Phan Nhật Thành, quan trắc viên Trạm khí tượng hải văn Trường Sa. Anh giới thiệu tên mình ngắn gọn, giọng nhỏ và hiền. Cái dáng vẻ ốm yếu ấy dường như đối lập hẳn với không gian khắc nghiệt của biển đảo. Nhưng càng trò chuyện, tôi càng nhận ra trong con người tưởng như mong manh ấy lại ẩn chứa một sức chịu đựng bền bỉ đến lạ.
Tôi đến thăm Trạm khí tượng hải văn Trường Sa. Tôi thấy nơi ăn, chốn ở của Thành gọn gàng, ngăn nắp, giản dị, vuông vức, đủ đầy nhưng không dư dả. Bước ra phía sau là vườn khí tượng, khoảng không gian mở, nơi những thiết bị đo gió, đo mưa, đo nắng, đo độ ẩm lặng lẽ đứng giữa trời. Ở đó, không có tiếng ồn, chỉ có gió thổi qua cột đo, mây trôi chậm trên đầu và cái nắng đặc trưng của biển đảo. Tôi đứng lặng một lúc, chợt thấy nơi này giống như một “phòng khám” đặc biệt, nơi ông trời được lắng nghe từng chuyển động nhỏ nhất.
Thành bảo, ngày anh lên đảo nhận nhiệm vụ, chưa kịp quen chỗ ở, chưa kịp sắp xếp đồ đạc, là bắt tay ngay vào công việc. Cuốn sổ ghi chép luôn ở trong tay. Anh đi một vòng vườn khí tượng, kiểm tra từng thiết bị, ghi lại từng con số. Gió hôm ấy mạnh hay nhẹ, mây thấp hay cao, độ ẩm bao nhiêu phần trăm… Tất cả phải được ghi đầy đủ, chính xác, kịp thời để gửi về đất liền cho trung tâm tổng hợp, đánh giá và phát hành bản tin thời tiết trong ngày cho đảo.
Nói về Phan Nhật Thành, anh Trần Văn Linh – Trưởng trạm Khí tượng hải văn Trường Sa nhận xét chậm rãi nhưng dứt khoát: “Thành là người ít nói, nhưng làm việc rất chắc tay. Việc gì cũng cẩn thận, tỉ mỉ, không cho phép mình qua loa, nhất là với số liệu chuyên môn. Ra đảo còn trẻ, điều kiện sinh hoạt khắc nghiệt, công việc áp lực theo từng giờ, nhưng Thành luôn giữ thái độ cầu thị, ham học hỏi, chủ động trao đổi với đồng đội, với cấp trên khi gặp vấn đề mới.”
Theo anh Linh, điều đáng quý ở Thành không chỉ là chuyên môn mà còn là tính cách: “Cậu ấy sống chan hòa, đoàn kết, sẵn sàng chia sẻ khó khăn với anh em. Có việc chung của trạm là không nề hà, ngày hay đêm đều có mặt. Trong môi trường đặc thù như Trường Sa, tinh thần trách nhiệm và sự gắn bó tập thể quan trọng không kém năng lực chuyên môn.”
Công việc của Thành bắt đầu từ những con số tưởng như khô khan ấy, nhưng đằng sau mỗi con số là sự an toàn của tàu thuyền; là nhịp sinh hoạt của quân và dân trên đảo; là những chuyến ra khơi của ngư dân. Chậm một chút thôi, sai lệch một chút thôi, có thể kéo theo rất nhiều hệ lụy.
Thành sinh ra trong một gia đình xa xứ vào Gia Lai lập nghiệp. Mẹ quê Hà Tĩnh, bố gốc Huế. Năm anh học lớp 9, mẹ mất. Từ đó, trong căn nhà nhỏ chỉ còn người bố và ba anh em trai. Bố anh cũng là người làm nghề khí tượng, ban ngày đi làm chuyên môn, tối lại tranh thủ làm thêm phụ hồ để nuôi các con ăn học. Cái nghèo, cái vất vả theo Thành suốt những năm tháng trưởng thành, lặng lẽ mà bền bỉ.
Khi vào đại học ở TP. Hồ Chí Minh, Thành hiểu hoàn cảnh gia đình nên chủ động đi làm thêm. Những ngày đầu đi học, không có tiền mua xe đạp, anh đi xe buýt. Có hôm, vé xe chỉ hai nghìn đồng mà trong túi anh chỉ còn đúng một nghìn. Thành kể lại rất nhẹ, nhưng tôi nghe mà thấy cổ họng mình nghẹn lại.
Có thời gian, anh đi làm bảo vệ. Ca đêm không được ngủ nghỉ tại chỗ, mệt quá thì cùng anh em lấy những tấm bảng hiệu che tạm, lót xuống đất chợp mắt một, hai tiếng rồi lại đứng dậy thay ca. Mỗi ngày, 4 giờ chiều tan học, anh đạp xe từ quận 5 sang Tân Bình, trực đến 6 giờ sáng hôm sau lại đạp xe về trường. Gian khó là vậy, nhưng Thành bảo, lúc ấy chỉ nghĩ đơn giản: Mình không cố thì chẳng ai cố giúp mình.
Năm năm trôi qua, anh ra trường với tấm bằng đại học. Rồi về Cam Ranh công tác, gặp những người anh, người chú tận tình chỉ bảo. Ngày nhận quyết định ra Trường Sa, Thành được dặn dò rất nhiều. Và rồi, anh lên đảo, mang theo hành trang gọn nhẹ và một sự sẵn sàng lặng lẽ.
Ở Trường Sa, mỗi ngày của Thành được chia theo những mốc giờ cố định: 1 giờ, 4 giờ, 7 giờ, 10 giờ, 13 giờ, 16 giờ, 19 giờ, 22 giờ. Đêm hay ngày, mưa hay nắng, đến giờ là phải ra trạm. Những ngày mưa bão, anh và đồng đội phải đo đạc từng giờ, gửi thông tin liên tục về đất liền. Thành nói, chỉ cần cách nhau một cây số, hình thái thời tiết đã có thể khác. Số liệu càng dày, dự báo càng chính xác.
Chiều xuống rất nhanh trên Trường Sa. Nắng nhạt dần, gió dịu lại, mặt biển trước trạm khí tượng chuyển sang một màu xanh thẫm, lặng lẽ. Thành lại cầm cuốn sổ quen thuộc, bước ra vườn khí tượng. Giữa khoảng trời mênh mông ấy, những thiết bị đo gió, đo mưa, đo nắng vẫn đứng im lìm, lắng nghe từng chuyển động nhỏ nhất của thiên nhiên. Dáng người anh gầy, nhỏ, nổi bật giữa không gian rộng lớn, nhưng từng bước chân thì chậm rãi, chắc chắn, như thể đã quen với nhịp điệu của nơi đầu sóng.
Tôi đứng lặng nhìn theo, chợt hiểu rằng ở Trường Sa, có những công việc không cần tiếng kèn, không cần sự tô màu hào nhoáng. Chỉ có những con người lặng lẽ ghi chép từng con số, gửi về đất liền đúng giờ, đều đặn như nhịp tim. Những con số ấy đi rất xa, góp phần giữ bình yên cho biển, cho đảo, cho những chuyến tàu ra khơi và cho cả sự sống mong manh giữa đại dương.
Giữa nơi đầu sóng gió, có những con người như Phan Nhật Thành, không ồn ào, không phô trương. Họ chọn ở lại với gian khó, lắng nghe nhịp thở của trời, bền bỉ “bắt mạch” cho thiên nhiên từng ngày. Và chính từ những con người thầm lặng ấy, Trường Sa được chở che, được dự báo, được bình yên theo một cách rất lặng nhưng rất bền./.
