viên vi phạm có thể bị cấm hướng dẫn trong 1-2 chu kỳ cuộc thi tiếp theo, đồng thời chịu các hình thức xử lý theo quy định pháp luật.
Làm giả dữ liệu có thể bị cấm thi 2 năm
Dự thảo dành riêng các chế tài đối với những hành vi vi phạm tính liêm chính khoa học. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký nghiên cứu hoặc dữ liệu gốc có thể bị hủy kết quả thi. Tùy mức độ, các em có thể bị cấm tham gia cuộc thi trong thời gian 1-2 năm.
Ngay cả khi dự án đã được trao giải, kết quả vẫn có thể bị xem xét lại nếu phát hiện vi phạm sau đó. Trường hợp sai phạm được xác định, giải thưởng có thể bị thu hồi và thông tin về vi phạm được công khai.
Việc đưa ra các quy định này nhằm kiểm soát không chỉ sản phẩm cuối cùng mà cả quá trình nghiên cứu, qua đó bảo đảm các dự án tham dự cuộc thi phản ánh đúng năng lực, công sức và mức độ đóng góp thực tế của học sinh.
